Jumamosi jioni, ua la Mama Rehema lilijaa viti vya plastiki. Wazee wa ukoo walikaa chini ya mwembe, wanawake wengine wakapanga chai karibu na ukuta, na vijana wa familia wakasimama pembeni wakisikiliza bila kuonekana kama wamealikwa rasmi.
Juma alifika akiwa amevaa shati jeupe. Amina alibeba jalada la barua, jedwali la kodi na mpango wa usimamizi. Neema alikuwa na risiti za hospitali na taarifa ya SACCO. Halima alibeba nakala za makubaliano ya awali ya kiwanja na ujumbe wa Kaseke.
Mama Rehema alisimama mbele ya watu.
“Leo hatujakutana kugawa mali,” alisema. “Tumekutana kusikia kwa nini watoto wanne wamebadilisha namna ya kusimamia mali ambayo baba yao aliiacha ikiwa na deni, majukumu na ukimya mwingi.”
Mzee mmoja aitwaye Bwana Mfaume akakohoa.
“Lakini jambo lilianza kwa Juma kuwa mwana wa kiume pekee. Hilo si jambo dogo.”
Juma hakusogea mbele. Amina alifungua jalada.
“Ndiyo, Juma ndiye mwana wa kiume pekee. Lakini madai ya kuwa mwana pekee anakuwa msimamizi pekee hayakuthibitishwa na hati yoyote. Baba aliacha barua nne, kila moja ikiwa na jukumu tofauti.”
Halima alisambaza nakala za barua. Watu waliinama kusoma. Barua ya Amina ilizungumzia hesabu za kodi. Ya Neema ilizungumzia afya na malipo. Ya Halima ilizungumzia wapangaji. Ya Juma ilizungumzia duka na funguo, lakini pia ilikuwa na sentensi iliyomwonya asisimamie pesa peke yake.
Bwana Mfaume akasema, “Barua si hati ya urithi.”
“Hatujaitumia kama hati ya urithi,” Amina akajibu. “Tumeitumia kama ushahidi wa namna baba alivyofikiria majukumu.”
Juma alimtazama mzee huyo.
“Nilisema mimi ndiye mwana wa kiume kwa sababu nilishika funguo na nilikuwa nimeshalipa sehemu ya deni. Nilidhani hayo yalinipa haki ya kuamua.”
“Na hayakupi?” Bwana Mfaume akauliza.
“Yalinipa wajibu wa kufanya kazi. Hayakunipa mali yote.”
Ua likanyamaza kwa sekunde. Halima aligeuka kumtazama Juma, kana kwamba hakutarajia angeanza mwenyewe.
Amina akaweka jedwali la kodi juu ya meza.
“Hizi ni taarifa za wapangaji na malipo ya miaka ya mwisho. Zinaonyesha kazi ya Amina, Neema na Halima, pamoja na malipo ya Juma. Hakuna mtoto aliyebeba kila kitu. Mchango haukuwa sawa kwa aina, lakini wote uliisaidia familia.”
Mwanamke mmoja mkubwa alisema, “Dada walioolewa mara nyingi huja na sauti baada ya mali kuonekana.”
Neema alisimama.
“Nilisaidia kulipa matibabu ya baba kabla hatujazungumza kuhusu mali. Amina alisimamia wapangaji wakati wengine walikuwa kazini. Halima alifuatilia marekebisho bila kulipwa. Hatujaja kwa sababu tumetaka kuchukua duka. Tumeja kwa sababu tumeona mali hiyo ikiendeshwa kwa siri.”
Halima akaonyesha picha ya makubaliano.
“Juma alikuwa ameanza kuuza kiwanja. Kaseke alitoa amana. Mkataba wa awali uliahidi uhamisho wa haraka. Hakuna saini ya dada yeyote.”
Mzee mwingine akasema, “Huenda Juma alifanya hivyo kuokoa familia.”
Juma akainama.
“Nilifanya hivyo kwa sababu deni lilikuwa la kweli. Baba alisaini dhamana. Mimi nililipa sehemu kwa pikipiki yangu na nilikopa tena kulipia matibabu na salio. Lakini nilificha mambo hayo. Nilianza kuamini kwamba kwa kuwa nilibeba mzigo, ningeweza kuchagua kwa wote.”
Amina akaongeza, “Ndiyo maana hatumwiti mwizi tu. Tumeandika kiasi alichobeba na tutamrejeshea kwa ratiba. Lakini shukrani haibadiliki kuwa mamlaka ya kuuza mali ya pamoja.”
Mama Rehema alifungua daftari la zamani.
“Mzee Mhando aliniambia kodi itumike kwa ratiba ya malipo ili duka liendelee na watoto wasiuzwe kwa hofu. Nilichelewa kusema. Nilidhani Juma angezungumza na dada zake.”
Bwana Mfaume akamwangalia.
“Kwa nini hukusimamia utaratibu wa ukoo?”
Mama Rehema akajibu, “Kwa sababu nilikuwa nimezoea kuona mwana wa kiume akiitwa msimamizi hata kabla ya kuulizwa. Huo ulikuwa uzembe wangu pia.”
Maneno hayo yalibadilisha kelele za chini chini. Watu hawakuwa tena wakimwangalia Juma kama mtu aliyenyang’anywa cheo. Walikuwa wakitazama mfumo uliompa cheo bila kuuliza alichofanya nacho.
Amina akafungua ukurasa wa mwisho.
“Pendekezo letu ni hili: Juma aendelee kuwa meneja wa duka kwa miezi mitatu chini ya masharti yaliyoandikwa. Kila wiki atoe taarifa. Uhamisho wa fedha unaozidi kikomo uwe na saini mbili. Nyaraka za mali zibaki kwenye kabati la pamoja. Uuzaji wa mali kuu au deni jipya uhitaji idhini ya watoto wote wanne.”
Bwana Mfaume akauliza, “Na kama Juma ndiye anayejua duka kuliko wote?”
“Anasimamia kazi,” Neema akasema. “Hilo si sawa na kuwa mwenye uamuzi wa mwisho kuhusu maisha ya wengine.”
Mwanamke yule mkubwa akasema, “Mkiweka sheria nyingi, familia itakuwa kama ofisi.”
Halima akamjibu, “Familia ilipokuwa bila sheria, mtu mmoja aliweza kuahidi kiwanja na kuacha wengine wakigundua kupitia ujumbe wa mnunuzi. Sheria si ukosefu wa upendo. Ni kumbukumbu ya wajibu.”
Juma akachukua kalamu iliyokuwa mezani.
“Sheria hizi zitaonekana kama nimeadhibiwa.”
Amina akamwangalia. “Zitaonekana hivyo kwa sababu umezoea funguo zote. Lakini pia zinaonyesha tunaamini unaweza kufanya kazi ukiwa na mipaka.”
Juma akasoma ukurasa mzima. Kisha akasaini chini ya maneno: **MENEJA WA DUKA, SI MSIMAMIZI PEKEE WA MALI.**
Neema akasaini kama mshiriki wa mfumo wa malipo. Halima akafuata. Amina akatia saini mwisho. Mama Rehema akawa shahidi. Wazee waliokuwa karibu walipewa nakala ya mpango, si nakala ya siri ya familia.
Bwana Mfaume alisimama.
“Nilianza kwa kusema mwana wa kiume ndiye mwenye sauti ya kwanza,” alisema. “Sasa naona sauti ya kwanza haina maana kama haileti taarifa. Juma anaweza kuwa mwana wa kiume pekee, lakini si mzazi wa dada zake.”
Watu wengine walicheka kwa aibu. Juma alitabasamu kidogo.
Mama Rehema akasema, “Mali ya baba yenu haijapona kwa maneno ya leo. Kesho lazima mfanye mambo mawili: msimamishe uuzaji wa awali na mlipe awamu ya kwanza ya deni.”
Amina akafunga jalada.
“Tutafanya yote mawili asubuhi.”
Juma akamwangalia.
“Tutamrudishia Kaseke amana hata kama tutahitaji kukata sehemu ya fedha tuliyokusanya?”
“Kwa masharti ya makubaliano na kwa kumbukumbu,” Amina akasema.
“Na Rashid?”
“Hatakuwa mwakilishi wa familia. Tutamjulisha kwa maandishi.”
Halima akafungua simu yake na kuonyesha ujumbe wa Kaseke. Mteja alikuwa ameandika kwamba alikubali kusimamishwa, lakini alitaka jibu la mwisho kabla ya saa kumi na moja ya kesho.
Neema akasema, “Saa kumi na moja ni mapema.”
“Ndiyo,” Amina akajibu. “Ndiyo maana tutaondoka hapa na orodha ya kazi, si pongezi.”
Juma alichukua nakala yake ya sheria. Kabla ya kuondoka, alimwendea Amina.
“Utanipa funguo moja kesho?”
“Baada ya kusaini nakala ya mwisho na baada ya nyaraka za pamoja kurudi kabatini.”
“Utanipa?”
“Funguo ya duka, ndiyo. Funguo ya nyaraka, hapana.”
Juma alitikisa kichwa.
“Ni tofauti ambayo nilipaswa kujua kabla.”
Usiku huo, Amina alituma kwa kila mmoja ratiba ya asubuhi: kufika kwa Kaseke, kusaini kusitisha makubaliano, kuthibitisha urejeshaji wa amana, kwenda SACCO kuweka malipo ya kwanza, na kuhifadhi nakala za kila risiti. Neema aliandika kiasi kitakachobaki baada ya malipo. Halima aliandaa ujumbe wa wapangaji. Juma alifunga jalada la duka ndani ya kabati la pamoja.
Kabla hawajalala, ujumbe wa Mzee Mwakalinga uliingia:
**MALIPO YA KWANZA YAMEPOKELEWA KWA SEHEMU. MNAHITAJI KUKAMILISHA KABLA YA SAA TATU ASUBUHI ILI RATIBA ISIANZE UPYA.**
Amina aliwasomea wote.
Juma akasema, “Basi hatuna muda wa kupumzika.”
Amina akamjibu, “Tuna muda wa kufanya jambo sahihi mara moja.”
Asubuhi iliyofuata haikuwa tena ya kubishana kama wanawake wana haki ya kusimama mezani. Ilikuwa ya kusaini, kurudisha amana na kuonyesha kwamba mfumo mpya ungeweza kugusa fedha halisi.
---