Asha alifika kwenye exam block mchana akiwa na nakala ya statement ya Musa ndani ya faili lake. Hakukuwa na mtihani uliokuwa ukiendelea, lakini mlango wa ukumbi ulikuwa umefungwa nusu, na karatasi za ratiba zilikuwa bado zimebandikwa kwenye ubao. Alisimama hatua kumi kutoka mlangoni, akatoa saa yake, na kuanza kutembea kuelekea hostel kwa mwendo aliokuwa ametumia siku ya mtihani.
Alitembea bila kukimbia. Alipita kwenye kivuli cha jengo la sayansi, akavuka njia iliyokuwa na maji yaliyotuama, kisha akapita pembeni ya cafeteria. Kwenye kila kona aliandika dakika kwenye daftari. Alipofika hostel, alirudi tena, safari hii akihesabu muda wa kufika lecture block. Safari hiyo haikumwonyesha nani alikuwa na simu, lakini ilimwonyesha kitu kimoja: mtu aliyekuwa anataka kufika ukumbini kutoka hostel baada ya mtihani kuanza angeonekana kwenye njia hii, isipokuwa angejua njia ya nyuma.
Ms. Nuru, proctor wa mtihani, alikuwa kwenye chumba cha walinzi akipanga mafaili ya ratiba. Alikuwa mwanamke mfupi mwenye sauti tulivu na uso uliochoka. Aliposikia Asha anataka kuzungumza kuhusu siku ya test, alifunga faili lake na kuonyesha kiti.
“Umeomba statement yangu kupitia records office?” aliuliza.
“Nimeomba rekodi kamili. Nimekuja kwanza kukuuliza unachokumbuka, bila kukulazimisha kuandika kitu usichojua.”
Ms. Nuru akatikisa kichwa. “Hilo ni tofauti na watu wanaokuja wakitaka niseme walichotaka kusikia.”
Asha aliweka sketch ya corridor juu ya meza. “Sikuwa ukumbini. Simu yangu imehusishwa na kifaa. Najaribu kutenganisha mtu aliyekuwa na simu na mtu aliyekuwa akifanya mtihani.”
“Niliona simu yenye cover ya bluu nje ya chumba.”
Asha akainua kichwa. “Uliiona saa ngapi?”
“Karibu na mwanzo wa mtihani. Iliwekwa kwenye benchi la upande wa kushoto, karibu na mlango wa nyuma.”
“Uliiona mkononi mwa nani?”
“Haikuwa mkononi mwa mtu wakati nilipoiona.”
Asha akaandika. “Uliweza kuitambua cover?”
“Ninaweza kusema ilikuwa ya bluu na ilipasuka kona ya chini. Siwezi kusema namba ya simu.”
Cover ya Asha ilikuwa na ufa huo huo. Uthibitisho huo uliunganisha statement ya Musa na kumbukumbu ya proctor, lakini bado haukuonyesha operator. Asha alijizuia kutabasamu; hakutaka kuifanya ncha moja ionekane kama jibu lote.
“Uliona mtu aliyeiweka?” aliuliza.
Ms. Nuru alifikiri. “Mwanafunzi mmoja alikuwa amevaa hoodie ya kijani. Sikuweza kuona uso vizuri. Nilikuwa nikihakikisha wanafunzi wanaingia.”
“Je, mtu huyo aliingia ukumbini?”
“Simjui.”
“Na simu ilibaki benchi?”
“Nilimwomba attendant aiweke kwenye tray ya vitu vilivyokatazwa. Baadaye nilisikia kulikuwa na complaint kuhusu kifaa.”
Asha alichora benchi, mlango wa nyuma na tray. “Ukiandika statement, unaweza kusema tu simu ilikuwa nje ya ukumbi kabla ya kupelekwa kwenye tray?”
“Ndiyo, kama ndivyo ninavyokumbuka.”
“Usiandike kwamba ilikuwa yangu kama hujaona serial.”
Ms. Nuru akamwangalia. “Unajilinda hata katika maneno yako.”
“Maneno yasiyo sahihi yanaweza kumwangusha mtu mwingine.”
Proctor alifungua kabati la chuma na kutoa daftari la vifaa vilivyokamatwa. Ukurasa mmoja ulikuwa na tarehe ya mtihani, saa ya kuanza na alama ya tray B. Kando ya alama hiyo kulikuwa na maelezo: phone, blue cracked case, found outside rear entrance.
Asha alihisi moyo wake ukipiga haraka. Kwenye barua ya kufukuzwa, simu ilikuwa imeelezwa kama device ya mwanafunzi ndani ya ukumbi. Kwenye daftari hili, simu ilianza safari yake nje ya mlango.
“Naweza kupata copy ya entry hii?” aliuliza.
“Records office ndiyo itatoa. Nitathibitisha nilichoandika.”
Mlinzi wa usalama aliingia akiwa amebeba clipboard. Alijitambulisha kama Bwana Juma, kisha akasimama mlangoni alipomwona Asha.
“Ulikuwa unauliza access log?” aliuliza.
“Ndiyo. Nimeomba rekodi ya corridor.”
Bwana Juma alifungua clipboard. “Tuna entry ya kadi kwenye block. Lakini usinitake nikubali kuwa kadi inathibitisha mtu.”
“Sihitaji hilo. Nani aliingia na saa gani?”
Aligeuza ukurasa. Mistari ilijaa namba na muda. “Kuna kadi ya Mariam Salum iliyosoma kwenye mlango wa upande wa nyuma siku ya mtihani.”
Asha alishikilia kalamu yake. “Saa gani?”
“09:38.”
Mariam alikuwa amesema alirudi hostel kabla test haijaisha. Mwanafunzi wa courtyard alisema alimuona karibu na hostel baada ya kengele ya pili. Saa hiyo haikumweka Mariam kwenye ukumbi wala haikumtoa kabisa. Iliweka tu kadi yake kwenye mlango wa nyuma.
“Je, kadi inaweza kutumiwa na mtu mwingine?” Asha aliuliza.
“Ndiyo, ikiwa mtu amepewa. Mfumo unasoma kadi, si uso.”
“Basi usiandike Mariam aliingia. Andika kadi yake ilisoma.”
Bwana Juma alimtazama Ms. Nuru. “Ndio nilichosema kwa records officer.”
Ms. Nuru akafungua ukurasa wa tray. “Kama simu ilikuwa nje ya mlango, kwa nini packet ya kwanza inasema ilipatikana ndani?”
“Hilo si swali langu,” Bwana Juma alisema. “Nilitoa log niliopewa.”
Asha alihisi pengo jipya likifunguka. Hakutaka kukimbilia conspiracy. Huenda mtu aliyeandika packet alichanganya tray na room. Huenda simu ilihamishwa. Kila uwezekano ulikuwa na gharama, na alihitaji rekodi badala ya sauti iliyopandishwa.
“Naomba limited written statement,” alisema. “Ms. Nuru aandike kuhusu simu nje ya mlango. Wewe uandike kuhusu card read 09:38. Hakuna mtu anayehukumiwa kwenye statement.”
Bwana Juma aliweka clipboard juu ya meza. “Ukienda na hii, board itajua unafuatilia chain yote.”
“Ndiyo.”
“Watu wengine hawatataka.”
“Siwezi kuchagua ushahidi kwa sababu mtu hataki kuulizwa.”
Ms. Nuru alichukua karatasi tupu na kuanza kuandika. Asha hakusoma juu ya bega lake. Aliendelea kutazama sketch ya corridor: benchi la kushoto, mlango wa nyuma, tray B, na saa 09:38. Mara ya kwanza, simu haikuwa ndani ya ukumbi. Mara ya pili, kadi ya Mariam iliingia block. Hizo zilikuwa facts mbili zilizoweza kuunganishwa, lakini hazikuwa hitimisho moja.
Bwana Juma alisaini nakala yake, kisha akaiweka kwenye bahasha ya records. “Utaomba kwa namba ya case?”
“Ndiyo.”
“Basi usibadilishe neno lolote.”
Asha alichukua nakala hizo. Alipotoka, alirudi kwenye mlango wa nyuma na kusimama kwenye sehemu ambayo Ms. Nuru alisema simu ilionekana. Benchi lilikuwa na rangi iliyochubuka, na chini yake kulikuwa na alama ya vumbi la kiatu. Kwenye ukuta, taa nyekundu ya access reader iliwaka mara mbili kisha ikazima.
Kadi ilikuwa imesoma. Simu ilikuwa imeonekana. Asha hakuwa ndani ya ukumbi. Mlolongo ulikuwa unaanza kupata umbo, lakini pia ulikuwa unampeleka karibu na rafiki aliyekuwa ametoka chumbani na simu yake.
Asha aliiweka nakala ya log juu ya statement ya Musa. Namba ya saa 09:38 iliangaza kwenye ukurasa.
Bwana Juma akamtazama kutoka mlangoni na kusema, “Kadi ya Mariam iliingia block hii asubuhi hiyo.”
---