Karakana ya Kato ilikuwa nyuma ya safu ya maduka ya vipuri. Amina alienda jioni bila Juma, bila Leila, na bila daftari mkononi. Kato alikuwa akifunga boneti ya gari alipomwona.
“Umefuata ushindi wako?” aliuliza.
“Hakuna ushindi.”
“Ujumbe wa baba uliwatosha watu.”
“Ujumbe haukusema sababu ya kifo.”
Kato akacheka. “Bado unalinda maneno.”
Amina akasimama mita chache kutoka kwake. “Leila amesema uko hapa. Nimekuja kusikia kwa nini jambo hili lazima liwe na mtu mwenye kosa.”
Kato alitaka kumfukuza. Badala yake alikaa kwenye kiti cha chuma. Juu ya meza kulikuwa na risiti zilizokunjwa. Hospitali, usafiri wa mwili, hema, chakula cha waombolezaji, ada ya chumba cha kuhifadhia mwili. Amina hakuzigusa.
“Unaona hizo?” Kato alisema. “Watu wanaposema ‘achana na pesa, tafuta ukweli,’ mara nyingi wana pesa ya kutosha kusema hivyo.”
Amina alikubali kauli hiyo bila kujitetea. “Una deni kiasi gani?”
“Sio swali lako.”
“Sawa.”
Kato alishtuka kwamba hakusukuma. Baada ya muda akasema, “Nilichukua mkopo wa gharama za mazishi kabla ndugu wengine hawajatuma. Nilikuwa nimekwama na deni la hospitali la kabla pia. Baba alikuwa amekuwa akitusaidia kidogo. Alipokufa, kila mtu alinitazama mimi kama mtoto mkubwa.”
“Kwa hiyo uliposema lazima duka liwajibike—”
“Nilifikiri kama hakuna mtu anayebeba gharama, ina maana nimeacha baba yangu afe bila kumtetea.”
Amina alihisi hasira yake ya wiki nzima ikibadilika umbo. “Hiyo haimaanishi mimi nibebe lawama ya kifo.”
“Najua sasa.”
“Unaijua?”
Kato akainamisha kichwa. “Najua madai yangu yamechanganyika. Nilikuwa nataka mtu aseme, ‘ndiyo, tumekosea,’ kwa sababu basi pesa ingekuwa na maana. Bila hilo, naonekana kama niliomba tu msaada kwa sababu sina.”
Amina akaketi upande mwingine wa meza. “Msaada haukufanyi mdogo. Lakini mimi nikikubali kosa lisilothibitishwa ili pesa ionekane na heshima, tunatengeneza uongo kwa ajili ya heshima.”
Kato alitazama risiti. “Watu walisema ungefunga biashara kwa sababu ya sisi.”
“Watu wanasema mengi.”
“Na walisema mimi nataka kula pesa.”
Amina akakaza taya. “Sijasema hivyo.”
“Najua. Ndiyo maana nilikubali uje.”
Walikaa muda bila kuzungumza. Kwenye karakana, redio ndogo ilicheza muziki wa zamani. Kato aliinua moja ya risiti na kuirudisha chini.
“Kuna mtu unapaswa kumuona,” alisema hatimaye. “Muuzaji wa chai kituo cha basi. Alimpigia Leila baada ya kuona habari. Anasema alimwona baba kabla ya sokoni.”
“Kwa nini hukusema kwenye kikao?”
“Nilikuwa nimeondoka. Na sikutaka kuonekana nimeleta ushahidi dhidi ya madai yangu mwenyewe.”
“Lakini sasa?”
“Sasa nataka kujua.”
Hilo lilikuwa badiliko kubwa kuliko msamaha. Kato alikuwa ametoa lead ambayo ingeweza kupunguza nguvu ya madai yake mwenyewe.
Amina akasimama. “Nitaenda na Leila. Ukiamua kuja, njoo.”
Kato akatikisa kichwa. “Sitakuja mara ya kwanza. Nikienda, huyo mtu anaweza kuanza kusema anachofikiri nataka kusikia.”
Amina alitabasamu kidogo. “Unaanza kuogopa maneno.”
Kato akacheka kwa mara ya kwanza, kicheko kifupi na kisicho na furaha. “Labda nimeambukizwa.”
Mlangoni, Amina aligeuka. “Kato, nitaendelea kukataa kubeba gharama kama lawama ya kifo. Lakini sitatumia madeni yako kukudhalilisha.”
“Leila alikuambia?”
“Alisema una shinikizo. Hakunipa namba.”
Kato akatikisa kichwa. “Asante.”
Amina alitoka karakana akiwa na jina la muuzaji wa chai na maelezo ya mahali alipokaa. Kwa mara ya kwanza, Kato alikuwa amesaidia kutafuta ukweli hata kama ukweli huo ungeweza kumlazimisha kuachia sehemu ya madai yake.
Kato alimwonyesha Amina pia ujumbe kadhaa kutoka ndugu waliokuwa wakimshinikiza “asikubali familia idhalilishwe.” Wengine walimaanisha apate pesa, wengine walimaanisha aende polisi, wengine walitaka video nyingine. Kato alisema kila usiku alikuwa akijaribu kujibu watu wote huku akiandaa mazishi na deni. “Nilianza kuamini kwamba kama sitapata mtu wa kulaumiwa, nimekosa kazi yangu kama mtoto.”
Amina hakumwambia aache kujilaumu. Alisema tu, “Kazi yako kama mtoto si yangu kuifafanua.” Kauli hiyo ilimwacha Kato bila mpinzani wa kupigana naye. Akaanza kuzungumza juu ya Baraka mwenyewe—jinsi alivyopenda kutengeneza redio, jinsi alivyokataa kuomba teksi akisema basi ni la kutosha. Amina alisikiliza. Hii haikuwa taarifa ya kesi, lakini ilikuwa sehemu ya heshima ambayo Kato alikuwa akihofia kupotea.
Kabla ya kumpa jina la Mama Pendo, Kato alipiga simu kwanza kuomba ruhusa ya Amina kumtembelea. Alifanya hivyo mbele yake. Mama Pendo akasema yuko tayari kusema alichokumbuka, lakini hataki kuulizwa sababu ya kifo. Amina akakubali. Hivyo lead haikupatikana kwa kuvamia maisha ya shahidi; ilikuja kwa ridhaa, ikiwa na mpaka uliowekwa kabla ya maswali.
Amina alipokuwa akiondoka, Kato alimwomba asimwambie Leila kwamba ameonyesha ukubwa wa shinikizo la madeni kwa undani. Amina alisema hatatumia mazungumzo hayo nje ya kile kinachohitajika kwa makubaliano. Kato akasema, “Hata baada ya nilivyokushinikiza?” Amina akajibu, “Mipaka yangu haihitaji wewe uwe mtu mzuri kwanza.” Kauli hiyo ilimfanya Kato atulie. Ilikuwa hatua ya uhusiano ambayo haikuhitaji urafiki wala kusahau yaliyotokea.
Kabla Amina hajaondoka, fundi mmoja wa Kato aliingia kuuliza kuhusu gari. Kato alifuta macho na kurudi kazini bila kueleza kilichokuwa kinaendelea. Amina aliona maisha yake hayakuwa madai pekee; kulikuwa na wateja, mishahara na kazi iliyosubiri. Hilo lilimsaidia kuacha kumwona kama uso mmoja wa mgogoro. Kama yeye, Kato alikuwa akijaribu kufanya kazi huku tukio likitawala sehemu nyingine ya maisha.
Kato alifunga risiti zake kwenye bahasha na kusema angeomba ndugu wachangie kwa uwazi badala ya kutegemea dai moja. Hakumuomba Amina ushauri wa fedha, na Amina hakutoa. Walikuwa wamefika sehemu ambayo kila mmoja aliweza kubeba tatizo lake bila kulisukuma kwa mwingine. Mabadiliko hayo hayakuwa reconciliation kamili, lakini yalifanya mazungumzo ya ukweli yawezekane bila kila sentensi kufuatwa na kiasi cha pesa.
Madai yake yalikuwa yamechanganyika na hofu ya madeni. Na sasa kulikuwa na mtu mwingine aliyemwona Baraka kabla ya duka.
#