Usiku huo Hamadi Sengo aliweka bahasha mbili mezani kabla Tunu hajatoa sufuria. Lulu alikuwa amekaa kwenye kiti cha pembeni akifanya hesabu ya shule, akifuta namba moja kwa mkono wa kushoto na kuandika nyingine kwa penseli.
Bahasha ya kwanza ilikuwa na maandishi **NYUMBANI**. Ya pili iliandikwa **DUKA**.
“Nimeona cashbook yako,” Hamadi alisema. “Uliiacha kwenye sofa.”
Tunu akavua leso begani. “Sikujua umeisoma.”
“Sikusoma kila kitu. Nilisoma safu ya compliance na ile ya reserve.”
“Hiyo reserve ni ya familia.”
“Ndiyo maana nimeiweka hapa.”
Lulu akainua kichwa. “Mama, unafunga duka?”
“Hapana.”
Hamadi akavuta kiti. “Usimjibu kwa haraka kama hujajua.”
Tunu akamwangalia. “Nimekwenda service centre. Hakuna closure order ya papo hapo. Kuna siku ishirini na moja ya compliance, na transfer ya Pili haijapatikana kwenye record.”
Hamadi hakushangaa kwa kiasi ambacho Tunu alitarajia. “Pili wa mwanzo?”
“Yeye huyo.”
“Ulimtafuta?”
“Bado. Kuna old supplier trail.”
Hamadi akatenganisha bahasha hizo. “Rent ya Juma iko ndani ya siku tano. Electrician deposit inaweza kuja baada ya inspection. Supplier ni cash only. Na Lulu ana payment ya transport ndani ya siku kumi.”
Lulu akakaza penseli. “Ni ile ya kwenda kwenye training?”
“Ndiyo,” Hamadi alisema. “Ukiikosa, utategemea usafiri wa kubadilisha mara mbili.”
Tunu alijua hiyo inaweza kuonekana ndogo kwa mtu aliyekuwa akitazama duka, lakini kwa Lulu ilikuwa muda, usalama na nafasi ya kufika darasani bila kuchelewa. Aliangalia bahasha ya **DUKA**. Ndani kulikuwa na pesa iliyotosha kulipa rent au kuchukua order ndogo, si vyote.
“Nikiweka reserve ya wiki moja kwenye duka,” Tunu alisema, “naweza kuzuia supplier asikate kabisa.”
“Na ukipata gharama nyingine ya nyumbani?”
“Tutapata.”
“Hilo si hesabu.”
Tunu alijisikia akiwaka. “Unataka nifanye nini? Niache duka liondoke kwa sababu form ya zamani haikufungwa?”
“Sitaki liondoke. Sitaki kila tatizo la duka liingie kwenye kesho ya Lulu.”
Lulu akatazama kati yao. “Duka likifungwa, Beka atafanya nini?”
Tunu akavuta pumzi. “Beka anatafuta kazi pia.”
Hamadi alifungua ledger ndogo ya familia. Kwenye kurasa kulikuwa na gharama za chakula, school transport, umeme na contribution ya nyumba. “Reserve hii si pesa iliyokaa bure. Ina wiki tatu za household costs. Ukiichukua leo, ukichelewa kulipa rent ya nyumba au Lulu akiumwa, tutaanza kukopa kwa mtu mwingine.”
“Compliance inaweza kutatua kila kitu,” Tunu alisema, lakini sauti yake haikuwa na imani kamili.
“Inaweza. Au inaweza kuhitaji receipts zaidi, inspection fixes, au deni ambalo hujui bado.”
Tunu akakaa. Alikumbuka Bi. Salma akisema records hazibadilishwi na hasira. Hamadi alikuwa akisema kitu kama hicho kuhusu pesa: matumaini si cash.
Lulu akageuza karatasi yake. “Ninaweza kwenda kwa rafiki kesho?”
“Ni mbali,” Tunu alisema.
“Nitaamka mapema.”
Hamadi akamwangalia. “Hatujengi mpango wa familia kwa mtoto kuamka saa kumi na moja kila siku kwa sababu duka lilimeza reserve.”
Tunu alichukua bahasha ya **NYUMBANI**, akaifungua mbele yao, akaandika kwenye ledger kiasi cha transport na bills zinazofuata. Kisha akatoa kutoka **DUKA** kiasi cha siku moja ya rent, si reserve yote. Alipanga kwamba repairs zenye deposits zingetangulizwa, supplier batch isingenunuliwa mpaka cash iingie, na compliance copies zingelipwa kutoka mapato ya duka.
Hamadi akamwomba aonyeshe mpango huo kwenye namba, si kwa maneno. Tunu akaandika mapato ya kawaida ya repair kwa siku, kisha akatoa adhesive, battery, umeme na sehemu ya Beka. Kiasi kilichobaki kilikuwa kidogo, lakini kilikuwa kinaonekana. Siku moja yenye repairs nne ingeweza kuleta deposit ya electrician. Siku yenye wateja wawili tu isingeweza. Tofauti hiyo ilimfanya aweke siku ya kutafuta Pili kwenye ratiba ya asubuhi, badala ya kutegemea duka limsaidie.
“Usiweke mapato ya mteja ambaye bado hajalipa,” Hamadi alisema.
Tunu akafuta namba moja aliyokuwa ameandika pembeni. “Hii ni estimate tu.”
“Na usiite estimate cash.”
Lulu alisogea karibu na ledger. “Naweza kuandika kalenda ya siku ishirini na moja?”
“Unaweza,” Tunu alisema. “Lakini usiandike kama tutashinda kila siku. Andika tarehe ya mwisho, inspection, rent na transport.”
Lulu akaandika tarehe kwa rangi tofauti. Kwenye siku ya saba aliweka alama ya duara; kwenye siku ya kumi na moja akaweka nyota. Hamadi alieleza kwamba nyota haikuwa bahati, ilikuwa siku ya inspection iliyopangwa na office ikiwa file lingekubaliwa. Lulu akasema nyota inaweza kuwa zote mbili, lakini Tunu akamwambia rekodi haipaswi kuamini ishara kuliko tarehe.
Baada ya chakula, Tunu alimwonyesha Hamadi copies za receipts zilizokuwa kwenye folder. Hamadi hakupitia kwa haraka. Aliuliza kila receipt ilithibitisha nini, na ni swali gani bado haikujibu. Waliacha pages mbili kwenye meza zikiwa na sticky notes: *Pili hajapatikana* na *plot code lazima ithibitishwe*. Hizo ndizo alama za kwanza za kutokujidanganya kwa familia.
“Hii ndiyo support ya duka,” alisema. “Sio reserve yote.”
Hamadi akasoma. “Na ukipungukiwa?”
“Nitakuambia kabla sijachukua.”
“Si baada ya kuchukua.”
“Kabla.”
Lulu aliangalia bahasha ya nyumbani. “Kwa hiyo school transport iko salama?”
“Iko kwenye bahasha hii,” Tunu alisema.
“Na duka?”
“Lina siku ishirini na moja ya kujitetea kwa records na kazi ya kujipatia pesa.”
Hamadi akafunga ledger. “Hiyo ni ahadi ninayoweza kuamini kwa sababu ina mpaka.”
Tunu alitaka kuomba msamaha kwa miaka yote ambayo alikuwa amechukua pesa kutoka upande wa nyumbani na kuziita advance. Hakukuwa na withdrawal kubwa iliyowahi kuanguka familia, lakini tabia hiyo ilikuwa imefanya kila bill iwe rahisi kuahirisha. Duka lilikuwa limezoea kumwomba nyumba ivumilie.
“Nimekuwa nikifikiri kama pesa ya duka ikikaa nyumbani, biashara inakufa,” Tunu alisema.
“Na mimi nimekuwa nikifikiri kama pesa ya nyumbani ikikaa dukani, familia inakuwa silent partner bila kusaini.”
Lulu alicheka kidogo. “Silent partner ni nini?”
“Mtu anayetoa pesa bila kupewa nafasi ya kuuliza,” Hamadi alisema.
Tunu akamtazama binti yake. “Kuanzia leo utaweza kuuliza.”
Lulu akachukua sticker ndogo kutoka kwenye daftari lake na kuiweka juu ya bahasha ya kwanza. Tunu akatumia kalamu yake kuandika kwa herufi kubwa: **HAIGUSWI NA DUKA.**
---