Ofisi ya mshauri wa mali wa jamii ilikuwa juu ya duka la vitabu karibu na kituo cha mabasi. Haikuwa na nembo kubwa wala ukuta wa vioo. Kulikuwa na meza moja, kabati la mafaili na ramani ya mji iliyoning’inia upande wa dirisha. Salma alifika na Leila wakiwa wamebeba daftari la kodi, hesabu za biashara na karatasi za ahadi za Yusuf.
Mshauri aliitwa Bi. Amina. Aliwasikiliza bila kufungua faili mara moja.
“Unataka niwasaidie kuuza?” aliuliza.
“Hapana,” Salma alisema. “Nataka nijue kama tunaweza kuilinda nyumba bila kumfanya mtu yeyote aishi ndani ya siri.”
Leila akaweka karatasi ya deposit juu ya meza. “Na elimu yangu isiwe sababu ya kuharakisha uamuzi.”
Bi. Amina akatikisa kichwa. “Basi tutaweka mahitaji yote kwenye ramani moja, kisha tutazungumzia mipaka.”
Alianza kwa kuandika vyumba sita vya wapangaji, biashara ya chakula, eneo la duka la Yusuf na gharama ya kuanza kwa Leila. Kila kitu kilionekana kama mstari unaohitaji fedha.
“Mapato ya kodi yaliyothibitishwa ni kiasi hiki,” alisema. “Mapato yanayokosekana lazima yachukuliwe kama hayapo mpaka yakaguliwe. Deni la supplier ni hili. Deposit ya chuo ni hili.”
Salma alifungua daftari. “Kuna pia gharama ya matengenezo.”
“Na mpango wa Hassan wa kutumia sehemu ya nyuma kama dhamana.”
Leila akamwangalia mama yake. “Huo mpango haujaidhinishwa.”
“Ndiyo maana nimeuweka kama hatari, si kama mali inayopatikana,” Bi. Amina alisema.
Salma alihisi tofauti ya maneno hayo. Hakuwa amekuja kutafuta mtu wa kumtangazia mshindi. Alitaka ramani itakayomlazimisha kila mtu kuona gharama ya uamuzi wake.
Bi. Amina akachora mistari mitatu.
“Mstari wa kwanza ni makazi na matengenezo. Kodi ya nyumba isiingie moja kwa moja kwenye mfuko wa mtu mmoja. Mstari wa pili ni elimu. Fedha ya Leila itatengwa na kuonekana. Mstari wa tatu ni historia na madai ya familia. Huu hauwezi kulipwa kwa bahasha ya siri.”
“Baraka hataki malipo ya ukimya,” Salma alisema.
“Na hiyo ndiyo habari nzuri. Ina maana tunaweza kutenganisha kutambuliwa na kugawanya mali.”
Leila aliuliza, “Tunaweza kumtambua bila kumfanya Hassan apoteze kila kitu?”
“Mpango mzuri haujengwi kwa mtu mmoja kushinda kila kitu. Unaweza kuweka jina la Baraka kwenye kumbukumbu ya familia, kuhifadhi barua za mama yake, na kumualika kwenye mchakato wa maamuzi bila kumpa mtu mwingine hati ambayo haijathibitishwa.”
Salma akavuta faili karibu. “Nataka sheria ya watu wawili kuona kila uhamisho wa mali.”
“Watu hao wawe nani?”
“Mimi na mtu anayechaguliwa wazi na familia. Sio Hassan peke yake. Sio mimi peke yangu.”
“Na kodi?”
“Daftari moja. Risiti moja. Ukaguzi kila mwezi.”
“Na mfuko wa Leila?”
“Utenganishwe na gharama za duka. Hakuna mtu atakayetumia fedha hiyo kulipa deni la familia bila kumwambia.”
Leila akaitazama. “Na kama mapato hayatoshi?”
“Tutapunguza matumizi, sio kuiba kutoka kwa mfuko wako.”
Bi. Amina akaandika chaguzi tatu. Chaguo la kwanza lilikuwa rehani kubwa, iliyotoa fedha haraka lakini ikafunga nyumba kwa deni. Chaguo la pili lilikuwa kuuza sehemu ya nyuma, jambo ambalo lingeondoa mpango wa Hassan na kupunguza nafasi ya biashara. Chaguo la tatu lilikuwa mpango wa miezi sita: kodi ikusanywe wazi, biashara ipunguze oda, deposit ilipwe kwa awamu, na kila madai ya mali ichunguzwe kabla ya hati yoyote.
“Chaguo la tatu lina gharama,” alisema.
“Gharama gani?”
“Linaweza kuchelewesha biashara ya Hassan. Linaweza kumlazimisha Baraka asubiri kutambuliwa rasmi. Linaweza kukufanya uishi bila uhakika wa haraka.”
Salma alisoma ramani. “Lakini halilazimishi kuuza nyumba.”
“Ndiyo.”
Leila akaweka kidole kwenye safu ya deposit. “Tuanze hapa. Chuo kikikubali awamu ya kwanza, tunaweza kununua muda.”
Salma akatuma ujumbe kwa ofisi ya chuo. Wakati akisubiri jibu, alifungua karatasi ya Hassan. Sehemu ya nyuma ilikuwa imechorwa kama mradi uliokwishaidhinishwa. Amina akaiangalia bila kuigusa.
“Hii ina tatizo gani?” aliuliza.
“Hassan aliamini Yusuf alimwahidi.”
“Ahadi ya mdomo si hati. Lakini ahadi hiyo inaweza kuwa na maana ya kihisia.”
“Siwezi kumfuta mwana wangu kwa sababu aliamini baba yake.”
“Na huwezi kumpa uwezo wa kutumia mali kwa sababu aliambiwa na marehemu.”
Salma akainamisha kichwa. “Basi nitahitaji masharti manne.”
“Yataje.”
“Moja, kodi zote zikaguliwe na watu wawili. Mbili, mfuko wa elimu wa Leila uwe wazi na usiguswe bila idhini yake. Tatu, Baraka atambuliwe kwenye kumbukumbu ya familia na barua zihifadhiwe rasmi. Nne, hakuna hati itakayosainiwa mpaka Hassan aseme mbele ya Baraka alichojua na kwa nini alificha.”
Leila akamwangalia. “Hilo la nne ni la fedha au la ukweli?”
“Ni la zote mbili. Hatuwezi kujenga mpango mpya juu ya mtu anayebaki na siri inayoweza kutumiwa baadaye.”
Leila alitazama chaguo la kuuza sehemu ya nyuma. “Kama tungeuza eneo hili, deposit yangu ingepatikana leo.”
“Lakini duka lingepoteza nafasi ya kupanuka,” Salma alisema.
“Na Hassan angeamini tumemnyang’anya kwa siri.”
Bi. Amina akaandika gharama ya kila chaguo chini ya ramani. “Uwazi hauondoi maumivu. Unaifanya tu maumivu yaonekane kabla ya saini.”
Salma akachagua mpango wa miezi sita. “Tutavumilia kuchelewa kuliko kufunga maisha yetu kwa deni tusilolielewa.”
Bi. Amina akaandika masharti hayo kwenye ukurasa mpya. “Hassan lazima akubali mwenyewe.”
“Ndiyo.”
“Na kama atakataa?”
“Tutalinda mali bila kumruhusu kuiwakilisha.”
Simu ya Salma ilitoa sauti. Chuo kilikuwa kimekubali kuzungumza kuhusu deposit ya awamu, lakini walihitaji jibu ndani ya siku chache. Salma hakusikia raha kamili, lakini alipata muda wa kutekeleza mpango.
Bi. Amina akageuza ukurasa na kuonyesha mstari wa kwanza wa mkataba wa familia. Salma aliusoma polepole, akajua kwamba karatasi hiyo ingebadilisha mamlaka ya kila mtu.
Sharti la kwanza ni: “Hassan atasema mbele ya Baraka alichojua na kwa nini alificha.”
---