Asubuhi, ua wa wapangaji ulijaa sauti za mabishano kabla Salma hajafungua mlango wa nyumba. Wapangaji wawili walikuwa wamesimama karibu na bomba la maji, kila mmoja akiwa ameshika simu yenye uthibitisho wa malipo. Hassan hakuwapo. Tangu Salma amtoe kwenye ukusanyaji wa kodi, alikuwa amepunguza kuonekana kwake kwenye ua.
“Tunataka kujua tulipe kwa nani,” alisema Asha, mpangaji wa chumba cha pili. “Jana mtu alituambia tusitume pesa kwenye namba mpya.”
“Ni nani aliyesema hivyo?”
“Hatukuona uso. Ujumbe ulitoka kwenye namba ya zamani ya Hassan.”
Mwanaume aliyekuwa naye, Musa, akamwinulia simu. “Mimi nililipa kodi wiki iliyopita. Ujumbe huu unasema malipo hayajatambuliwa.”
Salma akawakaribisha karibu na meza iliyokuwa chini ya kivuli cha mti. Hakuwataka wabaki wamesimama kana kwamba walikuwa mahakamani. Alitoa daftari jipya, risiti zenye namba na karatasi iliyoandikwa njia moja ya malipo.
“Kuanzia leo, kila malipo yataandikwa hapa,” alisema. “Mtapokea risiti mara moja. Kama mna uthibitisho wa malipo ya zamani, mtaonyesha bila kuogopa.”
Asha akatikisa kichwa. “Hassan alikuwa akisema wewe hujui namna kodi inavyokusanywa.”
“Huenda nilikuwa sijui kila kitu. Ndiyo maana ninakagua.”
Musa akatazama nyumba. “Kama familia yenu inagombana, tutajuaje chumba chetu hakitauzwa?”
Swali hilo lilimfanya Salma anyamaze kwa muda. Alikuwa amekuwa akiwafikiria wapangaji kama mstari wa mapato, lakini walikuwa pia watu walioweka maisha yao ndani ya vyumba hivyo. Chumba cha Musa kilikuwa na mtoto aliyekuwa akienda shule ya jioni. Asha alikuwa akiishi na mama yake mgonjwa.
“Sitauza nyumba bila utaratibu wa wazi,” Salma alisema. “Na sitachukua kodi yenu bila kuandika matumizi yake.”
Aliweka karatasi ukutani: kodi iliyoingia, gharama za matengenezo na fedha iliyotengwa kwa elimu ya Leila. Hakutaja Baraka kwa jina. Hakutaka kuwafanya wapangaji kuwa mashahidi wa ndoa iliyokufa.
Mwanamke mwingine aliyeitwa Rehema alifika akiwa na bahasha ya pesa. “Nimelipa kwa Hassan siku mbili kabla ya kifo cha Yusuf. Hakuniandikia risiti.”
Salma akafungua daftari la zamani na kutafuta jina lake. Kulikuwa na mstari ulioandikwa kwa penseli, lakini kiasi kilikuwa kimefutwa. Tarehe ilionekana. Sahihi ya Hassan ilikuwa pembeni.
“Una ujumbe wa malipo?”
Rehema akamwonyesha. Kiasi kilikuwa kimehamishwa kwenye namba iliyokuwa imesajiliwa kwa jina la Hassan. Juu yake kulikuwa na maelezo mafupi: “matengenezo”.
“Matengenezo gani?” Salma aliuliza.
“Hassan alisema bomba la nyuma na paa la chumba cha nne.”
Asha akageuka. “Paa la chumba cha nne lilianguka mwezi mmoja baadaye.”
Salma alihisi karatasi ikimkata kidole. Alimjua Hassan kama kijana aliyekuwa akitembea na spana mfukoni, lakini kujua kazi yake hakumaanisha kujua fedha zake. Alifungua safu ya matengenezo. Kulikuwa na malipo mawili ya fundi, lakini hakuna risiti ya vifaa. Pengo dogo lilionekana kati ya fedha zilizokusanywa na fedha zilizotumika.
“Sitawaita waongo,” Salma alisema. “Lakini kuanzia sasa kila gharama itahitaji risiti.”
Musa akasema, “Na kama Hassan ndiye aliyelipa mtu bila karatasi?”
“Tutamwomba aeleze.”
“Utaweza kumwita mbele yetu?”
“Kwa sehemu ya kodi, ndiyo. Kwa mambo ya familia, hapana.”
Salma alichukua fomu na kuandika namba ya kila mpangaji. Leila alifika na kuleta karatasi za risiti zilizochapishwa. Hakutabasamu, lakini hatua zake zilikuwa thabiti.
“Mmeanza mfumo tayari?” aliuliza.
“Tunajaribu.”
Leila akawapa wapangaji fomu ndogo ya mawasiliano. “Usitume pesa kwa namba ambayo haipo kwenye karatasi hii. Kama mtu atakuomba utume sehemu nyingine, muulize Salma kwanza.”
Asha akamtazama Leila. “Na wewe ndiye unayeendesha mali?”
“Nasoma uhasibu,” Leila alisema. “Mama ndiye mwenye uamuzi.”
Salma alimsikia akisisitiza uamuzi huo. Sio kwa sababu alitaka mamlaka, bali kwa sababu hakutaka elimu yake itumike kama mapambo kwenye mgogoro wa watu wazima.
Baada ya wapangaji kuondoka, Salma alibaki na Asha aliyekuwa bado ameshika simu yake.
“Sitaki ugomvi,” Asha alisema. “Nataka tu nijue kama malipo yangu ya mwezi uliopita yamefika.”
Salma akamwomba aonyeshe uthibitisho. Ujumbe huo ulionyesha tarehe, kiasi na namba ya Hassan. Kwenye daftari jipya hakukuwa na mstari wa kiasi hicho.
“Ulikuwa umelipa siku gani?”
“Jumatatu.”
“Hassan alikuandikia risiti?”
Asha akatikisa kichwa. “Alisema angeleta baadaye.”
Salma hakusema kwamba huo ndio ulikuwa ukuta aliokuwa ameujenga kwa kumwamini mtu mmoja. Aliandika malipo hayo kwenye ukurasa wa muda, akaweka alama kwamba lazima yathibitishwe, kisha akampa Asha risiti ya muda yenye maneno hayatoshi kwa matumizi ya mwisho.
“Sitaki nikudai tena,” Asha alisema.
“Wala mimi sitaki nikudai bila ushahidi.”
Asha aliondoka akiwa bado anaonekana kuwa na shaka, lakini alibeba karatasi yenye tarehe na jina la mtu aliyepokea fedha. Salma alijua uaminifu hautarudi kwa tangazo moja. Ungejengwa na kila mstari unaoweza kusomeka.
Salma na Leila walikaa juu ya jiwe lililokuwa karibu na kisima. Daftari lilikuwa wazi mbele yao. Malipo mengi yalikuwa yameeleweka. Mengine yalikuwa na maelezo mafupi. Mwezi mmoja ulikuwa na mapato machache kuliko idadi ya vyumba vilivyojaa.
“Pengo hili linaweza kuwa wapangaji waliochelewa,” Leila alisema.
“Au fedha hazikuingia kwenye daftari.”
“Usiweke hitimisho kabla ya kumwuliza.”
Salma akapitia simu za wapangaji. Tarehe, kiasi na namba ya mpokeaji vilikuwa kama vipande vya kioo. Kwenye ujumbe mmoja, Hassan aliandika kwamba angeweka fedha kwenye akaunti ya matengenezo. Kwenye mwingine, alimtumia Baraka maneno machache bila maelezo.
“Ujumbe wa Hassan kwa Baraka,” Leila alisema.
Salma akatikisa kichwa. “Usichanganye kila kitu.”
“Siichanganyi. Ninasema tu kwamba hesabu inahitaji mstari mmoja kwa kila matumizi.”
Waliporudi ndani, Salma alitoa bahasha aliyokuwa amepewa na Baraka. Hakuifungua. Kwenye kifuniko aliandika: ushahidi wa familia, usichanganye na kodi.
Kisha akaandika barua fupi kwa Hassan:
Kesho leta daftari zote, uthibitisho wa uhamisho na maelezo ya fedha za matengenezo tangu siku ya kifo cha Yusuf. Hii si hukumu. Ni ukaguzi.
Alimwonyesha Leila.
“Utampelekea sasa?” Leila aliuliza.
“Ndiyo.”
“Na akisema hawezi?”
“Basi tutafuata njia nyingine.”
Jioni, Salma alihesabu jumla ya pengo hilo. Kiasi kilichokosekana hakikuwa kikubwa kiasi cha kununua nyumba, lakini kilikuwa kikubwa kiasi cha kuathiri deposit ya Leila. Alikilinganisha na ujumbe wa Baraka, kisha akafungua tena orodha ya miamala iliyokuwa imehifadhiwa kwenye simu.
Kiasi cha mwezi mmoja kilichokosekana kilikuwa sawa karibu na malipo ambayo Hassan alimwahidi Baraka ili aondoke.
---