Alhamisi mchana, Hamisi alikaa kwenye kiti cha plastiki nyuma ya ofisi ya Pwani Table & Tent, simu ikiwa imesimamishwa dhidi ya kikombe cha chai. Alikuwa amefungua video call na Mariam, lakini kabla hajaanza alijikuta akiangalia picha yake mwenyewe kwenye kona ya skrini. Uso wake ulionekana mchovu kuliko alivyohisi. Siku tatu za Leila zilikuwa zinaendelea kuhesabika, na kila saa iliyopita ilifanya swali lile lile liwe zito zaidi: alikuwa analinda nyumba yake dhidi ya nini hasa?
Mariam alipokea akiwa dukani. Nyuma yake kulikuwa na mifuko ya unga, sabuni zilizopangwa kwa safu na sauti ya mteja aliyekuwa akiomba chenji.
“Umenipigia video mchana huu kwa nini?” aliuliza. “Au sasa unataka nione duka langu ili ujue kama nami nimekuwa nikificha utajiri?”
Hamisi hakujibu kejeli hiyo. “Nataka tuzungumze kuhusu jambo moja. Mnasema familia ilinifikisha hapa. Nataka kuelewa vizuri. Iliweka nini, lini, na kwa makubaliano gani?”
Mariam alitulia. Uso wake ukabadilika kana kwamba Hamisi alikuwa amevunja sheria ya zamani ambayo haikuwahi kuandikwa.
“Makubaliano gani?”
“Ndiyo. Ada, chakula, uniform, chochote. Nataka nijue facts, si kwa sababu nataka kukataa msaada mlionipa.”
“Hamisi, hakuna receipt ya upendo.”
“Ndiyo,” alisema polepole. “Ndiyo maana sipaswi kupewa invoice kila mwezi.”
Mariam alikata simu.
Kwa sekunde kadhaa Hamisi alibaki akiangalia skrini nyeusi. Alitaka kumpigia tena, lakini ujumbe ukaingia.
**Njoo nyumbani kwangu saa kumi. Kama unataka receipts, nitakutafutia receipts.**
Alifika kwa Mariam muda mfupi baada ya saa kumi. Nyumba yake ilikuwa nyuma ya duka, katika kiwanja kidogo chenye mti wa embe uliokuwa umekatwa matawi upande mmoja ili usiguse bati. Auntie Saada alikuwa tayari amekaa kwenye veranda, kikombe cha chai mkononi.
“Nilipoambiwa kuna kikao cha hesabu za mapenzi nilijua lazima nije,” Saada alisema.
“Mimi sikuitisha kikao,” Hamisi akasema.
“Lakini umeuliza swali ambalo familia yetu imekwepa miaka ishirini.”
Mariam hakutabasamu. Alitoka ndani akiwa na bahasha ya kahawia iliyochoka pembezoni. Aliiweka mezani kwa nguvu kuliko ilivyohitajika.
“Hizi ndizo ulizotaka.”
Ndani kulikuwa na risiti za shule, barua za ada, karatasi za zamani za benki na nakala za stakabadhi ambazo maandishi yake yalikuwa yameanza kufifia. Hamisi alichukua moja baada ya nyingine. Jina lake lilikuwa pale. Muhula wa pili. Muhula wa tatu. Ada ya mtihani. Uniform. Bweni.
Kiasi hicho hakikuwa kidogo kwa miaka ile. Aliikumbuka nyumba yao baada ya baba kufa: mama akihesabu sarafu mezani, Mariam akirudi jioni akiwa amechoka, Saada akileta unga bila kuulizwa. Lakini kumbukumbu zake zilikuwa vipande. Karatasi mezani zilikuwa na tarehe.
“Unaona?” Mariam alisema. “Wakati wewe ulikuwa unasoma, wengine walikuwa wanatafuta namna usirudi nyumbani.”
Hamisi alitikisa kichwa. “Naona. Sikatai.”
“Lakini sasa ukisaidia mtu, unasema kila mtu anakufanya ATM.”
“Sijasema kila mtu. Nimesema sitaki kila ombi liwe deni langu.”
Saada akavuta bahasha upande wake. “Mariam, usifanye historia iwe safi kuliko ilivyokuwa. Hamisi pia alikuwa akifanya kazi likizo. Alibeba mifuko bandarini kwa muda. Alituma pesa nyumbani baada ya kupata kazi ya kwanza.”
“Hiyo haibadilishi tulichofanya.”
“Wala mnachofanya hakibadilishi alichofanya.”
Hamisi akafungua daftari dogo alilokuwa amebeba. Hakutaka kuandika jumla kana kwamba angeweza kulipa upendo kwa calculator, lakini alitaka kuzuia maneno makubwa yasimeze ukweli. Aliandika tarehe, ada na jina lililoonekana kwenye kila karatasi.
Mariam alimwangalia. “Unataka kufikia namba gani? Ukifika laki fulani utasema sasa umemaliza deni?”
“Hapana. Nataka kujua tofauti kati ya gratitude na ownership.”
“Maneno ya Musa hayo?”
“Ni yangu.”
Mariam akacheka bila furaha. “Sasa umefanikiwa, kila kitu kina category.”
Hamisi alifunga daftari. “Nilipokuwa mdogo, nilijua tu watu walijitoa. Sikujua nani alifanya nini. Kadiri miaka ilivyopita, story imekuwa kwamba familia yote ilinibeba na sasa mimi ndiye ninapaswa kubeba kila mtu. Nataka kuona historia kama ilivyokuwa.”
Saada aliegemea kiti. “Historia kama ilivyokuwa ni kwamba tulisaidiana vibaya na vizuri. Hakukuwa na minutes. Hakukuwa na budget. Wakati mwingine mtu alitoa kwa sababu alikuwa na uwezo. Wakati mwingine alitoa kwa sababu aliogopa kuonekana mbaya.”
Sentensi hiyo ilimfanya Hamisi anyamaze. Alimwona Leila jikoni, karatasi tatu mezani, akimtaka atenganishe privacy na uongo. Hapa Saada alikuwa akitenganisha msaada na hofu.
Mariam akainuka. “Subiri.”
Aliingia ndani na kurudi na bahasha nyingine ndogo. Ndani yake kulikuwa na barua mbili za shule na risiti ya mkopo. Hamisi aliichukua, akapitia tarehe, kisha akarudia jina lililoandikwa juu.
“Mama hakukopa hii?”
Mariam hakujibu mara moja.
Saada akamtazama dada yake mkubwa kwa makini. “Mwambie.”
Mariam akakaa. “Mama hangeweza kupata mkopo ule. Mimi nilikuwa na biashara ndogo tayari. Nikakopa.”
Hamisi alisikia kitu kikilegea ndani yake. “Kwa ajili ya ada yangu?”
“Kwa ajili ya ada, uniform na balance ya bweni. Ulitaka kuacha shule. Sikukuambia kwa sababu ungeanza kujifanya shujaa na kurudi nyumbani.”
“Ulilipa kwa muda gani?”
“Miaka miwili hivi.”
Hamisi aliangalia risiti tena. Kiasi hicho kilikuwa kikubwa kuliko alivyotarajia. Si hadithi ya ukoo usio na mwisho; ni tendo maalumu la mtu mmoja ambaye alikuwa amebeba mzigo bila kumwambia.
“Kwa nini hii haijawahi kusemwa?”
Mariam akakunja mikono. “Kwa sababu sikukusaidia ili siku moja nikusomee statement.”
“Lakini sasa kila nikisema hapana, history hii inakuja.”
“Kwa sababu kila ukisema hapana, unasema kama uliamka mwenyewe na kujijenga mwenyewe.”
Hamisi alitaka kupinga, lakini hakufanya hivyo. Alikumbuka mara ngapi alikuwa amesema, *Nilifanya kazi yangu. Nilijenga biashara yangu.* Kauli hizo zilikuwa kweli, lakini hazikuwa ukweli wote.
Saada akasema, “Mariam alifanya sacrifice. Hamisi pia amesaidia watu. Hakuna kati yenu anayepata hati ya kumiliki maisha ya mwenzake.”
Mariam aligeuza uso. “Sijasema namiliki maisha yake.”
“Lakini wakati mwingine unaongea kama una share certificate.”
Kwa mara ya kwanza Mariam alicheka kweli, ingawa kwa sekunde moja tu.
Hamisi akachukua simu yake na kupiga picha risiti kadhaa. “Naweza kuziscane?”
Mariam akamwangalia kwa mashaka. “Kwa nini?”
“Kwa sababu sitaki tena kujenga maamuzi juu ya myth. Sitaki myth ya kwamba hamkunisaidia. Wala sitaki myth ya kwamba kila kitu nilicho nacho kina deni lisilo na mwisho.”
“Na baada ya kuscan?”
“Nitakushukuru kwa kitu halisi. Na nikisema hapana kwa ombi lisilowezekana, sitahitaji kujifanya maskini.”
Mariam hakusema amekubali. Lakini hakuchukua bahasha kutoka mikononi mwake.
Hamisi alipokuwa akipanga karatasi, aliona risiti moja iliyokuwa imekunjwa katikati. Aliifungua kwa tahadhari. Jina la mkopaji lilikuwa wazi, tofauti kabisa na hadithi aliyokuwa ameibeba kichwani kwa miaka.
Ndani ya envelope, Hamisi anakuta receipt yenye jina la borrower si la mama yao—ni la Mariam.
---