Amani ndiye aliyepiga kelele kwanza.
Juma Kileo alikuwa bado hajavaa viatu vizuri alipomsikia mtoto huyo akimwita kutoka upande wa boma. Kulikuwa na giza la alfajiri lililobaki, lile la dakika chache kabla anga halijaanza kuwa la kijivu. Upepo wa ukanda mkavu ulikuwa umebeba vumbi jepesi na harufu ya samadi iliyolala usiku kucha.
“Mjomba! Njoo!”
Juma alikimbia.
Kitu cha kwanza alichokiona hakikuwa mbuzi aliyepotea. Kilikuwa kengele.
Kengele ndogo ya shaba ilikuwa imelala karibu na uzio uliopasuka, kamba yake ya ngozi ikiwa imejaa vumbi. Amani alikuwa ameinama kuitazama lakini hakuthubutu kuigusa.
“Hii ni ya Kido,” alisema.
Juma alijua. Kido alikuwa mbuzi wa Mama Tunu, mmoja wa wale waliokuwa wakitoa maziwa mengi kuliko wengine. Tunu alikuwa akiuza sehemu ya maziwa hayo na kuweka fedha kwenye ada ya watoto na malipo ya tanki la maji walilochukua kwa mkopo mwaka uliopita.
Mama Tunu alifika akiwa amejifunga kanga juu ya mabega. “Mbuzi wako wapi?”
Juma hakujibu haraka.
Alihesabu.
Moja. Mbili. Tatu. Nne.
Walipaswa kuwa saba.
“Watatu hawapo,” alisema.
Mama Tunu akatoa sauti iliyokatika kooni. “Watatu?”
Amani akasema, “Nimeona damu pale.”
Juma akanyanyua mkono. “Usiende.”
“Lakini—”
“Usiende.”
Tunu tayari alikuwa anavuta geti la boma. “Tutafute kabla hawajaenda mbali.”
Juma akasimama mbele yake. “Tukikanyaga hapa sasa, hatutajua kilichotokea.”
“Kilichotokea ni mbuzi wangu wamechukuliwa!”
“Sijakataa.”
“Basi unasubiri nini?”
Juma alitoa simu yake. Screen ilikuwa na ufa mdogo pembeni. Akapiga picha ya sehemu iliyovunjika ya uzio, kengele, matone ya damu na udongo uliochafuka.
Mama Tunu akamwangalia kama mtu ambaye akili yake imepotea.
“Unapiga picha wakati mbuzi wamekufa?”
“Nataka claim isiishie kwa mtu kusema ‘hatukuona’.”
“Claim gani kabla sijapata mbuzi wangu?”
Juma alisogea taratibu kuelekea sehemu ya damu bila kukanyaga alama zilizo wazi. Kwenye udongo kulikuwa na print kubwa yenye vidole vilivyojitenga. Alikuwa ameona alama kama hiyo mara kadhaa kwenye safari za cooperative. Lakini karibu na uzio kulikuwa na msururu mwingine, mdogo zaidi, uliopita pembeni ya print kubwa.
Pius, jirani yao, aliwasili akiwa ameshika panga. Nyuma yake kulikuwa na vijana wawili.
“Nimeambiwa mnyama ameingia,” alisema.
“Mnyama gani?” Juma aliuliza.
Pius akanyanyua mabega. “Yule yule. Yule anayechukua mifugo usiku.”
“Umemuona?”
“Huna haja ya kuona kila kitu kwa macho.”
“Leo nina haja.”
Pius akasogea karibu na uzio. Juma akamzuia.
“Usikanyage hapa.”
“Juma, sisi tunataka kufuata trail.”
“Trail ipi?”
Pius akaonyesha alama kubwa. “Hii.”
“Na hii ndogo?”
Pius akatazama chini kwa muda mfupi. “Mtoto wa yule mkubwa.”
“Una uhakika?”
“Haya ndiyo yanayotufanya tushindwe. Mnyama amekula mbuzi, halafu sisi tunajadili ukubwa wa mguu.”
Mama Tunu akasema, “Pius ana hoja. Tukikaa hapa, tutapata nini?”
Juma akapumua kwa nguvu. Alijua hasira yao haikuwa ujinga. Ilikuwa hesabu. Mbuzi mmoja alikuwa chakula. Mbuzi wawili walikuwa ada. Watatu walikuwa pengo ambalo lingeonekana kwenye daftari la kaya muda mrefu baada ya damu kukauka.
Akamgeukia Tunu. “Kido na wale wengine walikuwa na thamani gani?”
“Usiniulize hivyo sasa.”
“Nakuuliza kwa sababu tunahitaji kujua.”
“Juma—”
“Bei ya sokoni. Maziwa kwa wiki. Ada ya Amani. Ni kiasi gani?”
Tunu akamtazama kwa hasira, lakini macho yake yakaanza kuwa na maji.
“Karibu laki tatu na kitu kwa wote,” alisema. “Na maziwa. Na watoto wawili wanarudi shule.”
Juma akatikisa kichwa. “Basi tusiharibu kitu kitakachotusaidia kuthibitisha hasara hiyo.”
Pius akacheka kwa dharau. “Ushahidi hautarudisha mbuzi.”
“Na mapanga hayatalipa tanki la maji.”
“Kwa hiyo unataka nini?”
Juma akatazama simu yake. Alikuwa na namba ya Naserian Doto, field officer wa Mamlaka ya Mazingira ya Kanda. Walikuwa wamekutana mwezi uliopita kwenye kikao kuhusu route za mifugo na maeneo ya maji.
“Nataka mtu aje apime alama kabla ziharibike.”
Pius akasema, “Mamlaka? Watakuja mchana, wakupige picha, halafu watakuambia ujenge uzio.”
“Labda.”
“Na mnyama ataenda wapi?”
“Tutajua baada ya kujua ni nini tunafuata.”
Pius akapiga panga kwenye udongo kwa hasira. “Wewe unafanya kazi ya maziwa, si ya wanyamapori.”
“Ndiyo. Na ndiyo maana najua record mbaya inaweza kumwangusha mtu mdogo.”
Juma alimpigia Naserian.
Alipojibu, sauti yake ilikuwa nzito ya mtu aliyeamshwa mapema.
“Doto.”
“Naserian, ni Juma Kileo wa Mbuyuni Kavu. Tumepoteza mbuzi watatu usiku. Uzio umevunjwa. Kuna blood, prints mbili tofauti na kengele.”
“Kuna mtu amekanyaga eneo?”
“Bado nimezuia.”
“Usiruhusu crowd iingie. Piga picha kutoka nje. Nitumie pin.”
Juma akatuma.
Tunu alisema, “Atakuja lini?”
“Nusu saa au zaidi.”
“Na mbuzi?”
“Tutatafuta baada ya alama kuchukuliwa.”
Amani alikuwa bado amesimama karibu na mlango wa nyumba, mikono yake ikiwa kwenye viwiko vyake. “Kido amekufa?”
Juma alitaka kumwambia hajui. Lakini karibu na kichaka kulikuwa na damu nyingi kuliko alivyotaka mtoto aione.
“Sijui bado,” alisema. “Ndiyo maana hatutakanyaga kila kitu.”
Pius akaanza kuzunguka upande wa pili wa uzio. Juma akamfuata kwa macho.
“Pius.”
“Ninatafuta tu.”
“Usivuke pale.”
“Unaniamuru sasa?”
“Ukifuta alama kwa hasira, kesho utabaki na hasira tu.”
Kimya kidogo kilifuata.
Vijana waliokuwa nyuma ya Pius wakatazamana. Mmoja akashusha fimbo aliyokuwa ameshika.
Juma akachukua chaki nyeupe kutoka boksi la route supplies alilokuwa nalo kwenye pikipiki. Akaweka alama ndogo kwenye mawe kuzunguka maeneo ambayo hawakupaswa kukanyaga. Kisha akafungua route ledger yake ya maziwa na kurasa za nyuma akatumia kuandika: muda wa kugundua, idadi ya mifugo iliyokosekana, hali ya uzio, jina la aliyegundua kwanza.
Mama Tunu akamwona.
“Unaandika kila kitu?”
“Ndiyo.”
“Na ukigundua hakuna mtu atakayetulipa?”
Juma akamwangalia. “Basi tutajua tulikosa kwa sababu gani. Si kwa sababu tuliharibu evidence wenyewe.”
Dakika ishirini baadaye Naserian aliwasili kwenye pikipiki, akiwa na begi dogo la field kit. Aliinama karibu na print kubwa, akapima. Kisha akaenda kwenye ile ndogo.
“Hmm.”
Pius akasema, “Mtoto wake.”
Naserian hakumjibu. Akapiga picha na kuweka ruler pembeni.
“Tracks hizi hazina spacing sawa,” alisema. “Na hii ndogo imepita karibu zaidi na uzio kuliko kubwa.”
Juma akasema, “Ina maana?”
“Ina maana tusikimbilie maana.”
Walifuata mstari wa damu kwa mita chache na kukuta sehemu ya ngozi na manyoya kwenye kichaka. Hakukuwa na mzoga mzima. Tunu alikaa chini kwa muda, uso wake ukiwa mkavu lakini mikono ikitetemeka.
Naserian akasema, “Tutafanya incident note. Claim form pia. Lakini lazima tuweke exact loss na scene record.”
Pius akapiga kelele kidogo ya kukerwa. “Claim form wakati mnyama bado yuko hapa?”
Naserian akamgeukia. “Kuzuia tukio jingine na kuthibitisha hili si kazi zinazopingana.”
Juma aliinama tena karibu na print ndogo. Kulikuwa na kitu kilichomsumbua. Hakikuwa tu ukubwa. Kina chake kilikuwa tofauti. Pia direction yake ilikuwa imekatiza ile kubwa, si kuifuata.
Akaweka solar torch yake chini ingawa jua lilikuwa limeanza kutoka. Mwanga wake ulianguka pembeni ya alama hiyo.
“Hii alama ndogo haikutoka kwa yule mnayemtafuta.”
---