Asubuhi ilianza kabla ya jua kuchomoza. Amina aliweka mafaili kwenye meza ya ukumbi: makubaliano ya awali ya Kaseke, ujumbe wa amana, ratiba ya SACCO, risiti ya malipo ya kwanza na sheria za usimamizi zilizotiwa saini na watoto wanne.
Neema alifika na begi dogo la fedha zilizothibitishwa kwa malipo ya awamu. Halima alibeba nakala za risiti na simu yenye picha za kila ukurasa. Juma alikuja na funguo za duka, lakini safari hii hakuzificha mfukoni. Aliziweka mezani mara moja.
“Hatupaswi kuchelewa,” alisema.
Amina akafungua jalada.
“Kwanza Kaseke. Kisha SACCO. Baada ya hapo tunarudi hapa kusaini kumbukumbu ya mfumo.”
Juma akatazama makubaliano.
“Rashid alisema Kaseke atapigana kudai gharama.”
“Ndiyo maana hatutaenda na hasira,” Amina akajibu. “Tutaenda na mkataba, tarehe na kiasi cha amana. Kila kitu kitaandikwa.”
Walimpigia Kaseke wakiwa wote wanne. Alijibu baada ya kuita mara mbili.
“Niendelee kusubiri?” aliuliza.
“Hapana,” Amina akasema. “Familia imeamua kusitisha uuzaji wa kiwanja kwa sababu makubaliano ya awali hayakuwa na idhini ya watoto wote. Tuko tayari kurudisha amana kulingana na masharti tuliyosaini.”
Kaseke akakaa kimya upande wa pili.
“Nilitoa fedha kwa sababu Juma aliniambia uhamisho ungekuwa wa haraka.”
“Tunajua,” Juma akasema. “Nilisema hivyo bila kupata idhini ya wengine. Hilo lilikuwa kosa langu.”
Kaseke akavuta pumzi.
“Na gharama ya kutafuta mkataba?”
Amina akafungua ukurasa wa masharti. “Tutaangalia gharama iliyoandikwa na iliyothibitishwa. Hatutakubali ada mpya isiyokuwa kwenye makubaliano.”
“Rashid amesema familia itamlipa kwa muda wake.”
“Tutazungumza naye tofauti,” Amina akasema. “Lakini hatutakatisha fedha ya amana bila kumbukumbu.”
Kaseke aliwatumia namba ya akaunti. Neema akalinganisha kiasi na mkataba, Halima akapiga picha ya ujumbe wa kuthibitisha. Kisha Amina akasema, “Tuma pia ujumbe wa kupokea malipo baada ya fedha kuingia.”
“Na kiwanja?”
“Kitabaki cha familia mpaka mfumo mpya uamue kwa uwazi kama kuna haja ya kukiuza.”
Kaseke hakuficha kukatishwa tamaa.
“Nilitaka kununua kwa sababu nilidhani mna haraka.”
“Haraka haikuwa bei sahihi ya uamuzi,” Amina akasema.
Walituma sehemu ya amana iliyothibitishwa. Kabla ya kuondoka, Kaseke alituma ujumbe:
**NIMEPOKEA. NITAACHA KUFUATILIA UKAMILISHAJI. NAKALA YA KUSITISHA MAKUBALIANO ITUMWE LEO.**
Amina aliichapisha kwenye jalada. Juma akasaini hati ya kusitisha, kisha Neema, Halima na Amina wakasaini mbele ya shahidi wa Kaseke aliyekuja kuchukua nakala. Rashid hakufika. Walimtumia nakala kwa ujumbe na barua ya kawaida.
Juma alitazama kiwanja kupitia dirisha la gari walipokuwa wakiondoka.
“Nilidhani nikikiuza, kila mtu angeniona mtu aliyeyaokoa,” alisema.
Amina akasema, “Ulichookoa kilikuwa deni. Ulichoweka hatarini kilikuwa uwezo wetu wa kuchagua.”
Juma hakupinga.
Kwenye SACCO, Mzee Mwakalinga aliwapokea ndani ya chumba kilekile cha nyuma. Safari hii meza haikuwa na kalenda ya tishio pekee. Kulikuwa na faili la mpango wao na risiti ya malipo ya kwanza.
Amina akaweka fedha na uthibitisho wa uhamisho mezani.
“Malipo ya kwanza yamekamilika. Hii ni ratiba ya awamu, hii ni taarifa ya kodi, na hii ni nakala ya sheria ya usimamizi.”
Mzee Mwakalinga akakagua kila ukurasa. Alipitia saini nne, tarehe za malipo na kiasi kilichowekwa. Kisha akathibitisha kwenye mfumo.
“Hatua za dhamana zimesimamishwa chini ya ratiba hii,” alisema. “Kila awamu ikichelewa, mtaarifiwa kama familia yote. Hakuna mazungumzo ya mtu mmoja.”
Juma akasema, “Nimekubali.”
Mzee Mwakalinga akamwangalia. “Kukubali leo hakutoshi. Lakini nyaraka zinaonyesha mnaanza kwa njia tofauti.”
Amina akachukua nakala yenye muhuri.
“Tutaleta ripoti ya kwanza mwisho wa wiki.”
Walipotoka SACCO, Neema aliangalia salio lililobaki.
“Bado tuna miezi kadhaa ya kulipa.”
“Na duka linahitaji kuendelea,” Juma akasema.
“Ndiyo,” Amina akajibu. “Ndiyo maana hatutachukulia leo kama mwisho wa shida. Ni mwanzo wa mfumo.”
Walirudi nyumbani kabla ya mchana. Mama Rehema alikuwa amewaandalia chai, lakini hakuna aliyekaa haraka. Kwenye meza kulikuwa na karatasi mpya yenye kichwa: **KUMBUKUMBU YA UTEKELEZAJI WA MFUMO WA WATOTO WANE.**
Amina alisoma hatua zilizofanyika: makubaliano ya kiwanja yamesitishwa; amana imerejeshwa; malipo ya kwanza ya SACCO yamekamilika; akaunti ya muda imeendelea; Juma amethibitishwa kama meneja wa duka kwa miezi mitatu; taarifa ya kila wiki imeanza; nyaraka za mali zitarudi kwenye kabati la pamoja.
Halima akasema, “Ongeza kwamba Rashid hataruhusiwa kuwasiliana na mnunuzi au mdai kwa niaba yetu.”
Amina akaongeza.
Neema akasema, “Ongeza pia kiasi cha fedha Juma anachodaiwa. Si kwa sababu tunataka kumbukumbu ya kumshusha, bali kwa sababu deni lisilokuwa na jina litarudi kuwa ugomvi.”
Juma alisoma namba iliyothibitishwa. “Malipo yataanza baada ya awamu ya pili ya SACCO.”
Amina akamwangalia. “Hilo linawezekana?”
“Ndiyo. Nitaweka sehemu ya mshahara wangu wa usimamizi na sehemu ya faida ya duka. Lakini sitachukua kodi.”
Neema akarekebisha mstari. “Faida ya duka lazima ithibitishwe baada ya gharama za msingi.”
“Najua.”
Halima akasogeza funguo mezani.
“Gawanya sasa.”
Kulikuwa na funguo za duka, sanduku la fedha, kabati la pamoja na mlango wa nyuma. Juma alichukua ufunguo wa duka pekee. Amina akachukua ufunguo mmoja wa kabati la pamoja. Mama Rehema akachukua mwingine. Sanduku la fedha liliwekewa kufuli jipya lenye sehemu mbili za kuingiza funguo, moja kwa Juma na moja kwa Amina wakati wa kufunga hesabu ya siku.
Juma alizungusha ufunguo wa duka mkononi.
“Baba alinipa funguo zote siku moja.”
Amina akasema, “Na sisi tunakupa moja leo kwa sababu kazi yako ni ya kweli, lakini haipaswi kugeuka kuwa mamlaka ya kila kitu.”
Juma akaweka ufunguo mfukoni.
“Kesho nitaanza na taarifa ya mauzo.”
“Leo utaanza na kupiga picha ya kabati,” Halima akasema.
Juma akacheka kwa mara ya kwanza bila uchungu. “Sawa.”
Walitia saini kumbukumbu ya utekelezaji. Kila mmoja akapokea nakala kwenye simu na kwenye karatasi. Mama Rehema akasoma kwa sauti mstari wa mwisho:
**MALI YA FAMILIA ITASIMAMIWA KWA TAARIFA, IDHINI NA UWAJIBIKAJI WA WATOTO WOTE WANE; HAKUNA JINSIA ITAKAYOBADILI HITAJI LA USHAHIDI.**
Neema akafunga jalada la hospitali. Halima akafunga daftari la wapangaji. Juma akaenda kufungua duka, lakini kabla hajaondoka alisimama mlangoni.
“Amina.”
Amina akamwangalia.
“Ukiwa na taarifa ya wiki, usisubiri mpaka mwisho wa mwezi kuniuliza.”
“Na wewe usisubiri mpaka deni likiwa karibu kuniambia.”
“Ninakubali.”
“Na ukitaka kununua bidhaa kwa kikomo cha msimu, tuma taarifa kabla.”
“Nitatuma.”
Juma alitoka na ufunguo mmoja. Dada zake hawakumfuata kama walinzi. Walibaki kwenye meza wakipanga ripoti ya kwanza, wakijua kwamba mfumo haukuwa mzuri kwa sababu haukuhitaji tena mtu mwaminifu. Ulikuwa mzuri kwa sababu ulifanya uaminifu uonekane kwenye kazi.
Baadaye mchana, ujumbe wa Kaseke uliingia ukithibitisha kuwa hati ya kusitisha makubaliano ilikuwa imepokelewa. Ujumbe mwingine kutoka SACCO ulihakikisha awamu ya kwanza imefungwa. Amina aliweka picha zote kwenye jalada la pamoja, kisha akatoka nje.
Juma alikuwa amefungua duka. Alikuwa amesimama mbele ya rafu za mbegu akimweleza mteja bei ya pampu. Alipomwona Amina, alishika ufunguo mfukoni.
“Umeleta ripoti?” aliuliza.
“Bado ni saa mbili tu.”
“Basi nitaanza mapema.”
Amina akatabasamu kidogo. “Huo ndio mpango.”
Juma akamnyooshea mkono wa kuagana, lakini Amina hakumpa karatasi wala jalada. Alimpa tu ufunguo mmoja wa chuma aliokuwa ameupiga picha.
“Hii ni ya duka,” alisema.
Juma aliupokea.
Amina akamwangalia machoni.
“Hii ni funguo ya duka. Sio funguo ya maisha yetu yote.”