Siku ya pili baada ya demolition, Salma aliweka karatasi tatu juu ya meza ya office kabla hajafungua laptop.
Ya kwanza ilikuwa copy yake ya standstill agreement.
Ya pili ilikuwa copy ya Balozi Kenga.
Ya tatu ilikuwa ukurasa mpya wenye kichwa:
**MAMBO YANAYOJULIKANA / MAMBO YASIYOTHIBITISHWA**
Mwalimu Jengo aliingia akiwa na kikombe cha chai.
“Umeanza na hukumu?”
“Ndiyo maana nimegawanya karatasi.”
Salma aliandika upande wa kushoto:
**Standstill ilisainiwa jana kabla ya demolition.**
**Classrooms mbili zilivunjwa usiku.**
**Excavator iliingia kupitia upande wa nyuma.**
**Backup drive haijapatikana.**
Upande wa kulia akaandika:
**Nani alitoa demolition order.**
**Nani alifungua access ya nyuma.**
**Kama drive imeibwa, imehamishwa, au iko mahali pengine.**
Jengo alisoma.
“Na Doto?”
“Doto amesema hakutoa amri.”
“Hiyo iwe upande gani?”
“Known statement. Si known fact kuhusu nani alitoa amri.”
Jengo akatikisa kichwa.
“Na ndiyo maana watu wanakuita daftari lenye miguu.”
“Ni nani ananiita hivyo?”
“Mimi nimeanza leo.”
Salma alitaka kucheka, lakini simu yake ikaita.
Balozi Kenga.
“Niko njiani,” alisema. “Doto anakuja pia. Nuru yuko hapa.”
“Nuru?”
“Standstill ilikuwa ya matawi mawili. Kama tunathibitisha terms, pande zote ziwepo.”
Salma aliangalia saa.
“Tutakutana wapi?”
“Library. Sitaki mediation mezani pa rubble.”
Dakika arobaini baadaye, watu sita walikuwa wamekaa kwenye library: Salma, Jengo, Kenga, Doto, Nuru na Rukia. Amina na wanafunzi wengine walikuwa darasani chini ya hema.
Kenga aliweka original ya standstill mezani.
“Hii ndiyo document iliyosainiwa jana kabla ya tukio,” alisema. “Leo hatuamui ownership. Hatuamui liability ya mwisho. Tunathibitisha tu tulichokubaliana.”
Doto akanyoosha mkono.
“Nataka kuiona.”
Kenga akamsogezea.
Doto alisoma kila mstari polepole.
Rukia akasema, “Ni saini yako au si yako?”
Kenga akainua mkono.
“Tutafanya mmoja mmoja.”
Doto hakumwangalia Rukia.
“Ni saini yangu.”
“Nuru?”
“Ni yangu.”
Kenga akasoma kifungu cha standstill kwa sauti:
“‘Hakuna upande utakaofanya ujenzi, ubomoaji, fencing mpya, uhamisho wa vifaa au mabadiliko ya matumizi ya compound ya shule mpaka kikao kinachofuata cha mediation.’”
Akanyamaza.
“Je, kuna mtu hapa anayesema hicho si kifungu tulichokubaliana?”
Hakuna aliyejibu.
Kenga akaandika.
“Basi hilo limethibitishwa kwa madhumuni ya mediation record.”
Rukia akavuta kiti mbele.
“Kwa hiyo Doto amevunja makubaliano.”
Doto akagonga kidole mezani.
“Hapo ndipo mnakimbia.”
“Excavator haikuanguka kutoka mbinguni.”
“Na standstill haikufuta contracts zilizokuwa tayari zimetolewa kabla yake.”
Salma akainua macho.
“Kuna contract ya zamani?”
Doto akamtazama.
“Nimesema makubaliano yenu hayawezi kufanya kila contractor aliyewahi kupewa kazi ajue ghafla kwamba kazi imesimama.”
Kenga akauliza, “Ulikuwa na contractor mwenye instruction ya kufanya physical work kwenye compound?”
Doto akasita.
“Nilikuwa nimeomba quotations za site clearance na frontage. Kabla ya standstill.”
Rukia akapiga meza kwa kiganja.
“Basi!”
“Quotation si demolition order.”
“Nani aliwaleta?”
“Nilisema niliomba quotations.”
Kenga akasema, “Tunahitaji copies.”
Doto akakunja mikono.
“Kwa nini?”
“Kwa sababu unatumia uwezekano wa contractor wa zamani kueleza demolition iliyotokea baada ya standstill.”
Doto akamwangalia Kenga kwa muda.
“Nitatafuta.”
“Lini?”
“Leo.”
Salma aliandika maneno hayo bila kuongeza tafsiri.
Nuru, ambaye alikuwa kimya tangu kikao kianze, alisema, “Hata kama quotation ilikuwa ya zamani, mtu alifungua access ya nyuma.”
Doto akageuka kwake.
“Na watu wa shule wana keys.”
Jengo akasema, “Geti la nyuma halikuwa na key ya kawaida. Chain ilikuwa inafungwa kwa padlock.”
“Na sasa?”
“Lock ilibadilishwa jana.”
“Ya zamani iko wapi?”
Jengo na Salma wakaangaliana.
Salma alisema, “Hatukuiona asubuhi. Chain ilikuwa pembeni.”
Kenga akaandika tena.
“Basi hiyo nayo ni gap. Tusitengeneze jibu.”
Rukia akasema, “Kila gap inaonekana kumsaidia Doto.”
“Gap haimsaidii mtu,” Salma alisema. “Ni kitu ambacho hatujui.”
Doto akacheka bila furaha.
“Leo umeamua kunitetea?”
“Hapana.”
“Basi?”
“Ninatetea record.”
Kenga alimaliza verification ya standstill kwa kuandika statement fupi. Kila aliyekuwepo alisoma. Haikusema nani alivunja classrooms. Ilisema tu kwamba document iliyowasilishwa ilikuwa ileile iliyosainiwa, na kifungu cha no physical change kilikuwa active wakati demolition ilipotokea.
Doto aliposaini kuthibitisha attendance yake, Rukia alimwangalia kama amekiri kosa.
Salma aliona hilo.
“Signature hii ni ya attendance na document verification,” alisema. “Si confession.”
Rukia akamkazia macho.
“Najua kusoma.”
“Vizuri.”
Baada ya kikao, Doto alimfuata Salma nje ya library.
“Unajua shida yako?”
“Leo kila mtu anajua shida yangu.”
“Unaamini paper inaweza kuwa neutral.”
“Paper inaweza kuwa wrong. Ndiyo maana naangalia source.”
“Lakini family haiko neutral.”
“Hilo sijawahi kusema.”
Doto akatazama hema mbili uwanjani.
“Nilitaka hii plot itoe kitu kwa familia. Miaka kumi na nane imekaa hapa kwa makubaliano yasiyoeleweka.”
“Na watoto?”
“Usiniulize kama sijui kuna watoto.”
“Darasa la Amina liko chini.”
Uso wa Doto ukakaza.
“Sikusema livunjwe.”
“Basi quotations zako zitasaidia.”
“Nitakutumia.”
Aliondoka.
Salma alirudi office. Kabla hajakaa, Amina aliingia akiwa na karatasi ya inventory.
“Tumethibitisha madawati ishirini na tano,” alisema.
“Kwa macho?”
“Seventeen zinaonekana. Eight ziko kwenye old asset list na wanafunzi wawili wanakumbuka zilikuwa upande ulioanguka. Lakini nimeandika ‘pending physical recovery’ kwa hizo.”
Salma akachukua list.
“Vizuri.”
“Na project boards sita zimeharibika.”
“Yako?”
Amina akatikisa kichwa.
“Haijapatikana.”
Salma aliona msichana akijaribu kusema kana kwamba hilo halimuumizi.
“Tutatafuta wakati site engineer akisema ni salama.”
“Science fair ni wiki tatu.”
“Tutaongea na teacher.”
Amina akakunja midomo.
“Sitaki special marks kwa sababu darasa limeanguka.”
“Hakuna aliyesema hivyo.”
“Watu wazima hupenda kutoa huruma badala ya kitu kilichopotea.”
Salma hakujua alijifunza lini sentensi kama hiyo.
“Tutaandika kilichopotea. Halafu mtajua mnaweza kujenga nini upya.”
Amina akatikisa kichwa na kutoka.
Mchana, Doto alituma email.
Subject ilikuwa:
**OLD SITE QUOTATIONS**
Attachments tatu.
Salma hakuzifungua mara moja. Alimwita Kenga na kumwambia amepokea. Kisha aka-save email katika folder mpya, akarekodi saa, sender na filenames.
Quotation ya kwanza ilikuwa ya fencing.
Ya pili ya leveling upande wa frontage.
Ya tatu ilikuwa na jina la contractor ambalo Salma hakulitambua:
**Mawimbi Groundworks & Haulage**
Scope:
**Clear rear structures / remove obsolete masonry / prepare access strip.**
Salma alisoma mara mbili.
Tarehe ilikuwa siku kumi kabla ya standstill.
Hakukuwa na saini ya acceptance kwenye copy hiyo.
Hakukuwa na proof ya payment.
Jengo aliposoma alisema, “Rear structures. Hiyo inaweza kuwa classrooms.”
“Inaweza.”
“Obsolete masonry? Classrooms zilikuwa zinatumika.”
“Ndiyo.”
“Kwa hiyo contractor alipewa description ya uongo.”
“Hatuna evidence nani aliandika scope hii wala kama quotation ilikubaliwa.”
Jengo akaguna.
“Daftari lenye miguu.”
Salma alikaribia kumfukuza office.
Badala yake aka-print copy na kuandika juu:
**Received from Doto — not yet verified with contractor.**
Kisha akaanza kutafuta jina la kampuni kwenye records za shule.
Hakuna.
Family mediation folder.
Hakuna.
Old maintenance invoices.
Hakuna.
“Jina lisilo la familia,” alisema.
Jengo akasema, “Hiyo ni nzuri kama title ya tatizo.”
Salma akampuuza.
Baadaye alasiri, wakati jua lilikuwa limeanza kupungua, Temba alifika office akiwa ameshika kipande cha karatasi chenye matope.
“Nimekikuta nyuma karibu na drainage.”
Salma akavaa gloves na kukiweka juu ya desk.
Kilikuwa sehemu ya delivery tag iliyochanika. Sehemu ya juu ilikuwa na logo iliyofifia ya kampuni.
**MGH**
Chini yake kulikuwa na namba ya simu na maandishi yaliyokuwa yamefutwa na maji.
Jengo akavuta quotation ya Mawimbi Groundworks & Haulage.
Logo yake ilikuwa herufi tatu zilezile.
MGH.
Rukia, aliyekuwa ameingia kuleta receipts za hema, akasema, “Sasa tumempata.”
Salma akainua mkono.
“Tumepata connection ya jina la contractor kati ya quotation na tag iliyokutwa site.”
“Na quotation imetoka kwa Doto.”
“Copy imetumwa na Doto.”
“Salma!”
“Hiyo ndiyo lugha tutakayotumia mpaka tujue zaidi.”
Temba akasema, “Namba ya simu bado inaonekana.”
Salma akaipiga picha, kisha akalinganisha digits na quotation.
Zililingana.
Aliandika:
**Delivery tag fragment found near rear drainage. MGH logo + phone match quotation supplied by Doto. Physical origin/time of tag not yet independently established.**
Rukia akasema, “Unaweza hata kuandika kwamba mvua imenyesha.”
“Nikiihitaji, ndiyo.”
Lakini Salma mwenyewe alihisi mabadiliko.
Jana walikuwa na kifusi, standstill na denials.
Leo walikuwa na contractor name.
Mawimbi Groundworks & Haulage.
Jina hilo halikuwa kwenye family records.
Halikuwa kwenye school records.
Lakini lilikuwa kwenye quotation ya Doto na kwenye tag iliyokutwa nyuma ya shule.
Salma aliandika namba ya simu kwenye ukurasa mpya.
Kisha akaweka simu yake mezani bila kupiga bado.
Kabla ya kumuuliza Doto tena, alitaka kusikia contractor mwenyewe atasema nini.
---