Veranda ya Mama Chiku haikuwahi kutengenezwa kuwa workshop.
Ilikuwa na meza ya plastiki, kiti kimoja kilichoyumba, na paa la bati lililoshusha joto lote la mchana kwenye nafasi ndogo. Lakini siku hiyo, Mariam na Pendo waliifanya iwe kitu walichoweza kutumia.
Mashine ya zamani ya kushonea ilikuwa ya kutumia mguu, si umeme. Ilitoa sauti ndefu ya chuma kila sindano iliposhuka.
Pendo aliweka kitambaa cha bluu kwenye meza.
“Tumebaki na kiasi hiki tu nje ya workshop.”
Mariam alikagua.
“Kinatosha sample na shirts chache.”
“Na suruali?”
“Kitambaa kiko ndani.”
“Buttons?”
“Ndani.”
“Zipu?”
“Ndani.”
Pendo akacheka bila furaha. “Basi tuna workshop ya hewa.”
Mariam hakujibu.
Tangu Hamisi azikwe, alikuwa amezoea watu kuzungumza naye kwa sauti ya pole na kisha kuamua mambo yanayomhusu bila kumuuliza. Veranda ile ilikuwa tofauti. Hapa hakuna mtu aliyekuwa anampa pole. Kulikuwa na order, thread, machine inayokataa, na muda unaokwenda. Kazi haikumhurumia, lakini pia haikumfukuza kwa jina la damu. Hilo lilimpa aina ya utulivu ambao hakupata ndani ya compound.
Simu yake ikaita.
“Bi Mariam? Procurement ya Kijani Bay Primary.”
“Nakusikia.”
“Tunahitaji kuthibitisha oda ya sare mia moja. Sample ilikuwa leo.”
“Tutapata sample.”
“Leo?”
Mariam akatazama machine ya Mama Chiku.
“Ndiyo.”
“Na delivery ya Ijumaa?”
Mariam hakutaka kusema uongo.
“Delivery yote iko kwenye risk. Nimepoteza access ya workshop kwa muda.”
Sauti upande wa pili ikawa kali zaidi. “Access yako si sehemu ya contract yetu.”
“Ninaelewa.”
“Watoto wanaanza term. Hatutaki excuse.”
“Ninaelewa.”
“Basi niambie uwezo wako.”
Mariam akavuta daftari la order.
“Naweza kuleta sample kesho asubuhi. Batch ya kwanza ya kumi na mbili baada ya hapo. Nitaomba split delivery kwa salio.”
“Tutakujibu baada ya sample.”
Simu ikakatika.
Pendo akasema, “Wamekasirika?”
“Wako kazini.”
“Na sisi?”
“Na sisi pia.”
Mariam akaanza kugawa kazi. Collar kwa mkono. Hem kwa machine. Buttonholes zingechelewesha bila electric machine, hivyo sample moja tu ingepewa finishing kamili.
Pendo akasema, “Mshahara wangu wiki hii?”
Mariam alisimama.
Hakutaka Pendo aulize mara mbili.
“Nitalipa sehemu Ijumaa.”
“Sehemu?”
“Workshop imefungwa, na deposit ya school iko kwenye order hiyo.”
Pendo akatazama kitambaa.
“Nina rent Jumamosi.”
“Najua.”
“Usiseme najua kama huna solution.”
Mariam akahisi maneno hayo yanafanana na ya Elias, lakini kutoka kwa Pendo hayakuwa mashambulizi. Yalikuwa hofu.
“Solution ya leo ni kutokupoteza contract.”
“Na kama imepotea?”
“Basi tutatafuta kazi ndogo, lakini sitakudanganya.”
Pendo akatikisa kichwa polepole.
Walianza kushona.
Dakika ishirini baadaye, mteja mwingine alifika na gauni la harusi lililohitaji kurekebishwa.
“Nilikuambia leo.”
Mariam akasema, “Ninakumbuka.”
“Workshop yako iko wapi?”
“Kuna mgogoro wa access.”
Mwanamke akakunja uso. “Mimi sina mgogoro. Harusi ni Jumamosi.”
Mariam akakagua gauni.
“Nitaweza kufanya adjustment hii hapa.”
“Kwa meza hii?”
“Ndiyo.”
Mteja akatazama Pendo, akatazama machine ya zamani, kisha akasema, “Sawa. Lakini usiharibu.”
Mariam akatabasamu kwa nguvu. “Hilo halijabadilika.”
Mchana, Nuru alifika na chupa mbili za maji na mkate.
“Auntie, umeanza hapa?”
“Workshop imeamua kutembea.”
Nuru akaketi.
“Elias anasema mnaweza kuchukua personal clothes, si stock.”
“Stock gani ni ya estate na gani ni ya order?”
“Hajasema.”
“Ndiyo problem.”
Nuru akatazama Pendo akishona.
“Naweza kusaidia kuandika inventory?”
Mariam akamwangalia. “Ukiifanya, usifanye kwa upande wangu. Andika kilichopo.”
“Ndio.”
“Na usiahidi access.”
Nuru akatikisa kichwa.
Mariam alifungua order sheet. Oda ya shule ilikuwa na sizes, deposits, supplier reference, na delivery schedule. Akaanza kuandika stock ambayo alikumbuka iko ndani.
Blue poplin — rolls 3. Grey trouser fabric — rolls 2. White lining — 1 roll. Buttons — boxes 4. Zips — approx. 70.
Pendo akasema, “Overlock thread pia.”
Mariam akaongeza.
Nuru aliuliza, “Hizi zilinunuliwa lini?”
“Wiki moja kabla Hamisi kuingia hospitali.”
“Kwa pesa ya nani?”
“Workshop account.”
“Una receipts?”
“Supplier WhatsApp na invoice.”
“Nitahitaji hizo baadaye.”
Mariam akamwangalia. “Baadaye?”
Nuru akagundua alivyosema.
“Kwa inventory.”
Mariam hakusukuma.
Baada ya Nuru kuondoka, Mariam alipiga simu kwa supplier wake wa kitambaa. Hakuwa anaomba mkopo mpya; alitaka kujua salio la zamani na ni kiasi gani cha stock kilikuwa tayari kimelipiwa. Supplier akamkumbusha kuwa order ya mwisho ililipwa asilimia sabini, na sehemu iliyobaki ilipaswa kufungwa baada ya school deposit. Mariam akaandika namba hiyo pembeni ya payroll.
Pendo alipoiona akasema, “Kwa hiyo tukipoteza contract, hatupotezi profit tu.”
“Tunabaki na deni la material.”
“Na mshahara wangu.”
“Ndiyo.”
Mariam hakupenda kukubali hilo, lakini hakuwa na luxury ya kufanya grief iwe excuse ya accounting. Aligawa karatasi nyingine kwa mistari mitatu: ORDER CASH IN, SUPPLIER DUE, WAGES DUE. Kila mstari ulikuwa ushahidi kwamba kufuli moja lilikuwa limehamisha mgogoro wa familia moja kwa moja hadi kwa watu ambao hawakuwa na sehemu kwenye urithi.
Jioni ilipokaribia, sample ilikuwa imeanza kuchukua umbo. Pendo aliweka collar mara mbili kwa sababu machine ya zamani ilivuta thread vibaya.
“Kwa workshop yetu hii ilikuwa dakika kumi,” alisema.
“Leo ni saa moja.”
“Na hii ndiyo cost ya lock.”
Mariam akasimama kidogo.
“Ndiyo. Andika.”
“Wapi?”
“Kwenye paper ya production.”
Pendo akacheka. “Unataka kuinvoice familia?”
“Sitaki invoice. Nataka nijue.”
Walirekodi muda wa ziada, transport ya kitambaa, na fee ndogo aliyompa Mama Chiku kwa matumizi ya machine.
Mariam alijua dispute ilikuwa imeanza kula biashara kwa vitu vidogo ambavyo hakuna mtu angeona kwenye picha ya kufuli.
Mshahara kuchelewa. Margin kupungua. Mteja kuogopa. Supplier kusubiri.
Saa mbili usiku, Pendo aliondoka na sample iliyokamilika nusu. Mariam aliendelea kushona cuffs kwa mkono. Vidole vilianza kuuma, lakini hakusimama. Akikosa sample, Elias angeweza kusema workshop haikuwa viable. Wazee wangeweza kuona relocation kama jambo rahisi. Mariam alijua biashara ilihitaji kuonekana hai si kwa kiburi, bali kwa sababu livelihood yenyewe ilikuwa sehemu ya kile ambacho familia ilikuwa inajaribu kukifunga kwa padlock.
Simu ikaita tena.
Ni procurement officer.
“Bi Mariam, committee imeuliza kama tuna backup supplier.”
Mariam akakaa sawa.
“Nina sample tayari karibu kukamilika.”
“Tutahitaji kuiona.”
“Kesho asubuhi.”
“Na batch ya kwanza?”
“Naweza kuthibitisha baada ya kuona kama nitapata materials zote.”
Sauti upande wa pili ikawa kimya sekunde chache.
“Kuna supplier mwingine ameomba nafasi.”
Mariam akafumba macho.
“Ninaelewa.”
“Hatukutaki uje na maelezo, tunataka sample.”
“Nitaleta.”
Caller akasema, “Kesho saa nne nisipoona sample, contract inaenda kwa mtu mwingine.”
---