Jioni, baraza la Mbuyuni Kavu lilikuwa limejaa kabla hata mwenyekiti hajaita watu wakae.
Mti mkubwa wa mkuyu ulikuwa katikati ya uwanja wa vumbi, na chini yake walikuwa wamepanga viti vya plastiki, magogo na mifuko ya chakula cha mifugo iliyogeuzwa viti. Wafugaji walikuja wakiwa bado na mavumbi ya malisho kwenye miguu. Wanawake walikuja na watoto. Vijana walikaa pembeni, wengi wakiwa wamesimama kuliko kukaa.
Juma alifika akiwa na route ledger yake na solar torch moja iliyoning’inia begani.
Balozi tayari alikuwa mbele.
Kwenye meza ndogo ya mbao aliweka kopo lilelile lisilo na label.
Murmur ilipita kwenye watu.
“Leo hatutazunguka,” Balozi alisema. “Tumepoteza mifugo. Familia zimeingia hasara. Hatuwezi kukaa tukisubiri karatasi.”
Mzee mmoja aliinua mkono. “Kwangu kondoo wawili.”
Mwanamke mwingine akasema, “Mimi kuku kumi.”
Mtu wa nyuma akapiga kelele, “Jana usiku ndama!”
Juma akageuka. “Ndama gani?”
Mwanaume huyo akasema, “Wa Mzee Kondo.”
“Mzee Kondo yuko hapa?”
Hakukuwa na jibu.
Balozi akakaza uso. “Hatutafanya interrogation ya kila mtu.”
“Lakini ukijumlisha hasara, lazima ujue ipi ni verified.”
Mtu mmoja akasema, “Hii ndiyo tabia yako sasa. Verified, verified. Wanyama hawasomi forms.”
Kicheko kidogo kilitokea.
Naserian Doto alikuwa ameketi upande wa pili wa meza. Hakuwa amevaa sare yenye nembo yoyote kubwa; alikuwa na field shirt ya khaki na daftari dogo. Alisubiri kelele ishuke.
“Naomba niseme jambo moja,” alisema.
Balozi akampa nafasi kwa mkono.
“Poison haina target ya uhakika. Inaweza kula mnyama msiyemlenga. Inaweza kufikiwa na mbwa, ndege, hata mifugo. Na ikiwa hamjui kinachoingia kwenye boma, hamjui mnajaribu kuua nini.”
Kijana mmoja akasema, “Sisi tunajua. Kuna predator.”
“Nani ameiona?”
Kimya.
“Tracks?”
Juma akasema, “Zilikuwa zaidi ya pattern moja.”
Balozi akampiga macho makali. “Hilo bado halimaanishi hakuna mnyama.”
“Sijasema hakuna.”
“Basi tatizo liko wapi?”
“Tatizo ni kuamua suluhisho kabla hatujajua target.”
Balozi akagonga kopo mezani. “Target ni kitu kinachoua mifugo yetu.”
Juma akasema, “Mkiua kitu kisichohusika, hasara haitageuka kuwa ushindi.”
Murmur nyingine ikapita.
Mama Tunu alikuwa amekaa nyuma zaidi. Juma hakumtazama moja kwa moja. Alijua maneno yake yangeonekana kama usaliti kwake pia. Mbuzi wake ndio waliopotea. Yeye ndiye aliyekuwa na tanki la maji na ada za watoto juu ya kichwa.
Balozi akaanza kusoma majina ya kaya zilizodai loss.
“Pius?”
“Niliona mbuzi wangu mmoja na jeraha la mgongoni.”
“Aliuawa?”
“Hapana.”
“Lakini attack.”
Juma akaandika pembeni.
“Mama Sifa?”
“Kuku sita walipotea.”
“Uzio?” Juma aliuliza.
“Ulikuwa wazi upande wa nyuma.”
“Nani aliona track?”
“Hakuna.”
Mtu mmoja akamkatiza. “Juma, wewe sasa unaweka lawama kwa watu?”
“Hapana. Nataka tusichanganye kuku waliopotea na attack ya boma bila evidence.”
Mzee mmoja akasema, “Lakini wakati mambo yanatokea, evidence si kila mara inabaki.”
Naserian akatikisa kichwa. “Ni kweli. Ndiyo maana prevention na reporting vinaenda pamoja. Lakini retaliation ya sumu ni irreversible. Ukikosea, huwezi kurudisha.”
Balozi akatoa mapendekezo matatu: patrol ya usiku, trap, au poison bait.
Juma akasema, “Trap gani?”
“Ya chuma.”
“Kwa nini?”
“Kwa mnyama.”
“Yupi?”
Balozi aligonga meza kwa mkono. “Tumerudi tena hapo.”
“Ndiyo, kwa sababu hilo ndilo swali.”
Watu walianza kugawanyika wazi. Wazee wengine walitaka kwanza kujenga maboma na kufanya patrol. Vijana wengi walitaka hatua ambayo ingeonekana kama nguvu. Wengine hawakujali target; walitaka tu watu waone kijiji hakikubali kupoteza mifugo kimya.
Balozi akaweka suala la poison kwenye kura ya mikono.
“Nani anakubali?”
Mikono mingi ilipanda.
Juma akasimama.
“Subiri.”
“Tumeshajadili.”
“Hamjajua hata hilo kopo lina nini.”
Kijana aliyelileta akasema, “Linafanya kazi.”
“Umejaribu wapi?”
“Usitake kila kitu kiwe laboratory.”
“Nataka angalau tujue tunachoweka ardhini.”
Naserian akasema, “Kama cooperative au community body itaidhinisha chemical isiyojulikana, mnajifungulia liability nyingine.”
Neno liability liliwafanya wengine wakunje uso.
Balozi akasema, “Sisi hatutaki lecture ya mjini.”
Naserian hakukasirika. “Nimekuja kwa sababu mliniita baada ya loss. Kazi yangu si kuwafundisha namna ya kuwa na hasira. Ni kuwasaidia msiongeze hasara.”
Kura ikafanyika tena, safari hii kwa chaguzi mbili: immediate retaliation au formal tracking plus reinforced patrol.
Matokeo yalikuwa karibu sana.
Kwa tofauti ya mikono mitatu tu, poison vote ikaanguka.
Watu wengine wakapiga makofi. Wengine wakatukana chini ya pumzi.
Balozi alimtazama Juma moja kwa moja.
“Umechagua upande.”
“Nimechagua tusiuwe kitu kwa guess.”
“Usiku ukitokea tena, watu watakumbuka.”
“Wakumbuke.”
Naserian akaandika majina ya watu waliokubali kuingia kwenye tracking team ya asubuhi na patrol iliyo na log usiku. Juma akaongeza jina lake.
“Utakuwa field lead?” Naserian aliuliza.
“Sina experience ya kutosha.”
“Siombi uwe tracker. Nataka uwe record person.”
Juma akatikisa kichwa.
Balozi alifunga kikao kwa maneno mafupi. Hakushukuru Juma.
Watu walipoanza kutawanyika, Mama Tunu alimfuata.
“Una hakika umefanya sawa?”
“Hapana.”
“Hapana?”
“Nina hakika tu hatuna ushahidi wa kuweka poison.”
Tunu alimtazama kwa muda mrefu. “Mbuzi walikuwa wangu.”
“Najua.”
“Lakini mikono iliyoinuka ilionekana kama ya watu wenye hasara yao pia.”
“Ndiyo.”
“Usije ukawa unalinda wanyama kuliko watu.”
Juma alihisi maneno hayo yakiuma zaidi kuliko ya Balozi.
“Sifanyi hivyo.”
“Basi niambie haraka tutafanya nini.”
“Kesho tunaenda corridor na Naserian. Usiku patrol itaanza.”
Tunu akatikisa kichwa bila kuridhika kabisa.
Juma alipokuwa akifunga ledger yake, alisikia vicheko vidogo upande wa nyuma wa mkuyu. Vijana wanne walikuwa wamesimama kwenye giza la pembeni. Mmoja alikuwa yule aliyeshika kopo.
Kabla hajawasogelea, alisimama kusikia kelele za baraza zikigeuka kuwa makundi madogo ya majadiliano. Wafugaji wawili walikuwa wakibishana kuhusu ni kaya ipi ilipaswa kuchangia waya wa uzio. Mwanamke mmoja alimwambia Naserian kuwa alitaka solar lamp lakini hakuwa na pesa ya betri ya ziada. Mzee mmoja alimuuliza Juma kama patrol ingeandikwa kwa zamu ili mtu asije baadaye akadai alikuwa huko usiku mzima. Juma akafungua ledger tena na kuandika majina ya waliojitolea, saa zao na sehemu ya kuanzia. Hilo lilifanya baadhi ya vijana wacheke, lakini pia lilimfanya mmoja wa wazee aseme, “Basi kesho tutajua nani kweli alifika.”
Juma aligundua baraza halikuwa limeamua tu kuhusu sumu. Lilikuwa limeanza kugawa wajibu, gharama na ushahidi. Hiyo ilikuwa polepole kuliko hasira, lakini pia ilikuwa kitu ambacho kingeweza kukaguliwa kesho.
Juma akasogea hatua mbili bila kuonekana kama anawasikiliza.
Kijana mmoja akasema, “Wazee wamekataa.”
Mwingine akajibu, “Wazee ndio waliopiga kura.”
Kisha sauti ya tatu, ya chini lakini wazi, ikasema,
“Usiku hatuhitaji kura.”
---