Asubuhi iliyofuata, Juma aliingia kwenye yard ya cooperative akiwa na route ledger chini ya kwapa na karatasi ya debit notice ndani ya mfuko wa shati.
Halima, cashier, alikuwa ameketi nyuma ya dirisha la chuma akihesabu risiti za maziwa. Alipomwona Juma, hakutabasamu kama kawaida.
“Nilikuwa nakutafuta.”
“Najua.”
Akamrudishia karatasi ileile aliyokuwa amepokea wiki iliyopita.
Juu yake kulikuwa na tarehe ya mwisho ya marejesho ya mkopo wa tanki la maji.
Ijumaa.
Juma akaisoma tena kana kwamba tarehe ingeweza kuhamia mbele kwa kuangaliwa kwa muda mrefu.
“Balance ni hii?” aliuliza.
Halima akafungua ledger ya cooperative. “Ndiyo. Ulichelewa installment iliyopita. Hii ikipita, mfumo unaweka account kwenye default review.”
“Na grace period?”
“Ulishaitumia mwezi wa sita.”
Juma alijua.
Nje, lori la maziwa lilikuwa likipakia crates. Wafugaji wawili walikuwa wakibishana kuhusu litre count. Kila kitu kilionekana kama biashara ya kawaida, lakini kichwani mwa Juma kila namba ilikuwa imeunganishwa na mbuzi watatu waliopotea.
Akaweka ledger mezani.
“Mapato ya maziwa ya wiki hii?”
Halima akataja kiasi.
Juma akaandika.
“Na feed invoice?”
Halima akasema, “Mosi yuko nje. Anauliza ulipe kabla hajakupa order nyingine.”
Juma akavuta pumzi.
Alitoka kwenye dirisha la cashier na kumkuta Mosi karibu na store, akiwa na mifuko ya chakula cha mifugo iliyopangwa kama ukuta mdogo.
“Juma,” Mosi alisema. “Usiniambie tena kesho.”
“Sitasema kesho.”
“Vizuri.”
“Nitachukua nusu ya order.”
Mosi akamtazama. “Nusu?”
“Ndiyo.”
“Ng’ombe zako wawili ziko kwenye ration ileile?”
“Zitashushwa kidogo siku chache.”
“Kwa nini?”
Juma hakutaka kueleza kila kitu, lakini habari ya tukio ilikuwa tayari imeenea.
“Mbuzi wa shangazi wamepotea. Kuna gharama nyingine sasa.”
Mosi akasema, “Basi unahitaji feed zaidi, si kidogo.”
“Nahitaji cash isife leo.”
Mosi akavuta mfuko mmoja kwa mguu. “Hii ni business, Juma. Mimi pia nina watu wanaonidai.”
“Sijakuomba unipe bure.”
“Basi unachukua nusu, unalipa nusu.”
Juma akatikisa kichwa.
Aliporudi kwenye yard, vijana watatu wa cooperative walikuwa wamekusanyika karibu na Balozi. Mmoja alikuwa ameshika kopo dogo jeusi lisilo na label.
“Juma,” Balozi alimwita. “Njoo hapa.”
Juma alienda.
Balozi akagonga kopo kwa kidole. “Hii ndiyo habari ya leo. Tunakusanya hela. Tunamaliza tatizo kabla ya usiku mwingine.”
Juma akaliangalia. “Ni nini?”
“Kitu cha kuacha kwenye mzoga.”
“Poison?”
Mmoja wa vijana akasema, “Usiite hivyo kwa sauti.”
Juma akamwangalia. “Kwa nini?”
Balozi alisogeza sauti chini. “Tunazungumzia emergency. Mnyama akiingia tena, nani atalipa?”
“Na mkifa kitu kisichohusika?”
“Unataka turudi kwenye footprints tena?”
Juma akafungua route ledger yake.
“Nataka turudi kwenye fedha.”
Wote wakamtazama.
“Cooperative ina emergency cash kiasi gani?”
Balozi akasema, “Hilo si jambo la hapa.”
“Ndiyo jambo la hapa kama mnataka kuitumia.”
Halima, aliyekuwa amesikia mazungumzo kutoka dirishani, akasema, “Emergency fund si ya retaliation purchase.”
Balozi akageuka. “Ni ya emergency.”
“Kwa policy, ni ya livestock health, route breakdown na verified household shock. Si ya kununua chemical bila record.”
Juma akasema, “Na hata tukitumia, tunanunua nini? Kwa target gani?”
Kijana mmoja akasema, “Mnyama anayeingia mabomani.”
“Yupi?”
“Yule aliyekula mbuzi.”
“Prints zilikuwa mbili tofauti.”
Balozi akatikisa kichwa. “Hii ndiyo shida yako. Kila hatua lazima iwe form.”
Juma alihisi hasira ikipanda, lakini hakutaka kupiga kelele.
“Mnyama akila mbuzi mmoja, deni linaweza kula boma lote.”
Balozi akamwangalia.
Juma akaendelea. “Tukitumia cash ya emergency kwenye kitu ambacho hatujui target yake, halafu kesho tanki la maji, feed na ada zikabaki, tutakuwa tumelipiza kisasi kwa shilingi za kaya.”
Halima akasema, “Hilo ndiyo ninalosema.”
Balozi alikunja uso. “Basi unashauri nini?”
Juma alifikiria yale Naserian alisema kuhusu prevention.
“Solar lamps mbili. Wire repair. Patrol yenye record. Kwanza.”
Vijana walicheka.
“Unataka kumulika mnyama?” mmoja alisema.
“Nataka kuona kabla sijaua.”
Balozi akamnyooshea kidole. “Ukiwa wrong, usiku mwingine ukitokea, watu watakumbuka ulizuia action.”
“Wakumbuke.”
Mazungumzo yalivunjika bila makubaliano. Kopo lile liliwekwa ndani ya begi la Balozi, lakini Juma alijua hiyo haimaanishi limeondoka kwenye mpango.
Akarudi kwa Halima.
“Nipe figures zote.”
“Za nini?”
“Household cash mpaka Ijumaa.”
Halima akampa statement ya maziwa ya wiki mbili, balance ya loan na deductions za cooperative. Juma akaketi kwenye bench chini ya bati na kuanza kuhesabu.
Mapato ya maziwa yalitosha kulipa sehemu kubwa ya installment, lakini si yote. Mbuzi waliopotea walikuwa wangeuzwa mmoja baada ya mwingine kama buffer ya ada na chakula. Sasa buffer hiyo haikuwepo.
Akaandika mistari mitatu:
LOAN. FEED. HOME.
Kisha akaongeza PREVENTION.
Akaweka bei ya solar lamps mbili na wire roll ndogo. Ilipunguza nafasi ya feed.
Mosi akapita na kuona karatasi.
“Unafanya accounting ya serikali sasa?”
“Ninafanya accounting ya boma.”
“Utachukua feed kiasi gani?”
“Nusu.”
“Ng’ombe watakubali?”
“Hazitapiga simu kulalamika.”
Mosi akacheka. “Ukipunguza ration sana, maziwa yatashuka. Halafu loan itakuwa mbaya zaidi.”
Juma akatikisa kichwa. Hilo lilikuwa tatizo. Kila hatua ya kuokoa cash leo iliweza kupunguza cash kesho.
Akaamua kutokata feed kwa nusu kamili. Akachukua karibu theluthi mbili na kuchelewesha restock ya siku tatu. Halima akamsaidia kuhesabu impact ya maziwa ikiwa ration ingeshuka kidogo.
“Kuna risk,” alisema.
“Ninaona.”
“Na solar lamps?”
“Nitanunua mbili.”
“Kwa cash?”
“Ndiyo.”
Halima akamwangalia kwa muda. “Unajua kama claim haikubaliwi, hii hela haitarudi?”
“Najua.”
“Na kama mnyama anarudi?”
“Basi tutakuwa angalau na mwanga na record.”
Mchana, Juma alinunua solar lamps mbili kutoka duka dogo la Bandari Ndogo. Muuzaji alimwambia batteries zake hazidumu kama brand kubwa, lakini Juma hakuwa na pesa ya brand kubwa. Akachukua pia roll ndogo ya wire na clips.
Aliporudi cooperative, Halima alimpa receipt ya milk payout iliyobaki baada ya deductions.
Juma akaangalia namba. Ilikuwa ndogo kuliko alivyotarajia.
“Feed advance ya mwezi uliopita,” Halima alisema. “Imeingia leo.”
Juma akafumba macho kwa sekunde moja.
“Kwa hiyo balance yangu ya Ijumaa…”
Halima akamwonyesha.
Sasa gap ilikuwa wazi.
Siku nne.
Hakukuwa na mbuzi wa kuuza haraka bila kuharibu zaidi herd ya Tunu. Hakutaka emergency loan ya app. Hakutaka kuanza kuuza tanki ambalo lenyewe lilikuwa sababu ya deni.
“Unaweza kuomba Balozi cooperative ikupe bridge,” Halima alisema.
“Na kesho nikiwa dhidi ya poison vote, bridge hiyo itakaa wapi?”
Halima hakujibu.
Juma akakunja debit notice na kuiweka tena mfukoni. Akachukua lamps zake na feed iliyopunguzwa.
Halima akamwita kabla hajaondoka.
“Juma.”
Akageuka.
Halima akagonga tarehe kwenye karatasi kwa kidole.
“Ijumaa, Juma. Baada ya hapo mfumo hautakusubiri.”
---