Saa moja na dakika kumi asubuhi, kengele ya Shule ya Sekondari ya Upendo Ridge ililia kama siku nyingine.
Hakuna kitu kingine kilichokuwa kama siku nyingine.
Wanafunzi wa Form Two B walikuwa wamekaa chini ya hema jeupe lililotumika kawaida kwenye mikutano ya cooperative. Hema la pili lilikuwa limejaa Form One A. Upepo ulipovuma, upande mmoja wa turubai ulipiga nguzo kwa sauti ya *pap-pap-pap*, na wanafunzi wa mstari wa mwisho walilazimika kusogeza viti kila jua lilipohama.
Mwalimu Jengo alisimama katikati ya uwanja akiwa na timetable ya dharura mkononi.
“Leo hatutafanya kila kipindi kama kawaida,” alisema. “Lakini shule haijafungwa.”
Maneno hayo yalileta minong'ono.
Salma alikuwa pembeni ya hema la Form Two, akiwa na clipboard na list ya wanafunzi. Hakuwa amelala tangu alipokuta ukuta chini. Alikuwa amepiga picha za site, kuandika saa, kulinganisha standstill agreement na copy ya mediator, na kuweka cabinet ya records chini ya udhibiti wa office.
Lakini backup drive bado haikuonekana.
Amina alikaa kwenye kiti cha plastiki mstari wa mbele. Daftari lake la science lililopasuka lilikuwa juu ya mapaja yake.
Mwalimu wa Hisabati alipofungua lesson, simu tatu zilianza kuita karibu wakati mmoja.
Wazazi.
Salma aliangalia screen yake.
**Mama Kendi**.
Akapokea.
“Bi Salma, mtoto wangu anasema wamekaa kwenye hema. Hiyo shule ni salama?”
“Sehemu iliyovunjwa imefungwa. Hema ziko uwanjani mbali na kifusi.”
“Lakini nani alibomoa?”
“Bado tunarekodi na kuthibitisha.”
“Kwa nini watoto wasirudi nyumbani mpaka mgogoro uishe?”
“Kwa sababu hatujui mgogoro utaisha lini.”
“Usalama kwanza.”
“Ndiyo. Ndiyo maana hawako karibu na site.”
Mama Kendi alinyamaza.
“Kama kuna mashine nyingine usiku?”
“Hilo ndilo tunaloshughulikia na mediator na uongozi. Ukipenda, njoo saa nne kwenye briefing ya wazazi. Tutawaonyesha mpango wa usalama na continuity.”
“Sitaki mtoto wangu awe evidence ya watu.”
“Wala mimi.”
Salma alipokata simu, alikuwa na missed calls sita.
Rukia alikuja kutoka upande wa geti akiwa na simu mbili mkononi.
“Group ya wazazi imewaka moto.”
“Najua.”
“Wengine wanataka shule ifungwe mpaka Doto akamatwe.”
Salma akamwangalia.
“Doto hajakamatwa.”
“Nimesema wanataka.”
“Na wengine?”
“Wanasema watoto waende shule nyingine.”
“Shule gani ina nafasi ya wanafunzi karibu mia tatu katikati ya muhula?”
Rukia akavuta pumzi.
“Hiyo ndiyo shida.”
Salma akaonyesha hema.
“Kwa hiyo leo tunalinda hiki tulicho nacho.”
Ndani ya hema, Amina alikuwa ameacha kuandika notes za Hisabati. Badala yake alikuwa anachora jedwali nyuma ya karatasi.
Salma alisogea.
“Unafanya nini?”
“Inventory.”
“Ya nini?”
“Vitu vya darasa letu.”
“Nilikwambia tutahesabu baadaye.”
“Ndiyo. Lakini kila mtu anakumbuka kitu tofauti.”
Amina akamwonyesha columns:
**KITU — KILIKUWA WAPI — NANI ANAKUMBUKA — IMEPATIKANA?**
Majina ya vitu yalikuwa yameanza kujaza ukurasa: textbooks za science, geometry sets, project boards, extension cable, chalk box, atlas mbili, dustbin, wall chart.
“Usiandike kitu kama fact kwa sababu mtu mmoja amesema,” Salma alisema.
“Nimeweka jina la anayekumbuka.”
Salma alisoma tena.
Amina alikuwa ameongeza alama ya swali kwenye vitu ambavyo wanafunzi walitofautiana.
“Umejifunza wapi hii?”
Amina akainua macho. “Kwako.”
Salma hakutabasamu mara moja. Kisha akasema, “Endelea. Lakini hii si list ya mwisho.”
“Najua.”
Mwalimu wa Hisabati akakohoa kwa makusudi.
“Amina, kama inventory imekuwa algebra, niambie.”
Wanafunzi wakacheka.
Amina akakunja karatasi na kurudi kwenye lesson.
Kicheko hicho kilikuwa cha kwanza Salma kusikia tangu alfajiri.
Kilidumu sekunde chache tu, lakini kilibadilisha kitu. Watoto walikuwa bado watoto, si picha za kifusi.
Saa mbili na nusu, gari la Mzee Doto Kito liliingia kupitia geti la mbele.
Minong'ono ilianza kabla hajashuka.
Rukia alitembea kuelekea gari kwa kasi.
Salma akamzuia kwa mkono.
“Usianze hapa mbele ya wanafunzi.”
“Amekuja kufanya nini?”
“Tumuulize.”
Doto alishuka akiwa amevaa shati la kijivu na viatu vilivyokuwa na vumbi la duka lake la hardware. Uso wake ulionekana umechoka kuliko kawaida.
Alipotazama classrooms zilizovunjwa, alisimama.
Kwa sekunde moja Salma aliona kitu ambacho hakutarajia—mshtuko.
Rukia hakuona au hakutaka kuuona.
“Umeridhika?” aliuliza.
Doto akageuka. “Umesema nini?”
“Umetaka plot. Sasa umeanza na classrooms.”
“Sijatoa amri ya kuvunja shule.”
“Standstill uli-sign jana.”
“Najua nilicho-sign.”
“Na usiku mashine ikaingia.”
Doto akamwangalia Rukia, kisha Salma.
“Balozi Kenga yuko wapi?”
“Anaenda civic office, atarudi,” Salma alisema.
“Sitazungumza ownership hapa.”
“Hatukuulizi ownership.”
“Basi mnauliza nini?”
Salma akaonyesha classrooms.
“Nani alijua excavator itaingia?”
Doto akakaza taya.
“Sijui.”
Rukia akacheka. “Kila mtu leo hajui.”
Doto akasema, “Bi Rukia, ukitaka kunituhumu, fanya hivyo mahali panapofaa.”
“Watoto wako chini ya hema kwa sababu ya—”
“Rukia,” Salma alimkatiza. “Si hapa.”
Amina alikuwa amesimama karibu na entrance ya hema, akitazama.
Salma alimwona.
“Rudi kwenye class,” alimwambia.
Amina hakubishana. Alirudi ndani.
Doto akafuata macho ya Salma.
“Huyo ni Amina?”
“Ndiyo.”
“Darasa lake?”
“Moja ya yaliyovunjwa.”
Doto akatazama kifusi tena.
“Sikujua wangefanya hivi.”
Rukia akasema mara moja, “Wangefanya? Hao ni nani?”
Doto akageuka kwake.
“Nimesema sikujua nani amefanya hivi.”
“Umesema *wangefanya*.”
“Usinifanyie interview ya maneno.”
Salma aliandika sentensi hiyo kichwani, lakini hakutoa simu kurekodi. Hakutaka kugeuza kila slip ya ulimi kuwa ushahidi.
“Doto,” alisema, “tutahitaji statement yako kwa mediator.”
“Nitampa.”
“Na kama una records za contractor yeyote aliyekuwa anafanya kazi kwenye plot hii kabla ya standstill, tutahitaji hizo pia.”
Doto alimwangalia kwa muda mrefu.
“Unadhani mimi ndiye nimefanya.”
“Nadhani classrooms mbili zimevunjwa baada ya standstill. Hicho ndicho ninachojua.”
Doto akatikisa kichwa.
“Wewe na makaratasi yako.”
“Ndiyo.”
Aliondoka bila kuingia kwenye office.
Rukia alimwangalia gari lake likitoka.
“Umemwachia tu.”
“Nilikuwa nifanye nini?”
“Muulize kwa nini alisema *wangefanya*.”
“Na angejibu nini? Halafu tungekuwa na nini zaidi ya ugomvi mbele ya watoto?”
Rukia akavuta pumzi kwa nguvu.
“Wakati mwingine records zako zinachelewesha ukweli.”
“Na wakati mwingine hasira inatengeneza ukweli kabla haujafika.”
Hawakusemeshana kwa dakika kadhaa.
Saa nne, wazazi zaidi ya sitini walikusanyika kwenye uwanja. Wengine walisimama. Wengine walikaa kwenye viti vilivyotolewa library. Wanafunzi walikuwa wamehamishwa kwenye vipindi vya ndani kwa zamu ili briefing isigeuke tamasha lao.
Mwalimu Jengo alianza.
“Hatutaahidi kwamba hali ni kawaida. Si kawaida. Lakini leo masomo yameendelea.”
Mzazi mmoja akainua mkono.
“Chini ya hema mpaka lini?”
“Tunapanga temporary learning site yenye nafasi bora,” Jengo alisema. “Leo ni emergency arrangement.”
“Na usalama?”
Salma akasimama.
“Sehemu ya demolition imefungwa. Hakuna mwanafunzi anayeruhusiwa kuingia. Tumerekodi damage ya msingi. Mediator amepewa taarifa. Geti la nyuma limefungwa na lock mpya na access log inaanza leo.”
“Polisi?” mtu akauliza.
“Taarifa ya incident itafanywa kwa njia inayofaa baada ya basic record ya site kukamilika. Hatuwezi kutangaza mtu kama culprit kabla ya verification.”
Mama mmoja alisema, “Lakini Doto amekuja hapa.”
“Ndiyo.”
“Kwa nini?”
“Alikuja kuona site na amesema hakutoa amri ya demolition.”
Minong'ono mikali ikaanza.
Rukia alimtazama Salma, lakini hakumkatiza.
Mzazi mwingine akasema, “Unamwamini?”
Salma alijibu, “Hilo si swali la leo. Leo tunarekodi anachosema na tunatafuta records zinazoweza kuthibitisha au kupinga.”
Mzee mmoja kutoka nyuma akasema, “Hawa watoto hawawezi kusubiri documents zenu.”
Amina alikuwa amesimama mlangoni mwa library pamoja na wanafunzi wengine.
Kabla Salma hajajibu, Amina akasema kwa sauti ya kutosha kusikika:
“Hatutasubiri.”
Watu wakageuka.
Salma alihisi tumbo lake likikaza.
Amina akasogea hatua moja mbele.
“Tumesoma leo.”
Mwalimu Jengo alitaka kumrudisha ndani, lakini Rukia akamzuia kwa ishara ndogo.
Amina aliendelea.
“Darasa letu limevunjwa. Hiyo ni kweli. Lakini tukirudi nyumbani mpaka watu wazima wamalize kugombana, tutapoteza muhula sisi, si wao.”
Kimya kilishuka.
Salma hakutaka Amina ageuke msemaji wa shule. Alitembea kwake.
“Imetosha,” alisema kwa upole.
Amina akatikisa kichwa. “Nilitaka tu waseme kama tunafungwa au la.”
Mwalimu Jengo akajibu kabla mtu mwingine hajafanya hivyo.
“Hatufungi leo.”
Baadhi ya wazazi walipiga makofi. Wengine hawakupiga.
Lakini swali lilikuwa limepata jibu la muda.
Baada ya briefing, Salma alimkuta Amina nyuma ya library akipanga karatasi zake za inventory na wanafunzi wawili.
“Nilikwambia usiwe mtoto wa kesi,” Salma alisema.
Amina akakunja uso. “Sikuwa mtoto wa kesi. Nilikuwa mwanafunzi anayetaka kujua kama ana class kesho.”
Salma akanyamaza.
“Lakini usiongee kwa niaba ya wanafunzi wote bila wao kukuomba.”
“Sawa.”
“Na usiingie kwenye argument za ownership.”
“Sijui hata nani ana title deed.”
“Hilo ni jambo zuri kwa sasa.”
Amina akampa karatasi.
“Tumeanza inventory. Vitu ambavyo watu wawili au zaidi wanakumbuka nimeweka alama mbili. Vingine ni pending.”
Salma alichukua.
Hii haikuwa evidence ya ownership. Haikuwa evidence ya demolition order.
Lakini ilikuwa mwanzo wa kujua watoto walikuwa wamepoteza nini.
“Tutaiweka copy kwenye loss log,” Salma alisema.
Amina akatabasamu kidogo.
Jioni, hema zilipokuwa zimetulia na wanafunzi wameondoka, Salma alirudi office.
Cabinet iliyopinda ilikuwa imefungwa kwa temporary seal yenye tarehe na saini yake pamoja na ya Mwalimu Jengo.
Backup drive bado haikuwa imepatikana.
Aliandika kwenye incident notebook:
**Day 1 continuity: school remained open. Two affected classes taught under temporary tents. No student access to demolition site.**
Kisha akaongeza:
**Loss inventory initiated by students; requires physical verification.**
Alikuwa anafunga daftari wakati simu yake ilipoita.
Mzee Doto.
Salma alipokea.
“Ndiyo?”
Doto hakusalimia.
“Nimesikia umeambia wazazi nilisema sikutoa amri.”
“Ndiyo. Hicho ndicho ulichosema.”
“Usiongeze kitu.”
“Sijaongeza.”
Kimya.
Kisha Doto akasema, “Kesho nataka kuona standstill paper yenyewe. Si picha ya WhatsApp.”
“Balozi Kenga ana original copy ya mediation.”
“Vizuri.”
“Na wewe una copy yako?”
Doto hakujibu mara moja.
“Nitakuja kesho.”
Simu ikakatika.
Salma aliandika saa ya simu na sentensi kuu aliyosema. Si zaidi.
Alipoinua macho, Amina alikuwa mlangoni.
“Bado hujaenda?” Salma akauliza.
“Nuru shangazi yuko nje. Amenifuata.”
“Na wewe kwa nini umerudi office?”
“Nimesahau ruler.”
Salma akampa ruler iliyokuwa juu ya desk.
Amina akachukua, kisha akauliza, “Doto ndiye amevunja?”
Salma alitazama incident notebook, standstill copy, na cabinet iliyofungwa.
“Sijui.”
Amina akangoja.
Salma akaongeza, “Lakini tutajua zaidi kuliko tunavyojua leo.”
Amina akatikisa kichwa na kutoka.
Salma alifunga office.
Nje, hema mbili zilikuwa bado zimesimama uwanjani, nyeupe dhidi ya giza linaloingia.
Asubuhi zilionekana kama ishara ya aibu.
Jioni Salma aliziona tofauti.
Hazikuwa classrooms.
Lakini watoto walikuwa wamesoma ndani yake.
Na kesho, kabla mtu yeyote hajapata haki ya kutumia watoto kama sababu ya kushinda ugomvi wa ardhi, wangekaa chini ya hema tena.
---