Muuzaji wa chai aliitwa Mama Pendo. Alikuwa na kibanda kidogo karibu na sehemu mabasi ya kwenda Eastlands yaliposimama. Leila na Amina walifika asubuhi, wakati shughuli zilikuwa nyingi kiasi cha kufanya mtu yeyote asiwe na muda wa kutengeneza hadithi ndefu.
“Baraka?” Mama Pendo alisema. “Ndiyo, nilimjua kwa sura. Alikuwa anapita hapa mara kwa mara.”
Amina hakumwambia kuhusu ujumbe wa sauti. “Unakumbuka siku ya mvua?”
“Nakumbuka kwa sababu aliacha kikombe cha chai bila kumaliza.”
Leila akavuta pumzi. “Alikunywa chai?”
“Maji kwanza. Alisema mwili umechoka. Nilimwambia akae. Basi lake liliondoka akiwa bado hapa.”
“Ulikuwa saa ngapi?”
Mama Pendo akatikisa kichwa. “Sikumbuki saa kwa kichwa. Lakini basi la tano la mstari huu liliondoka baada ya shule kuanza kutoka.”
Amina akatafuta chanzo kingine. Mhudumu wa basi aliyekuwa karibu alisema ratiba ya siku hiyo ingeweza kuonekana kwenye daftari la zamu. Hawakuchukua picha kwa siri; waliomba msimamizi wa kituo, ambaye aliwaonyesha muda wa kuondoka kwa basi ambalo Baraka alikosa.
Leila akalinganisha na ujumbe wake. Ujumbe ulikuwa baada ya Baraka kukaa kituoni, si kabla. Hilo lilimaanisha maneno yake “mwili leo hauko sawa” yalitoka baada ya yeye tayari kuomba maji.
Amina akasema, “Hii bado haionyeshi alikuwa na nini.”
Mama Pendo akamwangalia. “Mnataka kujua kama niliona anaumwa?”
“Tunataka tu kile ulichokiona.”
“Alionekana mchovu. Alishika kifua?”
Leila alishtuka.
Mama Pendo akafikiria. “Sijui. Labda alishika koti hapa kwa sababu lilikuwa limefunguka. Sitaki kusema kitu nisichojua.”
Amina alihisi shukrani. “Basi usiseme.”
Mhudumu wa basi alikumbuka Baraka akijaribu kusimama wakati basi lilipofika, kisha akakaa tena na kuliacha liende. Baadaye alitembea kuelekea sokoni mwenyewe. Hakuna aliyemlazimisha. Hakuna aliyesema anaenda hospitali. Ilikuwa mpangilio wa muda ya mtu aliyekuwa tayari hajisikii sawa lakini bado alichagua kuendelea.
Walikaa kwenye benchi na kupanga muda: kikombe cha maji kituoni; basi lililokosa; ujumbe wa sauti; risiti ya soko; kuingia dukani; simu ya dharura. Kila chanzo kilikuwa na kiwango chake. Amina aliandika “takriban” pale muda haukuwa sahihi.
Leila alitazama mstari. “Babu alikuwa hajisikii vizuri muda mrefu kabla ya duka.”
“Ndiyo.”
“Hivyo duka halikuwa mwanzo.”
“Hiyo ndiyo mpangilio wa muda inavyoonyesha.”
Leila akafumba macho. “Ninatamani hii ingenifanya nijisikie vizuri.”
“Haipaswi.”
“Kato atajisikiaje?”
“Muulize.”
Walimpigia. Kato alisikiliza bila kukatiza. Alipomaliza, alisema, “Nitaongea na Mama Pendo mwenyewe baadaye. Sitaki msahau kwamba bado alikufa.”
Leila akajibu, “Hakuna anayesahau.”
Kato akasema, “Sawa. Sitabishana tena kwamba duka lilianza hali yake. Lakini nataka makubaliano ya mwisho yaseme kwamba Amina alimsaidia na kwamba familia ilipokea msaada wa mazishi bila sisi kuitwa waongo.”
Amina akasema, “Na mimi nataka liache wazi kwamba hakuna kukiri sababu ya kifo.”
“Basi Wairimu aandike upya.”
Baada ya simu, Leila alikaa kimya akitazama mabasi. “Huu ndio mwisho wa uchunguzi?”
“Hakukuwa na uchunguzi rasmi wetu,” Amina alisema. “Tulikuwa tunatengeneza mpangilio wa muda ya yale tunayoweza kujua.”
“Unajua unachosha?”
Amina akacheka. “Ndiyo.”
Mama Pendo aliwaletea chai bila malipo. Amina alijaribu kulipa; Mama Pendo akakataa. “Huu ni msaada,” alisema. “Si fidia.”
Wote watatu walicheka, hata Leila. Ilikuwa mara ya kwanza neno hilo halikuumiza.
Waliondoka kituoni wakiwa na ukweli uliotawanyika uliounganishwa bila kujifanya unaeleza kifo. Familia sasa ilikubali jambo moja muhimu: duka halikuwa mwanzo wa hali ya Baraka.
Amina na Leila waliomba msimamizi wa kituo asiwaonyeshe data zaidi ya walichohitaji. Hakukuwa na sababu ya kuona majina ya abiria wengine. Aliwapa muda wa basi na kumbukumbu ya zamu tu. Leila alisema babu yake angecheka kuona watu wawili wakitumia dakika nyingi kuthibitisha basi alilokosa. Amina akajibu kwamba wakati mwingine ukweli wa kawaida ndiyo unaopunguza hadithi kubwa.
Walipompigia Kato, Amina alimpa nafasi Mama Pendo aseme naye moja kwa moja siku nyingine. Hakutaka yeye awe njia pekee ya taarifa. Kato akakubali. Hilo lilifanya mpangilio wa muda iwe ya pamoja badala ya mali ya Amina. Wairimu alipokea muhtasari wao na kuomba kila chanzo kitajwe kwa kiwango chake: kumbukumbu ya shahidi, kumbukumbu ya safari, phone timestamp. Hakuna kilichoitwa ushahidi wa kitabibu.
Leila alipokuwa akiangalia mabasi, alikiri kwamba sehemu yake ilikuwa imekuwa ikitumaini kupata sentensi ambayo ingemwondolea hatia ya kutosikiliza ujumbe wa babu mara moja. “Kama angekuwa tayari hajisikii vizuri, najiuliza kwa nini sikumpigia.” Amina alisema, “Mpangilio wa muda haitupi maisha mbadala.” Hiyo ndiyo ilikuwa mara ya kwanza ukweli huo kutumiwa si kumkinga Amina, bali kumzuia Leila kujihukumu kwa jambo ambalo hakuweza kujua.
Wakati wakirudi kutoka kituo cha basi, Amina na Leila walipitia tena mpangilio wa muda bila kuongeza adjectives. Hawakuandika “Baraka alikuwa mgonjwa sana”; waliandika “aliomba maji, alikosa basi, alisema mwili hauko sawa.” Leila alisema tofauti hiyo inaonekana ndogo lakini inalinda babu yake dhidi ya kuwa utambuzi ya baada ya kifo. Amina akakubali. Ukweli uliotawanyika ulihitaji kuunganishwa, lakini haukuhitaji kupakwa rangi ili uwe na nguvu.
Mama Pendo aliwaonyesha sehemu Baraka alipokuwa ameketi, lakini Amina hakupiga picha ya benchi. Leila aliuliza kwa nini, na Amina akasema hawahitaji picha ya kila hatua ili mpangilio wa muda iwe halali. Picha inaweza kufanya eneo lionekane kama crime scene wakati lilikuwa tu kituo cha basi. Walichukua maelezo ya shahidi na muda wa kumbukumbu ya safari, kiasi kilichotosha kwa swali walilokuwa nalo.
Leila alimuuliza Mama Pendo kama angekuwa tayari kueleza hayo kwenye kikao kingine. Mama Pendo akasema angefanya tu ikiwa ni lazima, kwa sababu hataki kila kumbukumbu ya Baraka ijazwe kwenye mikutano. Amina akakubali na akaamua muhtasari wa sasa unatosha kwa rasimu; shahidi angeitwa tu kama mpangilio wa muda ingebishaniwa. Huo ulikuwa uchaguzi wa kutokusanya ushahidi kupita hitaji lake.
Leila alipanda gari la Amina, akafunga mkanda na kusema, “Nataka makubaliano mapya ya mwisho. Si ya kushinda. Ya kuweza kuishi nayo.”
#