Jibu la Tunu halikuleta pesa.
Asubuhi iliyofuata, Salim alifungua mobile money yake na kuliona hilo kabla hata hajafungua shutter ya kibanda.
Hakuna refund.
Hakuna muujiza.
Kulikuwa na balance ileile na majukumu yale yale.
Aliwasha taa, akatoa daftari na kuandika juu ya ukurasa mpya:
**Kwanza kuokoa nini?**
Chini yake akaanza orodha.
Customer deposits.
Stock ya kazi zilizothibitishwa.
Reserve ya familia.
Rent ya duka.
Supplier balance.
Mama Rahma.
Kila mstari ulikuwa muhimu. Hakuna pesa iliyotosha kuokoa yote kwa wakati mmoja.
Kassim alipofika, alimkuta Salim akiwa bado anaangalia orodha.
“Leo hujaandika Tunu,” alisema.
“Kwa sababu Tunu si bill.”
“Vizuri.”
“Usianze.”
Kassim akacheka na kufungua printer yake.
Saa tatu, Nuru alimtumia ujumbe.
**Saada anaweza kukutana nami lunch. Anajua savings-circle triage vizuri. Unataka aje jioni tuangalie namba?**
Salim alisoma mara mbili.
Siku chache zilizopita, angehisi kama watu wanaingia sana kwenye biashara yake.
Leo akajibu:
**Ndiyo. Lakini hakuna mtu anayeamua kwa niaba yangu. Tunapanga options.**
Nuru akajibu:
**Exactly.**
Mchana, supplier wa kwanza alituma statement rasmi ya claim. Sehemu ya defective screens ilikubaliwa kwa credit, lakini si zote. Credit ingeonekana kwenye order inayofuata, si cash refund.
Salim aliisoma na hasira.
Akapiga simu.
“Kwa nini si cash?”
“Hiyo ndiyo policy ya claim.”
“Na hizi mlizokataa?”
“Inspection imeonyesha mbili zilikuwa na installation marks.”
“Kwa sababu nilijaribu kuzifunga kwa customers.”
“Ndiyo maana hazikubaliwi kama unused defective stock.”
“Lakini zilikuwa defective.”
“Naweza kukutumia inspection notes.”
“Zitume.”
Alipokata, alitaka kutukana.
Badala yake akaandika:
**Supplier 1 credit — approved, not cash.**
Kisha akafuta kiasi hicho kwenye safu ya pesa zinazoweza kutumika leo.
Hiyo ndiyo tofauti ambayo alikuwa anajifunza kwa maumivu: kitu kuwa na thamani hakumaanishi kinaweza kulipa bill ya leo.
Mteja mmoja alifika na simu ya zamani.
“Unaweza kubadilisha screen?”
Salim aliangalia model.
Alikuwa hana part.
“Naweza kuagiza.”
“Kesho?”
Salim karibu aseme ndiyo.
Akajizuia.
“Supplier akithibitisha stock, nitakupa tarehe. Sitaki kuchukua deposit kabla sijathibitisha.”
Mteja akakunja uso.
“Fundi mwingine amesema nimpe nusu sasa.”
“Unaweza kwenda kwake kama ana stock.”
Mteja aliondoka.
Salim alihisi kama ameacha pesa itembee nje ya mlango.
Lakini hakuhitaji kuitumia kabla hajapata part.
Jioni Nuru na Saada walifika arcade baada ya wateja kupungua. Saada alikuwa na notebook ndogo na calculator yake mwenyewe.
“Leo mimi si shahidi wa Tunu,” alisema alipokaa. “Nimekuja kama mtu aliyewahi kusimamia chama cha akiba.”
“Vizuri,” Salim alisema. “Na mimi sitaki mtu aniambie biashara yangu ifungwe bila kuona namba.”
Saada akatikisa kichwa.
“Basi tuone namba.”
Nuru aliweka karatasi tatu mezani.
Ya kwanza: pesa halisi zilizopo.
Ya pili: majukumu yenye tarehe.
Ya tatu: vitu ambavyo vinaweza kuja lakini havijaingia—supplier credit, Tunu refund request, customer balances ambazo hazijalipwa.
Saada akaonyesha karatasi ya tatu.
“Hii usiiite pesa.”
“Already learned,” Salim alisema.
Nuru akamwangalia. “Kwa gharama.”
Wakaanza na customer deposits.
Saada akauliza, “Kuna kazi ngapi ambazo deposit yake umeitumia lakini kazi haijakamilika?”
Salim akataja mbili.
“Kiasi?”
Akaonyesha.
“Hizo kwanza.”
“Kwa nini kabla ya rent ya duka?”
“Kwa sababu hizo si pesa zako mpaka kazi ifungwe. Ukiendelea kuzitumia, unajenga shimo jipya.”
Salim akatikisa kichwa.
Nuru akaandika **RING-FENCE** pembeni.
Kisha wakaangalia stock.
Salim alikuwa amezoea kununua parts nyingi kwa sababu bei ilikuwa nafuu kwa batch. Lakini batch ndogo ingehitaji cash kidogo, hata kama margin ingeshuka.
Saada akauliza, “Ni model zipi zinatoka kila wiki?”
Salim akataja tano.
“Na zipi unazinunua kwa sababu supplier amesema deal ni nzuri?”
Salim akataja nyingine.
Nuru akasema, “Kwa sasa deal nzuri ambayo inakaa shelf si nzuri.”
Salim alitaka kutetea inventory strategy yake.
Kisha akaangalia cash.
“Fine. Tunabaki na fast-moving parts.”
Rent ya duka ilikuwa inayofuata.
Akiilipa yote, reserve ya familia ingebaki na shimo kwa muda mrefu zaidi. Asipoilipa, manager wa arcade angeanza pressure ambayo biashara haikuhitaji.
“Unaweza kuomba split?” Saada akauliza.
“Sitaki kuonekana nimefilisika.”
Nuru akasema, “Unaweza kulipa rent kwa pride?”
Salim akamwangalia vibaya.
Saada akasema, “Usipigane na mke wako kwa sababu calculator imekukasirisha.”
Kassim, aliyekuwa upande wake, alicheka kwa sauti.
“Na wewe usisikilize,” Salim alimwambia.
Lakini kesho yake manager alipokuja, Salim alimwomba rent igawanywe mara mbili ndani ya mwezi.
Manager akasema, “Umechelewa kabla?”
“Hapana.”
“Unaweza kulipa nusu leo?”
“Ndiyo.”
“Balance tarehe kumi na tano.”
Salim akaangalia calendar.
“Naweza.”
“Niandikie WhatsApp tukubaliane.”
Salim karibu acheke.
“Kwa maandishi?”
Manager akamwangalia kwa mshangao. “Ndiyo. Kwa nini?”
“Hakuna. Nimeanza kupenda maandishi.”
Walithibitisha.
Kwa mara ya kwanza, kuomba muda hakukumfanya ajisikie ameshindwa. Ilikuwa tarehe, kiasi na makubaliano—si ishara.
Jioni ileile walirudi kwenye orodha ya familia.
Reserve haingeweza kurudishwa yote mara moja.
Nuru alisema, “Tuweke kiwango cha chini ambacho hakiguswi.”
“Na balance ya duka ikikwama?”
“Duka litasema limekwama.”
“Rahisi kusema.”
“Ndiyo. Lakini tukivunja reserve kila duka likikwama, hatuna reserve.”
Salim akakubali.
Wakaweka kiwango.
Kisha Mama Rahma.
“Rent yake inaanza mwezi ujao,” Nuru alisema. “Hajatuomba tulipe yote.”
Salim akasema, “Tunaweza kumsaidia kiasi kidogo baada ya rent ya duka.”
“Usiahidi mpaka tarehe hiyo ifike.”
“Najua.”
Saada akawatazama wote wawili.
“Mnaonekana kama committee.”
Nuru akasema, “Committee ambayo mwenyekiti wake alitumia reserve bila minutes.”
Salim akashika kifua. “Hiyo ilikuwa unnecessary.”
Saada akacheka.
Lakini walipofunga hesabu, kulikuwa na jambo ambalo halikuwa la kuchekesha.
Kibanda cha Salim kilikuwa kikubwa kuliko biashara ambayo cash yake ya sasa ingeweza kuendesha.
Alikuwa na shelves za accessories ambazo hazizunguki haraka. Alikuwa na display ya cases ambazo faida yake ilikuwa ndogo. Alikuwa na space aliyokuwa akilipia ili aonekane kama duka kamili, wakati repairs ndiyo zilikuwa zinamletea pesa nyingi.
Saada akauliza, “Ukipunguza stock na display, bado unahitaji space yote?”
Salim hakujibu.
Nuru hakusema kitu pia.
“Lease yako inaruhusu sublet?” Saada akauliza.
“Si rasmi. Lakini manager anaweza kukubali kugawa space.”
“Na kama ukihamia kibanda kidogo?”
Salim alihisi swali hilo kama tusi.
“Hii ndiyo biashara yangu.”
“Biashara yako ni repairs au square metres?”
Saada hakusema kwa ukali. Hilo ndilo lilifanya liingie zaidi.
Salim alitazama kibanda chake.
Alikuwa amekipaka rangi mwenyewe miaka mitatu iliyopita. Aliweka shelf za glass alipokuwa amepata mwezi mzuri. Alinunua signboard mpya baada ya Alya kusema ya zamani inaonekana “imechoka.”
Kupunguza space kulionekana kama kurudi nyuma mbele ya watu wote waliokuwa wamemwona akipanuka.
Kassim alikuja mlangoni.
“Mnaendelea?”
Saada akamwonyesha rough numbers.
Kassim akasoma.
“Kibanda cha upande wa nyuma bado kiko wazi,” alisema.
Salim akamwangalia.
“Ni kidogo sana.”
“Rent yake ni karibu nusu.”
“Wateja wangu wanajua niko hapa.”
“Ni hatua ishirini kutoka hapa.”
Salim hakupenda kwamba kila mtu alikuwa na jibu.
Akasimama na kwenda nje.
Arcade ilikuwa imeanza kufungwa. Taa za baadhi ya maduka zilikuwa zimezimwa. Signboard yake ilikuwa bado inawaka:
**SALIM MOBILE & ELECTRONICS**
Chini yake kulikuwa na glass display yenye cases nyingi ambazo hazijauzwa wiki hiyo.
Nuru alitoka na kusimama karibu naye.
“Hatuhitaji kuamua leo,” alisema.
“Lakini unafikiri nihame.”
“Nafikiri uamue unataka kuokoa nini.”
“Duka.”
“Duka ni nini?”
Salim akatazama signboard.
Nuru akaendelea, “Ni hii space? Ni jina? Ni customers? Ni tools zako? Ni uwezo wako wa kutengeneza simu?”
Salim hakujibu.
“Ukitumia pesa yote kulinda picha ya duka,” Nuru alisema, “unaweza kupoteza biashara yenyewe.”
Salim alifikiria Bwana Tunu.
Alikuwa amelipa mara mbili kwa sababu hakutaka kukubali kwamba malipo ya kwanza yanaweza kuwa yamepotea.
Sasa angeweza kufanya kitu kilekile kwa rent, shelves na signboard—kulipa zaidi kwa sababu tayari alikuwa amelipa sana.
Alirudi ndani.
Akaandika chini ya ukurasa:
**Usilipe kesho kwa sababu tu ulilipa jana.**
Kisha akaongeza:
**Angalia kibanda kidogo kesho. Hakuna uamuzi bado.**
Saada akafunga calculator.
“Hiyo ndiyo triage,” alisema. “Hauokoi kila kitu. Unaamua kitu gani kikizama kinavuta vingine.”
Salim akaangalia orodha yao ya mwisho:
1. Linda customer deposits. 2. Nunua fast-moving parts tu. 3. Lipa nusu ya rent; balance kwa tarehe iliyoandikwa. 4. Rudisha reserve kwa installments bila kuvunja kiwango cha chini. 5. Usihesabu refund ambayo haijaingia. 6. Angalia gharama ya kibanda kidogo.
Hakukuwa na mstari wa saba unaosema *subiri ishara*.
Salim akafunga daftari.
Kesho angeenda kuona kibanda cha nyuma.
Kwa mara ya kwanza, wazo la kuwa na duka dogo halikuonekana kama mwisho.
Lilionekana kama kitu ambacho kingeweza kuendelea kuishi.
---