Siku ya tatu baada ya mazishi, Mariam Jengo aliamka kabla ya adhana ya alfajiri kumalizika. Hakulala vizuri tangu Hamisi alipozikwa. Nyumba ilikuwa bado imejaa harufu ya kahawa, ubani na watu waliokuwa wamekuja kutoa pole. Vikombe vilikuwa vimepangwa kwenye sinki, viti vya plastiki bado vimeegemezwa ukutani, na kanga nyeusi aliyotumia siku ya mazishi ilikuwa imening’inia nyuma ya mlango.
Lakini workshop haikuweza kuomboleza.
Kwenye daftari la vipimo kulikuwa na oda ya sare za shule mia moja. Kumi na mbili zilikuwa zimekatwa tayari. Mashine mbili zilikuwa ndani. Kitambaa cha bluu na kijivu kilikuwa kwenye shelf ya nyuma. Pendo, apprentice wake, alikuwa ameahidi kufika saa moja asubuhi ili waendelee na collar na zipu.
Mariam alichukua ufunguo wa workshop kutoka kwenye kikombe kidogo cha bati kilichokuwa kikiwekwa mezani kila usiku.
Alipofika uani, alisimama.
Kufuli halikuwa lake.
Kilikuwa kipya, kikubwa, chenye chuma kinachong’aa. Ufunguo wake uliingia nusu tu, ukagonga ndani na kukataa kuzunguka.
Mariam alijaribu tena.
Hakuna.
Pendo alifika dakika chache baadaye akiwa amebeba begi lenye uzi na chaki za kushonea.
“Mama Mariam?”
Mariam hakujibu mara moja.
Pendo akakaribia. “Kuna nini?”
“Kufuli limebadilishwa.”
“Na nani?”
Mariam akatazama upande wa nyumba kuu.
Elias alikuwa amesimama kwenye veranda, mikono ikiwa mifukoni. Alikuwa bado amevaa shati jeupe alilotumia wakati wa familia kupokea wageni. Macho yake yalikuwa mekundu kwa uchovu, lakini sauti yake ilitoka sawa.
“Mimi.”
Mariam akamgeukia.
“Kwa nini?”
“Workshop ni sehemu ya mali ya baba.”
“Na ilikuwa imefunguliwa jana.”
“Jana kulikuwa na watu wengi. Leo tunaanza kupanga estate.”
Mariam akatazama kufuli tena.
“Unafungia biashara yangu bila kuniambia?”
“Si biashara yako peke yako.”
Pendo akasogea nyuma kidogo. Majirani wawili waliokuwa wakifagia upande wa pili wa ua walisitisha mikono yao.
Mariam alihisi damu ikipanda usoni.
“Elias, mashine hizo nilinunua. Kitambaa hiki nimelipia. Pendo ana mshahara. Wateja wana tarehe.”
“Na jengo hilo lilikuwa la baba.”
“Hamisi na mimi tuliendesha hii compound pamoja miaka kumi na saba.”
“Ndiyo, lakini sasa yeye hayupo.”
Sentensi hiyo ilikata zaidi kuliko alivyotarajia.
Mariam alishika ufunguo wake kwa nguvu mpaka meno yake yakachoma kiganja.
“Fungua.”
Elias hakusogea.
“Tutakaa familia kwanza.”
“Leo nina kazi.”
“Hilo si suala la leo.”
“Kwa Pendo ni suala la leo. Kwa shule ni suala la leo. Kwa supplier ni suala la leo.”
Elias akavuta pumzi. “Mama Mariam, sitaki ugomvi mbele ya watu.”
Mariam alihisi neno Mama likikaa vibaya. Elias alikuwa akimwita hivyo wakati mambo yalikuwa rahisi. Sasa lilisikika kama blanketi linalotupwa juu ya kisu.
“Sijaanza ugomvi,” alisema. “Nimekuta lock.”
Pendo akasema kwa sauti ya chini, “Tunaweza kuvunja na kuweka nyingine baadaye.”
Mariam aligeuka haraka. “Hapana.”
“Lakini oda—”
“Hatuvunji.”
Elias akamtazama kana kwamba hakutarajia hilo.
Mariam akatoa simu yake. Akapiga picha ya kufuli kutoka mbele, upande na karibu na serial number. Akapiga picha ya mlango, chuma cha gate na sehemu ya chini ya frame. Kisha akaandika saa kwenye daftari dogo alilobeba mfukoni.
06:18 — workshop lock changed. Access denied. Witnesses: Pendo, Mama Chiku, Bwana Omari.
Elias akasema, “Unaandika nini?”
“Ninachokiona.”
“Hii ni nyumba, si ofisi.”
“Ndiyo maana tunahitaji kukumbuka vizuri.”
Mariam akatuma ujumbe kwa wateja wawili kuwa workshop access imechelewa na atawaambia ndani ya saa mbili kama production inaweza kuendelea. Hakusema familia imefukuza. Hakusema Elias ameiba. Hakutaka ukweli uanze kwa hasira.
Pendo alisimama karibu naye. “Na leo tunafanya nini?”
“Tunaanza kwa kujua stock ipi iko ndani.”
Mariam akafungua daftari la vipimo lililokuwa kwenye begi lake. Alikuwa amelichukua usiku uliopita kwa sababu alitaka kukagua size za watoto wawili. Ndani yake kulikuwa na list ya kitambaa, buttons, zips na delivery dates.
Elias akasema, “Hiyo ndiyo sababu nataka inventory.”
“Basi tufanye pamoja.”
“Baada ya kikao.”
“Kwa nini baada?”
“Kwa sababu sitaki vitu vitoke kabla estate haijajulikana.”
Mariam akacheka bila furaha. “Kwa hiyo mimi nimekuwa nikishona ndani ya estate yangu miaka yote bila kujua?”
“Usibadilishe maneno.”
“Sitabadilisha. Nitaandika.”
Majirani walikuwa sasa wanasikiliza waziwazi. Mariam hakupenda hilo. Alifunga daftari.
“Elias, twende ndani. Pendo asubiri. Fungua tu ili nichukue oda za wateja ambazo tayari zimelipiwa deposit.”
“Hapana.”
“Hata mbele yangu?”
“Mpaka tujue nini ni cha workshop na nini ni cha baba.”
Mariam alitaka kupiga kelele. Badala yake alimuuliza, “Mashine ya Singer niliyoleta kutoka Mtoni mwaka wa tano ni ya nani?”
Elias akasema, “Sijui.”
“Overlock iliyolipiwa kwa M-Pesa kutoka simu yangu?”
“Sijui.”
“Extension ya paa iliyojengwa ili workshop isipate mvua?”
“Baba ndiye aliyekuwa mwenye nyumba.”
“Hilo si jibu la nilichouliza.”
Elias akakaza taya. “Tutaweka kila kitu mezani.”
“Vizuri. Basi hakuna mtu anayefuta kitu, kubadilisha kitu au kukodisha kitu kabla inventory.”
Elias hakujibu.
Mariam akaona hilo.
“Unakubali?”
“Nimesema tutakaa familia.”
Pendo akavuta pumzi. “Mama, school wanapiga.”
Simu ya Mariam ilikuwa inatetemeka. Procurement officer aliuliza kama sample ya sare itakuwa tayari mchana kama walivyokubaliana.
Mariam alimeza aibu yake.
“Tutawasiliana kabla ya saa nne.”
“Tunahitaji uhakika,” sauti ilisema. “Term inaanza wiki ijayo.”
“Ninaelewa.”
Alifunga simu.
Mariam akatazama kufuli tena. Hakutaka kukubali kuwa kitu kidogo cha chuma kilikuwa sasa kimekaa kati yake na mapato ya watu watatu.
Akamwambia Pendo, “Nenda nyumbani kwa Mama Chiku. Muombe sewing machine yake ya zamani kwa leo. Tutafanya hand finishing kwenye veranda.”
“Na kitambaa?”
“Tunaanza na kilicho nje ya workshop.”
“Kidogo sana.”
“Basi tunafanya kidogo.”
Elias akasema, “Usianze kuhamisha biashara.”
Mariam akamgeukia. “Sihamishi. Ninaokoa oda ambazo tayari nimeahidi.”
“Usitumie compound bila makubaliano.”
“Hii veranda nimekuwa nikifanyia fittings miaka kumi.”
“Leo mambo yamebadilika.”
Mariam akahisi uchungu wa maneno hayo, lakini alikataa kuonyesha.
Alipiga picha ya sehemu nyingine ya ua kwa sababu sasa aliona kitu alichokuwa amepuuza wakati alikuja asubuhi.
Kulikuwa na mstari wa rangi nyeupe.
Ulitoka karibu na gate kuu, ukapita mbele ya workshop, ukakatiza ua na kufika mpaka ukuta wa nyuma. Rangi ilikuwa mpya; sehemu nyingine bado ilikuwa na unyevunyevu.
Mariam akafuata kwa macho.
“Elias, hii ni nini?”
Elias akashuka kutoka veranda.
Alienda mpaka kwenye mstari, akasimama upande mmoja na kuonyesha kwa mguu.
“Upande wa nyumba kuu na frontage ni wa familia. Wewe utaendelea kutumia chumba chako kwa muda mpaka tuweke mambo sawa.”
Mariam akamwangalia. “Kwa muda?”
“Ndiyo.”
“Nimeishi hapa miaka kumi na saba.”
“Najua.”
“Na workshop?”
“Estate.”
“Na vibanda vya kodi?”
“Estate.”
“Na extension niliyolipia?”
“Tutaangalia.”
Mariam alihisi Pendo nyuma yake, kimya kabisa. Mama Chiku na Bwana Omari walikuwa bado pembeni, sasa wakiwa mashahidi wa kitu ambacho jana hakikuwa na jina.
Mariam akapiga picha ya mstari mweupe kutoka gate hadi mwisho wake.
Kisha akaandika muda mwingine kwenye daftari.
06:47 — boundary painted inside shared compound.
Elias akamwona akiandika, akanyoosha mkono kuelekea mstari na kusema,
“Kuanzia leo, upande huu si wako.”
---