Salma Kito aliona ukuta kabla hajaona shule.
Alikuwa ameshuka kwenye pikipiki karibu saa kumi na moja na dakika arobaini alfajiri, akitembea kwa haraka kuelekea geti la Shule ya Sekondari ya Upendo Ridge, wakati mwanga wa simu yake ulipogonga kitu cheupe kilichokuwa kimevuka njia ya ndani.
Kwa sekunde moja alidhani ni mchanga wa ujenzi.
Kisha akaona ubao wa darasani ukiwa umelala kifudifudi kwenye kifusi.
Akasimama.
“Haijawa kweli,” alisema bila kujua anamsemesha nani.
Mlinzi, Bwana Temba, alitokea upande wa kibanda cha geti akiwa na tochi mkononi. Shati lake lilikuwa halijafungwa vifungo viwili vya juu.
“Bi Salma.”
“Nini kimetokea?”
Temba hakujibu moja kwa moja. Aliinua tochi kuelekea upande wa nyuma wa compound.
Darasa la Form Two B halikuwa na ukuta wa mbele.
Ukuta mzima ulikuwa umeanguka kuelekea ndani. Madawati yaliyokuwa mstari wa kwanza yalifunikwa na matofali yaliyovunjika. Mabati mawili ya paa yalining'inia upande mmoja, yakitoa sauti ndogo kila upepo ulipopita. Pembeni yake, classroom nyingine ilikuwa imevunjwa karibu nusu; mlango wake ulikuwa umeanguka juu ya njia.
Salma alihisi miguu yake ikilegea.
“Waliingia lini?”
“Usiku.”
“Usiku saa ngapi?”
“Sikujua mwanzo. Nilikuwa upande wa geti. Niliposikia mashine, nilifikiri ni lori limepita barabara ya nyuma.”
“Mashine gani?”
Temba akameza mate.
“Excavator.”
Salma alimwangalia.
“Excavator iliingia ndani ya shule na hukuona?”
“Geti la nyuma.”
“Limefunguliwa na nani?”
“Sijui.”
Jibu hilo lilimkasirisha zaidi kuliko angependa.
Lakini kabla hajauliza tena, aliona kitu cha bluu katikati ya kifusi.
Daftari.
Alitembea kuelekea darasa, Temba akamfuata.
“Usiingie sana, ukuta mwingine unaweza kuanguka.”
Salma alipiga picha akiwa mbali kwanza. Picha ya darasa zima. Picha ya ukuta uliolala. Picha ya mlango. Picha ya njia ya nyuma yenye alama nzito za tairi.
Kisha akasogea mpaka sehemu salama na kuinama.
Daftari la bluu lilikuwa limepasuka mgongoni. Jina lililoandikwa kwa kalamu nyeusi bado lilisomeka:
**AMINA SEFU — SAYANSI**
Salma alifumba macho kwa sekunde moja.
Mpwa wake.
Jana jioni Amina alikuwa amemwambia ameacha project notebook darasani kwa sababu walimu wa science walitaka kukagua michoro yao ya mfumo wa umeme.
Salma aliinua daftari. Vumbi jekundu lilitoka kwenye kurasa.
“Bi Salma,” Temba alisema, “niwapigie viongozi?”
“Umeshampigia nani?”
“Deputy. Simu yake haikupatikana.”
“Usipigie watu kumi kabla hatujajua site iko salama. Piga Mwalimu Jengo tena. Mimi nampigia Rukia.”
Alipiga simu ya chair wa parents cooperative.
Rukia Mambo alipokea baada ya mlio wa tatu.
“Salma? Kuna nini saa hii?”
“Usije na watu wengi. Njoo wewe. Classrooms mbili zimevunjwa.”
Kimya.
“Zimefanya nini?”
“Zimevunjwa. Usitume kwenye group bado.”
“Unasema nani amevunja?”
“Sijasema nani. Nimesema classrooms zimevunjwa.”
“Doto.”
“Rukia.”
“Ni nani mwingine?”
“Njoo kwanza.”
Salma alikata simu kabla hasira ya Rukia haijawa taarifa rasmi.
Alisimama mbele ya darasa na kujaribu kuhesabu kwa macho.
Madawati.
Textbooks.
Cabinet ya vifaa vya science.
Box la exercise books.
Amina angefika baada ya saa moja na nusu pamoja na wanafunzi wengine mia mbili na zaidi. Wangeona hii kabla hata assembly haijaanza.
Salma akafungua WhatsApp yake.
Juu kabisa kulikuwa na picha ya document aliyokuwa ametuma jana kwenye group ndogo ya family mediation.
**STANDSTILL AGREEMENT — TEMPORARY**
Aliifungua.
Mstari wa nne:
**Hakuna upande utakaofanya ujenzi, ubomoaji, fencing mpya, uhamisho wa vifaa au mabadiliko ya matumizi ya compound ya shule mpaka kikao kinachofuata cha mediation.**
Saini za pande zote mbili zilikuwa chini.
Doto Kito.
Nuru Kito.
Mashahidi wawili.
Balozi Kenga, mediator.
Tarehe ya jana.
Salma aliangalia ukuta uliokuwa chini.
“Hii haikuwa ajali,” alisema.
Temba akasogea karibu. “Unajua nani?”
“Najua tu kwamba jana watu walikubaliana wasiguse kitu.”
Sauti ya pikipiki ilisikika getini.
Mwalimu Jengo alifika akiwa bado amevaa jacket juu ya shati la shule. Alishuka kabla dereva hajazima injini.
“Mungu wangu.”
“Usiingie ndani,” Salma alisema.
“Wanafunzi wanaanza kuja saa moja.”
“Najua.”
“Tutafunga shule?”
Salma hakujibu.
Jengo alitembea mpaka mstari wa kifusi, akaangalia classrooms mbili, kisha akageuka.
“Form Two B na Form One A. Wanafunzi karibu sabini.”
“Hall?”
“Ndogo. Ina mock papers.”
“Library?”
“Wanafunzi thelathini tu wakikaa vibaya.”
“Workshop?”
“Practical equipment.”
Salma alisema, “Kwanza tunazuia mtu yeyote kuingia hapa. Pili tunahesabu damage. Tatu tunatafuta mahali watoto watakaa leo.”
Jengo akamwangalia.
“Na nani amefanya?”
“Hilo ni swali la nne.”
Rukia aliwasili dakika kumi baadaye akiwa na gari lake la biashara. Alipotoka, hakusalimia.
“Nilisema hawa watu hawataki mediation.”
“Usiseme ‘hawa watu’ bado,” Salma alisema.
“Unaona ukuta au huoni?”
“Naona.”
“Standstill ilisainiwa na nani?”
“Pande mbili.”
“Na nani amekuwa akitaka plot irudi kwa familia?”
“Rukia, tukianza na conclusion, kila kitu tutakachokiona kitaanza kutumika kuilisha.”
Rukia akacheka kwa hasira.
“Watoto watakaa wapi wakati wewe unafanya philosophy ya records?”
“Ndiyo maana nimekuambia uje. Tunahitaji hema za cooperative.”
Rukia alinyamaza.
“Zile za market days?”
“Ndiyo. Mbili kubwa.”
“Ziko store ya cooperative.”
“Zilete kabla saa moja.”
Rukia akatoa simu.
Hilo ndilo Salma alitaka. Kazi inayoweza kufanywa sasa.
Saa kumi na mbili na dakika ishirini, Amina alifika getini akiwa na uniform, begi mgongoni na earphones moja sikioni.
Salma alimuona kabla Amina hajaona kifusi.
“Amina.”
Msichana akasimama.
“Mbona uko nje? Leo si unaingia mapema?”
“Njoo huku kwanza.”
Amina alisogea. Kisha macho yake yakapita bega la Salma.
Uso wake ukabadilika.
“Hilo ni darasa letu?”
Salma hakujaribu kupunguza.
“Ndiyo.”
Amina akaondoa earphone.
“Nini kimetokea?”
“Limevunjwa usiku.”
“Na nani?”
“Bado hatujui.”
Amina alitembea hatua mbili kuelekea kifusi.
“Daftari langu la project lilikuwa ndani.”
Salma akalitoa kwenye folder la plastiki alilokuwa ameliweka baada ya kulikuta.
“Nimelipata.”
Amina alilipokea kwa mikono miwili.
Kurasa za mbele zilikuwa zimekunjamana. Kona moja ilikuwa imechanika.
“Model yetu ya circuit?”
“Sijaiona.”
Amina akatazama ndani ya darasa lililovunjika.
“Na books za group?”
“Tutahesabu.”
“Tutafanya class wapi?”
“Hilo tunalipanga.”
Amina alimwangalia shangazi yake.
“Usiseme shule imefungwa.”
Salma hakutarajia hilo.
“Sijasema.”
“Watu wakiona hii watasema turudi nyumbani mpaka watu wazima wamalize ugomvi wao.”
Salma alisikia uchungu katika neno *watu wazima*.
“Leo hamrudishwi nyumbani bila kujaribu kwanza,” alisema.
Amina akakumbatia daftari lake kifuani.
Wanafunzi wengine walianza kufika. Wengine walipiga kelele walipoona kifusi. Wengine wakatoa simu zao. Ndani ya dakika tano, picha zilikuwa tayari zimeanza kusambaa.
Salma aliwaita walimu wawili na kuwaomba wasimame mbele ya sehemu iliyovunjwa.
“Msifute chochote. Msihamishe kifusi. Wanafunzi wakae mbali.”
Mwalimu Jengo alisema, “Polisi?”
“Balozi Kenga kwanza anakuja na copy ya standstill. Halafu tunaweza kutoa taarifa kwa njia inayofaa. Sitaki mtu aseme tumebadilisha site kabla ya kuirekodi.”
“Salma, wewe si investigator.”
“Najua. Mimi ni records clerk. Ndiyo maana ninarekodi.”
Rukia alirudi na pickup iliyobeba hema mbili. Wazazi watatu walikuwa pamoja naye.
“Nilisema usilete watu wengi.”
“Hema haziwezi kujisimamisha.”
Hapo Salma hakuwa na jibu.
Walianza kufungua hema kwenye uwanja wa mpira, mbali na kifusi. Mwalimu Jengo akachora timetable ya dharura. Form Two B ingeanza chini ya hema la kwanza; Form One A chini ya la pili. Library ingetumika kwa vipindi vidogo.
Amina na wanafunzi wengine wanne walianza kuandika majina ya vifaa walivyokumbuka vilikuwa darasani.
“Madawati ishirini na nne,” Amina alisema.
“Mimi nakumbuka ishirini na sita,” mwanafunzi mmoja akasema.
“Usiandike mpaka tuhesabu,” Amina akamwambia.
Salma alimtazama.
Labda records clerk mwingine alikuwa anazaliwa bila yeye kutaka.
Karibu saa moja, Balozi Kenga aliwasili na folder ya mediation.
Aliona kifusi, akasimama kimya, kisha akasema, “Hakuna mtu aguse chochote mpaka picha na inventory ya msingi zikamilike.”
Rukia akamwonyesha standstill kwenye simu.
“Hii ina maana gani sasa?”
Kenga alisema, “Ina maana tulikuwa na makubaliano ya kutofanya mabadiliko. Haijaniambia nani alivunja.”
“Doto atasema nini?”
“Tutamuuliza.”
Salma alisema, “Nina copy niliyotuma jana. Nataka tuhakikishe version ni ileile mliyo-sign.”
Kenga akatoa copy yake ya karatasi.
Walilinganisha tarehe, majina na kifungu cha standstill.
Vililingana.
Salma akapiga picha ya copy ya mediator pamoja na reference yake.
Kenga akasema, “Usiweke family chat public.”
“Sijaweka.”
“Vizuri. Leo watu watakuwa na njaa ya culprit.”
“Na watoto wana njaa ya darasa,” Mwalimu Jengo alisema kutoka nyuma yao.
Kenga akageuka kuona hema zikisimama.
“Basi hilo liendelee.”
Wakati assembly ya dharura ilipoanza, Salma alienda office kuchukua attendance-room map na daftari la assets.
Mlango wa office ulikuwa wazi.
Hilo halikuwa la kawaida.
Aliingia.
Kiti chake kilikuwa kimesogezwa. Folder mbili zilikuwa chini. Vumbi lilikuwa limeingia kupitia dirisha lililoachwa wazi upande wa classrooms.
Salma alienda moja kwa moja kwenye cabinet ya records.
Mlango wake ulikuwa umepinda.
“Jengo!” aliita.
Deputy akaja mbio.
“Nini?”
Salma akaonyesha cabinet.
Lock ilikuwa imevunjika.
Ndani kulikuwa na student files, old attendance registers na envelopes za examination records. Baadhi zilikuwa zimeanguka.
Salma akapiga picha kabla hajazigusa.
“Je, demolition imefika office?” Jengo akauliza.
“Ukuta wa office haujavunjwa.”
“Basi hii imefanyikaje?”
“Sijui.”
Salma akavaa gloves nyembamba alizotumia kushika dusty archives na kuanza kuhesabu.
Student files zilikuwepo.
Attendance registers zilikuwepo.
Exam envelopes zilikuwepo.
Akaenda shelf ya chini.
Kulikuwa na nafasi tupu.
Moyo wake ukapiga mara moja kwa nguvu.
“Backup drive?” Jengo akauliza.
Salma hakujibu.
Kila Ijumaa alikuwa ana-copy student register, fee ledger na asset inventory kwenye external drive ndogo nyeusi. Drive hiyo haikuwa mfumo wa kisasa. Haikuwa cloud. Ilikuwa tabia ya Salma baada ya laptop ya shule kufa miaka miwili iliyopita.
Ijumaa iliyopita alikuwa ameiweka kwenye pouch ya kijivu, shelf ya chini ya cabinet.
Pouch haikuwepo.
Alitoa boxes mbili.
Hakuna.
Akachungulia nyuma ya files.
Hakuna.
Jengo akasema, “Labda uliipeleka nyumbani?”
“Siwezi. Ina student records.”
“Labda uliacha kwenye laptop.”
“Drive yenyewe ilikuwa hapa.”
Salma alisimama.
Nje, wanafunzi walikuwa wakianza kipindi chao cha kwanza chini ya hema. Sauti ya Mwalimu wa Hisabati ilifika kupitia dirisha.
Amina alikuwa huko, na daftari lake lililopasuka.
Ukuta ulikuwa chini.
Standstill ilikuwa imesainiwa.
Na sasa kitu ambacho hakikupaswa kuondoka kwenye cabinet kilikuwa hakipo.
Salma akafunga mlango uliopinda kadiri ulivyoweza.
“Usimwambie mtu drive imeibiwa,” alisema.
Jengo akamwangalia. “Lakini haipo.”
“Haipo si sawa na kuibiwa. Bado.”
“Tutafanya nini?”
Salma alichukua daftari jipya na kuandika saa, tarehe na vitu vilivyokuwa kwenye cabinet.
Kwenye mstari wa mwisho aliandika:
**External backup drive — haijapatikana.**
Kisha akachora mstari chini yake.
“Nitaanza na mara ya mwisho nilipoiona.”
---