Jioni ilipofika, ghala la Mavuno Link lilikuwa na harufu ya mahindi makavu, turubai, na hofu iliyofichwa kwenye sauti za wafanyakazi. Kwenye ubao wa dispatch kulikuwa na mistari saba ya mizigo iliyopangwa kuondoka ndani ya siku mbili. Kila mstari ulikuwa na jina la mkulima, namba ya lori, kituo cha kupokea, na mnunuzi aliyekuwa ameahidi kulipa baada ya delivery. Kwa kawaida Zawadi angepita mbele ya ubao huo na kuangalia tu kama malori yalikuwa yamepata mafuta. Usiku huo alichukua kalamu nene nyeusi na kuandika HOLD juu ya mistari yote iliyohusiana na Kiwanda cha Unga Kaskazini.
Msimamizi wa ghala, Rehema, akatokea nyuma ya gunia lililofunikwa. “Hiyo ina maana gani?”
“Maana yake hakuna mzigo mpya unaopelekwa kwenye account ambayo imesema deni la zamani limefungwa,” Zawadi akasema.
“Lakini malori mawili tayari yamepakiwa.”
“Yashushwe kwenye jukwaa la ndani. Hakuna gunia linalotoka mpaka tuwe na order iliyoandikwa.”
Rehema aliangalia wafanyakazi wake. “Wamepanga kupokea simu za kiwanda saa hii.”
“Waambie wazipokee, lakini wasitoe taarifa ya siri wala kuahidi muda.”
Amina alifika akiwa na karatasi za tiketi alizokuwa amezipanga mchana. “Ukisimamisha kila kitu, tutapoteza nafasi ya kuuza kwa wanunuzi wengine. Kiasi cha mahindi kwenye ghala kinaanza kujaa.”
“Ndiyo maana hatutafunga ghala,” Zawadi akasema. “Tunafunga njia moja tu.”
Kwenye kona ya ghala, lori la Moses lilikuwa likisubiri kupakiwa. Mkulima aliyekuwa ametuma mzigo huo alikuwa amechukua fedha ya pembejeo kwa ahadi ya malipo ya Mavuno Link. Zawadi hakutaka uamuzi wake wa kuzuia kiwanda ugeuke kuwa adhabu kwa watu ambao hawakuhusika na saini ya Hassan.
“Mzigo huu unaweza kwenda kwenye ghala la Mlimwa?” aliuliza.
Amina akafungua jedwali. “Ghala la muda lina nafasi, lakini kodi yake ni ya siku. Pia tutalipa tena kupakia na kushusha.”
“Ni kiasi gani?”
“Laki moja na elfu themanini kwa mzigo huu. Kuupeleka kwa mnunuzi wa haraka kungemaliza gharama hiyo, lakini bei iko chini kwa karibu laki tatu.”
Rehema akasikia na akageuka. “Kwa hiyo tunapoteza laki tatu kwa kuushikilia?”
“Tunapoteza laki tatu leo,” Zawadi akasema. “Tukiuza kwa hasara bila kujua account ya kiwanda, tunaweza kupoteza zaidi kesho.”
Moses alishuka kwenye lori na kuja karibu. “Mimi nimepata order ya kwenda Kaskazini. Kama mnanirudisha, nani atalipa safari iliyopotea?”
Zawadi akamwonyesha karatasi ya mzigo. “Tutakulipa gharama ya safari iliyokamilika na ya kuhifadhi kwa siku moja. Lakini siwezi kukutumia kwenye mtego wa deni ambalo halijathibitishwa.”
“Umenipa kazi kwa sababu ya kuaminiana.”
“Na sasa ninakupa jibu kwa maandishi kwa sababu kuaminiana bila kumbukumbu kumetufikisha hapa.”
Moses akasoma mstari aliouandika Rehema kwenye dispatch sheet. Hakupendezwa, lakini alitia saini ya kupokea maelekezo. Zawadi akamwomba Doto aandike namba ya kila gunia na kuchukua picha ya mzigo kabla haujashushwa. Doto alipomaliza, alimuuliza kama huu ulikuwa mwanzo wa kuvunja biashara yote.
“Ni mwanzo wa kutenganisha biashara na kubahatisha,” Zawadi akasema.
Simu ya mezani ikaita. Amina akainua. “Ni Kibo Foods.”
Akamkabidhi Zawadi baada ya kusikia jina la mnunuzi. Kibo Foods ilikuwa imechukua mahindi yao mara tatu bila kuchelewa. Mmiliki wake, Juma, alizungumza kwa sauti iliyokwaruzwa na kelele za mashine.
“Zawadi, nimepata taarifa kwamba mzigo wenu wa kesho umesimama. Kuna tatizo la ubora?”
“Si tatizo la ubora wa mahindi yako. Kuna dispute ya malipo na mnunuzi mwingine.”
“Kwa nini inanihusu?”
“Kwa sababu malori mawili niliyokuwa nimepanga kwako yamefungwa kwenye ratiba hiyo. Nikiyahamisha, nitahitaji kuhakiki tena mizani, mafuta, na tarehe yako ya kupokea.”
Juma akavuta pumzi. “Mimi sijasaini dispute yenu.”
“Najua. Sitaki kukufanya ulipie kosa la account ya mtu mwingine. Lakini sitauza mzigo wako kwa hasara ili kuficha pengo la fedha.”
“Kama hamuwezi kuleta kesho, nitanunua kwa Kibaigwa.”
“Ni haki yako.”
Maneno hayo yalimfanya Amina amtazame. Kwa kawaida Zawadi angeomba siku moja zaidi, angeahidi lori litafika, halafu angejaribu kutengeneza fedha njiani. Sasa alijua kwamba ahadi isiyo na chanzo ilikuwa deni la maadili.
Juma akasema, “Hassan angefanya hivyo?”
“Huenda angepanga njia nyingine.”
“Uko bado na mamlaka ya kupanga?”
Zawadi aliona ubao wa HOLD ukiwa nyuma ya Juma kwenye mwangaza wa simu. “Ninapanga kwa uwezo nilio nao na ninaweka kila kitu wazi. Nitakupa jibu la tarehe kabla ya saa mbili usiku.”
“Kama huna jibu?”
“Nitasema sina.”
Simu ilipokatwa, Rehema akamwambia kwamba wafanyakazi wa kupakia walikuwa tayari wameondoka kwa sababu ratiba ilikuwa imebadilika. Hilo lilimaanisha malipo ya ziada kwa zamu ya usiku. Amina akaonyesha hesabu mpya: kodi ya ghala, muda wa malori, mishahara ya zamu, na kiasi ambacho kingepotea ikiwa Kibo Foods ingechagua mnunuzi mwingine.
Zawadi akaketi kwenye sanduku la plastiki na kuandika chaguo tatu. La kwanza, kuendelea kusafirisha kama kawaida na kutegemea Hassan atatokea. La pili, kuuza kwa haraka kwa bei ya chini, kulipa baadhi ya madeni, na kuacha ushahidi wa claim ukiwa dhaifu. La tatu, kusimamisha supply kwenye account yenye hatari, kuhifadhi stock, na kukubali kwamba biashara nyingine zinaweza kuondoka.
Amina akasoma karatasi. “La tatu ndilo salama zaidi kwa kampuni, lakini linaumiza cashflow.”
“Ndiyo.”
“Na kama kiwanda kikisema tumekataa kutimiza mkataba?”
“Tutakuwa na dispatch sheets, sababu ya kusimamisha, na reconciliation yetu. Siwezi kuzuia kila tishio.”
Doto alisogea na kuweka karatasi nyingine mezani. “Dereva wa kwanza amesema Hassan alimtumia ujumbe wiki iliyopita akisema kuna ‘mpango mpya wa account.’ Sikuuona kuwa jambo kubwa.”
Zawadi akainua macho. “Ujumbe gani?”
Doto akamwonyesha. Ulikuwa mfupi: “Usiulize sana, ratiba itabadilika baada ya settlement.” Hakukuwa na maelezo ya kiwanda, kiasi, au tarehe. Zawadi aliupiga picha na kuuhifadhi pamoja na tiketi zote.
“Mtu alijua settlement inakuja,” Amina alisema.
“Au alijua Hassan alikuwa akizungumza na kiwanda,” Zawadi akajibu. “Tusifanye neno moja liwe hukumu.”
Alimwita Rehema na Moses, kisha akaeleza uamuzi: mzigo uliokuwa tayari umefungwa kwa Kiwanda cha Unga Kaskazini ungeshushwa na kuhifadhiwa kwa saa ishirini na nne; malori yangelipwa kwa muda uliothibitishwa; Kibo Foods ingepewa ratiba mpya baada ya kuangalia nafasi; hakuna order mpya ya kiwanda ingepokelewa bila saini mbili kutoka Mavuno Link. Hakukuwa na mtu aliyefurahi, lakini kila mtu alijua angeweza kuona sababu kwenye karatasi.
Usiku ulipokaribia, Zawadi alimpigia Neema na kumtumia nakala ya uamuzi wa ghala. “Sitawadanganya wakulima kwamba tuna buyer wa kesho ikiwa sina,” alisema. “Lakini pia sitaruhusu mzigo wao uingie kwenye deni lililofungwa kwa siri.”
Neema akamwambia kwamba baadhi ya wakulima walikuwa tayari wameanza kuuliza kama Hassan ameuza sehemu ya kampuni. Zawadi akataka kukataa, lakini akakumbuka saini iliyokuwa kwenye ukurasa wa mwisho wa settlement.
“Kama kuna jambo lingine, tutalijua kwa namba,” alisema.
Aliporudi kwenye ubao, aliona mistari saba ikiwa imefunikwa na HOLD, na mstari wa Kibo Foods ukiwa umechorwa pembeni kwa penseli ili usisahaulike. Kwa mara ya kwanza tangu wafike langoni, alihisi kwamba amefanya uamuzi uliokuwa wake mwenyewe. Haukumlinda kutokana na hasara; ulimlazimisha aione kabla haijafichwa na ahadi.
Simu yake iliita tena. Juma wa Kibo Foods alikuwa amepiga kutoka kwenye barabara.
“Zawadi,” alisema bila salamu, “did Hassan already move your account somewhere else?”
---