Rashid alipoahidi kuleta nafaka kutoka Kizinga, hakueleza kwamba angepaswa kununua dhidi ya wafanyabiashara waliokuwa tayari wamesikia habari ya njaa ya Mbuyuni.
Neema aliamua kwenda naye. Chifu alipinga, Mama Naliaka alipinga zaidi, na Bi. Rehema alikaa kimya mpaka wote walipomaliza.
“Kama makubaliano yatafanywa kwa jina la ghala,” Neema alisema, “mtu wa ghala lazima aone nafaka, bei na njia.”
Hamisi alijitolea kwenda kama mlinzi na mwongoza njia. Pendo, aliyekuwa akijua sehemu za mapango na njia za wafugaji, aliomba kuandamana nao lakini alikataliwa kwa sababu alikuwa mdogo. Aliwapa badala yake ramani iliyochorwa kwenye ngozi ya mbuzi, ikionyesha chemchemi mbili ambazo watu wa Jabali hawakujua.
Waliondoka na punda watatu. Siku ya kwanza walikuta vizuizi vya miti kwenye njia kuu, hivyo wakafuata mkondo mkavu kupitia vilima. Usiku walilala bila moto. Rashid, ambaye kawaida alionekana kama mtu asiyeshangazwa na chochote, alikiri kwamba amepoteza misafara miwili kwa wezi katika miaka yake ya biashara.
“Bado unaendelea,” Neema alisema.
“Faida nzuri humfanya mtu aitafsiri hofu kama tahadhari.”
“Na hasara?”
“Hufundisha kwa ada kubwa.”
Kizinga ilikuwa kubwa kuliko Mbuyuni, ikiwa na soko mbili, nyumba za wageni na ghala za mawe. Bei ya nafaka tayari ilikuwa imepanda. Wafanyabiashara walitaka fedha papo hapo. Ghala la wanawake lilikuwa na fedha ya kununua nusu tu ya kiasi walichohitaji.
Rashid alitumia jina lake kupata muda wa malipo, lakini wenzake walitaka dhamana ya ardhi ya wanachama.
Neema alikataa.
“Basi watu wako watakufa kwa sababu ya kanuni,” mfanyabiashara mmoja alisema.
“Wakiishi kwa kupoteza ardhi yote, watakufa polepole mwaka ujao.”
“Una chaguo gani?”
Neema akatoa daftari la wanachama, kumbukumbu ya mauzo yao ya zamani na mkataba wa Rashid. “Tuna biashara ya miaka ijayo. Lipa hatari yako kwa bei, si kwa kuchukua maisha yetu.”
Majadiliano yalidumu siku mbili. Mwishowe walipata muhogo, ulezi na maharagwe kutoka kwa wafanyabiashara watatu badala ya mmoja. Hilo lilipunguza uwezo wa mtu mmoja kuwabana. Rashid akaweka sehemu ya mali yake kama dhamana kwa nusu ya kwanza. Ghala likaahidi mauzo ya ziada, si ardhi, kwa nusu ya pili.
Usiku kabla ya kuondoka, Rashid alimpeleka Neema kwenye nyumba ya wageni ya Bakari Mkubwa.
Mtu huyo alikuwa mnene, mwenye kovu shavuni na pete mbili za shaba. Alipotaja jina la Juma, uso wake ukabadilika.
“Nilijua siku hii itakuja,” alisema.
Neema akaketi mbele yake. “Baba yangu alikufa wapi?”
Bakari aliangalia mlango. “Si sasa.”
“Tumekuja siku mbili kwenye njia iliyofungwa.”
“Nikizungumza, watu wangu watapoteza kila kitu.”
“Watu wangu tayari wanakufa.”
Bakari akamimina pombe kwenye kikombe lakini hakunywa. “Juma aligundua magunia ya wakulima yalikuwa yakiandikwa kama yaliyopotea. Alitishia kupeleka nakala kwa mtawala wa pwani. Tulipofika Miamba, aligombana na watu wa Mtemi. Alianguka, akagonga jiwe.”
“Alianguka?”
“Alisukumwa.”
Rashid akakaza uso. “Na wewe ulikuwa mkuu wa msafara.”
“Niliruhusu waendelee. Nilimwacha Juma kwenye gari akiwa na homa na jeraha. Alikufa siku iliyofuata.”
“Alizikwa wapi?” Neema aliuliza.
Bakari akataja bonde upande wa kusini wa njia, karibu na mti wa mkuyu uliopasuka.
“Ni nani aliyemsukuma?”
Bakari alitazama pete zake. “Mlinzi wa Mtemi aitwaye Sudi. Alikufa miaka miwili baadaye. Lakini amri ya kuchukua nakala ilitoka kwa Mtemi.”
“Unaweza kusema hivyo mbele ya baraza?”
“Si bila ulinzi na kufutiwa madeni yangu kwake.”
Neema alihisi chuki. “Unataka bei kwa ukweli wa kifo cha baba yangu?”
“Katika dunia hii kila ukweli una gharama.”
“Hapana,” alisema. “Kila mwoga hujaribu kuupa gharama.”
Aliondoka bila makubaliano.
Rashid alimfuata. “Tunahitaji ushahidi wake.”
“Tutaupata, lakini sitamnunua kwa fedha za watoto wenye njaa.”
“Basi kwa nini atazungumza?”
Neema akatazama maghala ya Kizinga. “Kwa sababu Mtemi na Jabali wamefunga njia. Kama Bakari anadaiwa nao, wataanza na mali yake. Tutamfanya achague upande ambao unaweza kumlinda bila kumiliki.”
Asubuhi waliondoka na mikokoteni ya nafaka. Kabla hawajafika kwenye korongo, waliona moshi wa kambi ya watu wenye silaha.
Njia ilikuwa imefungwa.
Lakini sasa Neema alijua si nafaka pekee iliyokuwa upande mwingine.
Ushahidi wa baba yake pia ulikuwa umeanza kusogea.
---
Neema hakutaka kusubiri siku kumi na nne huku watu wakifa.
Alikusanya viongozi wa ghala usiku. Walikutana ndani ya nyumba ya Mzee Salim, wakitumia taa moja ndogo.
“Mtemi ana nafaka mapangoni,” alisema. “Hati yake ni ya udanganyifu, lakini Chifu anaogopa kuivunja. Tukivamia, tutaitwa wezi.”
“Basi tufanye nini?” Mama Naliaka akauliza.
“Tumfanye aifungue mwenyewe.”
Mpango ulikuwa hatari.
Asubuhi iliyofuata, Neema alitangaza sokoni kwamba ghala la wanawake limeishiwa kabisa. Alisema uji wa mwisho ungegawanywa siku hiyo. Aliongeza kuwa Rashid ameshindwa kuleta nafaka kwa sababu njia zimefungwa.
Mtemi alipata habari na kuongeza bei tena.
Jioni, mtu wa Neema alienda kwake kwa siri akijifanya mwakilishi wa kijiji cha mbali.
“Tuna mbuzi sitini,” alisema. “Tutabadilisha kwa nafaka kabla watu wa Mbuyuni hawajajua.”
Mtemi alikubali. Alipanga magunia yatolewe mapangoni usiku ili yasipitie soko.
Neema alikuwa ameshawataarifu wazee wa vijiji, Mama Naliaka na watu kadhaa wa baraza. Hakumwambia Chifu, kwa sababu hakuwa na uhakika kama habari ingefika kwa Jabali.
Usiku, mikokoteni sita iliondoka Mlima Kavu. Zilipoingia kwenye uwanda wazi, mienge iliwashwa pande zote.
Watu zaidi ya mia mbili walikuwa wamesimama njiani.
Mtemi, aliyekuwa amepanda punda mbele ya msafara mdogo, akavuta hatamu.
“Hii ni mali yangu!” alipaza sauti.
Neema akatoka kwenye umati. “Uliiambia baraza huna nafaka.”
“Niliuza na kununua nyingine.”
“Kwa siku nne? Wakati njia zimefungwa?”
Mtemi akawapungia walinzi wake. Lakini walinzi walipoona idadi ya watu, hawakusogea.
Jabali akatokea nyuma ya mkokoteni wa mwisho akiwa na wanaume wenye mikuki.
“Kila mtu arudi nyumbani,” alisema. “Msafara huu una ruhusa ya familia ya Chifu.”
Mzee mmoja wa baraza akamuuliza, “Kwa muhuri gani? Ule uliotumia baada ya kuondolewa mamlakani?”
Jabali alitoa upanga mfupi.
Hapo ndipo Chifu Baraka alipowasili.
Neema hakumwita. Mama Naliaka ndiye aliyemtuma mtoto kumfuata dakika chache kabla mikokoteni haijaondoka.
Chifu alitazama mpwa wake, Mtemi na magunia.
“Fungua moja,” akaamuru.
Jabali akasema, “Mjomba, usikubali umati ukulazimishe.”
“Fungua.”
Mfuko wa kwanza ulikuwa na mtama. Wa pili mahindi. Wa tatu ulezi.
Kwenye magunia kadhaa kulikuwa bado na alama zilizofutwa za ghala la baraza lililoungua.
Chifu Baraka alifumba macho kwa muda.
“Jabali,” alisema, “weka upanga chini.”
“Utanidhalilisha kwa ajili ya watu hawa?”
“Watu hawa ndio wanaonifanya Chifu.”
Jabali hakutii. Alinyanyua upanga na kupiga hatua kuelekea Neema.
Mama Naliaka akampiga kifundo kwa fimbo ya kupimia. Upanga ukaanguka. Wanaume wawili wakamkamata.
Kwa muda, hakuna aliyesema.
Kisha mtu mmoja akacheka. Mwingine akafuata. Kicheko kilienea, si kwa sababu tukio lilikuwa la kuchekesha, bali kwa sababu mtu aliyekuwa amewatisha kwa muda mrefu alikuwa ameangushwa na fimbo ya soko.
Chifu akaamuru magunia yapelekwe Mbuyuni na yahesabiwe hadharani.
Yalikuwa pishi mia tano na thelathini na mbili.
Sehemu moja ilikuwa nafaka ya baraza iliyoibiwa. Sehemu nyingine ilikuwa imenunuliwa kwa bei ya chini kutoka kwa wakulima wakati wa hofu. Yote yaligawanywa kwa mpango wa chakula, huku sehemu halali ya Mtemi ikiandikwa kama deni ambalo baraza lingelipa baada ya janga—kwa bei ya kawaida, si bei ya njaa.
Mtemi alipiga kelele kwamba ameibiwa.
Neema akamwambia, “Utalipwa kwa kile kilicho chako. Hutalipwa kwa kile ulichotaka watu walipe kwa uhai wao.”
Jabali alifungwa katika nyumba ya walinzi mpaka wajumbe wa mtawala mkuu wafike.
Kwa mara ya kwanza, Chifu Baraka alikubali muhuri wake uangaliwe na watu watatu kabla ya kutumiwa: mwakilishi wa baraza, mwandishi na mwakilishi wa soko.
Muhuri haukuwa tena sauti ya mtu mmoja.
---