Baada ya dua ya familia kumalizika, jikoni kulibaki sauti za vikombe, harufu ya chai ya tangawizi na ule ukimya wa watu wanaojifanya mambo bado yako sawa kwa sababu hawataki kuanza ugomvi mbele ya wazee.
Mariam alikuwa amekaa karibu na dirisha. Hakuwa amevaa nguo za workshop. Alikuwa bado katika gauni la giza alilovaa tangu mazishi. Pendo alikuwa ameondoka kwenda kutafuta machine ya kuazima. Workshop bado ilikuwa imefungwa.
Bibi Saada aliingia akiwa na bahasha ya kahawia mkononi.
“Binti yangu,” alisema, “tulizungumza usiku.”
Mariam aliitazama bahasha lakini hakuiomba.
Saada akaiweka mezani.
“Familia haitaki aibu. Hii ni ya deposit ya chumba na nauli ya kuhamisha vitu vya kwanza.”
Nuru, aliyekuwa ameketi pembeni na simu yake, akainua uso.
“Deposit ya chumba gani?”
Saada akamwangalia. “Nuru, usianze.”
“Nauliza tu.”
Elias alikuwa amesimama upande wa mlango. “Tumeangalia vyumba viwili Mtaa wa Bahari. Anaweza kuchagua.”
Mariam akasema, “Mmenitafutia nyumba kabla hamjaniambia natakiwa kuondoka?”
Saada akavuta pumzi. “Usifanye jambo liwe zito kuliko lilivyo. Hii ni estate ya Hamisi. Watoto lazima waweke mambo sawa.”
“Na mimi nimekuwa nani hapa?”
“Ulikuwa mke wake.”
“Nilikuwa?”
Saada akapunguza sauti. “Mariam, Hamisi hayupo. Hatuwezi kuzungumza kama jana.”
Nuru akasema, “Lakini Auntie Mariam aliishi hapa miaka kumi na saba.”
Saada akamgeukia. “Na hakuna anayesema hakufanya hivyo.”
“Basi kwa nini siku tatu baada ya mazishi tunamtafutia chumba?”
Elias akasema, “Kwa sababu tukikaa bila kupanga, kila mtu ataanza kudai kitu.”
Mariam alisikia “kila mtu” na akajua alimaanishwa.
Kwa siku tatu tangu Hamisi azikwe, alikuwa hajalala zaidi ya saa mbili mfululizo. Usiku ulipofika, nyumba ilijaa sauti ndogo ambazo zamani hakuzisikiliza: mlango wa Hamisi usiofunguliwa, cough ya jirani, paka akipita juu ya bati. Sasa kila sauti ilimkumbusha kwamba mtu aliyekuwa akijibu upande wake wa meza hakuwepo. Wakati ndugu walipoongea kwa sauti ya “familia”, Mariam alihisi kama alikuwa amesogezwa kutoka ndani ya sentensi kwenda pembeni yake bila mtu kutamka rasmi.
“Elias, niambie claim yako moja kwa moja.”
“Nyumba ni ya baba.”
“Sehemu gani?”
“Compound yote.”
“Workshop?”
“Estate.”
“Vibanda vya kodi?”
“Estate.”
“Chumba ninacholala?”
Elias akakaa kimya kidogo.
“Kwa sasa unaweza kukaa.”
Mariam akaangalia Saada.
“Kwa sasa?”
Saada akasema, “Hiyo ndiyo tunajaribu kufanya kwa amani. Usiweke hasira mbele.”
Mariam akasogeza bahasha kidogo kwa kidole, lakini hakuifungua.
“Ni kiasi gani?”
Elias akataja.
Kilikuwa kikubwa kuliko deposit ya kawaida ya chumba. Mariam akajua hiyo si msaada wa usafiri tu. Ilikuwa fedha ya kumaliza mjadala.
“Nani amekadiria?”
Saada akasema, “Tuliona tu ni fair.”
“Kwa kutumia nini?”
“Mariam, nyumba haikuwa yako kabla ya ndoa.”
“Sijasema ilikuwa yangu.”
“Basi tatizo ni nini?”
“Tatizo ni kuwa mnazungumza kama miaka kumi na saba haikuwa na hesabu.”
Elias akavuta kiti na kukaa.
“Unataka nini?”
“Inventory.”
Saada akakunja uso. “Inventory ya nini?”
“Nyumba. Workshop. Mashine. Vibanda. Deni. Kodi. Vitu vilivyonunuliwa kabla na baada ya ndoa. Vitu nilivyolipia. Vitu Hamisi alivyolipia. Mnaponiambia niondoke, nataka kwanza tujue tunaongelea nini.”
Saada akasema, “Hayo ni mambo ya wanawake wanaotaka kesi.”
Mariam akamtazama moja kwa moja.
“Hapana. Hayo ni mambo ya watu wasiotaka kuja baadaye kusema walikumbuka vibaya.”
Nuru akasema, “Inventory ina maana.”
Elias akamwangalia dada yake. “Wewe uko upande gani?”
“Wa kujua facts.”
“Ni rahisi kwako. Huna deni la nyumba, huna responsibility ya baba.”
Nuru akanyamaza, lakini uso wake ukabadilika.
Mariam akasema, “Responsibility ya baba haikuanzia baada ya mazishi. Nilikuwa hapa wakati roof ilivuja. Nilikuwa hapa wakati workshop ilipanuliwa. Nilikuwa hapa wakati watoto walisoma.”
Saada akasema, “Hayo ni wajibu wa mke.”
Mariam alisikia sentensi hiyo kama mlango ukifungwa taratibu.
“Kwa hiyo mke akilipa bati, ni wajibu. Mtoto akirithi ukuta uliopata bati hilo, ni mali?”
Saada akakaza uso. “Usitufanye tuonekane wezi.”
“Sijawaita hivyo.”
“Lakini ndiyo mwelekeo.”
“Ndiyo maana nimeomba inventory, si lawama.”
Elias akasema, “Na workshop?”
“Nataka access ya order zilizo ndani mpaka inventory ifanyike.”
“Hapana.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu huwezi kutoa vitu bila kujua ni vya nani.”
“Basi fungua mbele ya watu. Tuhesabu.”
“Hatuwezi leo.”
“Kwa nini?”
Saada akaingilia. “Mariam, tunajaribu kukupa njia ya kutoka kwa heshima.”
Mariam akaisukuma bahasha kurudi kwake.
“Sitachukua.”
“Usifanye kiburi.”
“Si kiburi. Nikichukua hii leo, kesho mtasema nilikubali kila kitu.”
Aliposema hivyo, Nuru aliangalia bahasha kisha kalenda ukutani. Mariam akaona anahesabu pia. Siku saba hazikuwa tu muda wa kuhama. Zilikuwa siku saba za workshop kutofanya kazi, supplier kusubiri, Pendo kutokuwa na uhakika wa mshahara, na kila ndugu kupata nafasi ya kurudia hadithi moja mpaka ionekane kama ukweli uliokubaliwa. Hiyo ndiyo iliyomfanya Mariam aombe kila kitu kiandikwe. Sio kwa sababu alitaka vita; kwa sababu ukimya ulikuwa tayari unafanya kazi dhidi yake.
Elias akasema, “Tunafanya nini basi?”
Mariam akatoa daftari dogo. “Tunaandika.”
Saada akatoa sauti ya kukerwa.
Mariam akaandika tarehe, majina ya waliokuwepo, kiasi kilichotolewa na kile alichoomba: inventory, temporary workshop access, na sababu ya kumtaka aondoke iwekwe kwa maandishi.
Elias akasema, “Unataka letter ya kufukuzwa?”
“Nataka msimamo wenu usibadilike kila mtu akiongea tofauti.”
Nuru akasema, “Hiyo ni fair.”
Saada akamwangalia kwa ukali.
Elias akasimama.
“Fine. Tutakupa timeline.”
“Na inventory?”
“Tutaona.”
“Hilo si jibu.”
“Ni jibu nililo nalo.”
Mariam akafunga daftari.
Saada akasema kwa sauti iliyolegea kidogo, “Mariam, hakuna mtu anataka ukae barabarani. Lakini watoto wa Hamisi lazima wajue mali yao iko salama.”
“Na mimi lazima nijue miaka yangu haijafutwa.”
“Nani amefuta?”
Mariam akatazama kupitia dirisha kuelekea ua. Mstari mweupe ulikuwa bado unaonekana wazi.
“Huo.”
Hakuna aliyejibu.
Baadaye, Nuru alimfuata Mariam nje ya jikoni.
“Auntie.”
Mariam akasimama.
“Samahani.”
“Usiombe msamaha kwa kitu hujafanya.”
“Lakini sikujua wamebadilisha lock.”
“Na sasa unajua.”
Nuru akasema, “Elias anaogopa mali itasambaratika.”
“Mimi pia.”
“Lakini yeye anaona ukiondoka, mambo yatakuwa rahisi.”
Mariam akatazama workshop.
“Rahisi kwa nani?”
Nuru hakujibu.
Jioni, Elias alileta kalenda ya ukutani kutoka sebule na kuiweka mezani mbele ya Mariam, Saada na Nuru. Alizungushia tarehe kwa kalamu nyekundu.
“Siku saba,” alisema. “Hiyo inatosha kupanga.”
Mariam aliangalia alama hiyo bila kugusa kalenda. Alikumbuka miaka yote aliyokuwa akiandika tarehe za ada, delivery za sare, malipo ya fundi na kodi za vibanda. Sasa tarehe moja ilikuwa imeandikwa dhidi yake. Hakubishana. Aliandika tarehe hiyo hiyo kwenye daftari lake, pembeni akaweka neno moja: WITNESSES.
Elias akaandika tarehe kwenye kalenda: “Siku ya saba, funguo zitarudi hapa.”
---