Bi. Wairimu aliposoma nakala ya risiti, alikuna paji la uso. “Nilitumia hilo neno kwa utambulisho wa malipo. Sikukusudia kuwa hukumu.”
Amina aliweka simu ya Juma mezani na kufungua ujumbe wa asili. “Lakini ulilituma kama maelekezo. Benki imelihifadhi.”
Kato alikuwa amekuja na Leila. Alipoona Amina akisisitiza neno libadilishwe, akakasirika. “Sasa hata pesa mliyotoa mnataka kusema si fidia?”
“Tunataka kusema kile tulichokubaliana,” Amina alisema. “Juma alitaka kusaidia mazishi. Hakukubaliana kwamba pesa ni malipo ya kosa lililothibitishwa.”
“Baba yangu amekufa. Neno hilo ndilo linakukwaza?”
“Kwa sababu baadaye mtu atasoma mstari mmoja bila mazungumzo yote.”
Leila akasema kwa sauti ya chini, “Hilo tayari limetokea na video.”
Kato alimwangalia kwa ukali. “Usilinganishe baba na maelezo ya benki.”
Wairimu akainua mkono. “Hili ni kosa langu la lugha. Nimetumia ‘fidia’ kwenye migogoro mingine ambapo pande zilikuwa zimekubaliana juu ya wajibu. Hapa hatukukubaliana.”
Kato akamgeukia. “Sasa unasema familia haina haki?”
“Hapana. Nasema neno liliingia kabla maana yake haijafungwa.”
Amina aliona Wairimu anajifunza kitu kilekile alichokuwa akisisitiza: lugha ya kawaida ya “kufunga” mzozo inaweza kufungua mwingine.
Walikwenda benki pamoja na Juma ili kuuliza kama maelezo ya ziada yanaweza kuambatanishwa kwenye kumbukumbu yao wenyewe. Benki haikufuta rekodi ya awali; ilitoa barua inayothibitisha maelezo ya muamala yalivyoingia. Hivyo Wairimu alikubali kuandika barua ya ufafanuzi inayosema malipo ya awali yalitumwa kama msaada wa mazishi wakati mazungumzo ya makubaliano yalikuwa yanaendelea, bila pande kuwa zimefikia uamuzi kuhusu sababu au wajibu.
“Sitaki barua iseme familia imeondoa madai,” Kato alisema.
“Haitaandika hivyo,” Amina akasema. “Hamjaondoa.”
“Na sitaki ionekane tumepokea hisani kwa sababu sisi ni maskini.”
Amina akajizuia kumtazama Leila. Siri ya madeni haikuwa yake kutumia. “Basi tuandike msaada wa mazishi uliojadiliwa kati ya pande. Si hisani kwa sababu ya hali yenu.”
Wairimu akaandika upya.
Kato bado hakuwa ameridhika, lakini hasira yake ilikuwa imehamia kutoka Amina kwenda kwenye mchakato mzima. “Kila kitu mnageuza karatasi. Baba yangu alikuwa mtu, si mpangilio wa muda.”
Amina alisikia ukweli ndani ya kauli hiyo. “Ndiyo. Na ndiyo maana sitaki karatasi moja imfanye kuwa ushahidi wa kunihukumu pia.”
Kimya kilianguka.
Leila akasema, “Labda tunahitaji mahali kila mtu aseme alichokiona, si kile anachotaka kuthibitisha.”
Wairimu akafikiria. “Kikao cha jamii?”
Amina akakaza uso. “Sitaki kongamano la uvumi.”
“Tutaweka kanuni,” Leila alisema. “Kila mtu aseme alichokiona. Hakuna mtu atoe sababu ya kifo. Ujumbe wa babu utaingia tu nikikubali.”
Kato akasimama ghafla. “Ujumbe gani?”
Leila akanyamaza. Hapo Amina alijua siri imefika mwisho wa uwezo wake wa kubaki siri.
“Leila ndiye mwenye kuueleza,” Amina alisema. “Si mimi.”
Kato akamtazama mjukuu wake kwa maumivu. “Umenificha nini?”
“Si hapa,” Leila alisema. “Na si bila wewe kutulia.”
Wairimu aliingilia kabla ugomvi haujaanza. Alipendekeza kikao siku mbili baadaye, kwa ridhaa ya familia na Amina, bila kurekodi watu bila ruhusa. Lengo lingeandikwa wazi: kupanga matukio yaliyothibitishwa na kutenganisha huzuni, msaada wa fedha na lawama ambazo hazijathibitishwa.
Kato alicheka kwa uchungu. “Kwa hiyo sasa tunapokonywa hata ushindi mdogo wa kuwa na mtu akubali ametuumiza.”
Amina akasema, “Sitaki kukupokonya huzuni. Sitakubali tu neno ambalo linanipa kosa lisilothibitishwa.”
Walitoka ofisini bila maelewano ya hisia, lakini kwa mara ya kwanza walikuwa na utaratibu wa kuzungumza mbele ya wengine bila kuamua jibu kabla.
Bi. Wairimu alibaki na barua ya ufafanuzi mezani. Neno *fidia* halingeweza kufutwa kutoka kwenye muamala wa awali, lakini maana yake haingebaki pekee.
Wairimu aliandika toleo la kwanza la barua ya ufafanuzi, lakini Leila aliona tatizo jingine: sentensi ilisema familia “ilikubali” msaada huo bila kutaja kwamba mazungumzo ya maana yake bado yalikuwa yanaendelea. Kato akasema hilo linaweza kufanya waonekane walikubali kuacha madai kwa pesa. Wairimu akaibadilisha. Amina aliunga mkono marekebisho ya Kato, jambo lililomshangaza.
“Hii ndiyo ninayosema,” Amina alisema. “Lugha isifanye upande wowote useme kitu ambacho haukusema.”
Kato akamtazama kwa muda, kisha akasema, “Basi usiite pesa hisani.”
“Hatutaiita.”
Hatua hiyo ilifanya kikao kijacho kiwezekane. Wairimu alipendekeza orodha ya washiriki isiwe kubwa: watu waliokuwapo dukani, mtu wa usalama, familia ya karibu, na wafanyabiashara wachache ambao video iliwaathiri. Hakutaka umati wa watu wanaokuja kutazama. Leila akaomba wazi kwamba sauti ya babu isichezwe bila yeye kusema ndiyo siku hiyo. Kato hakupenda masharti hayo lakini hakuyakataa.
Walipotoka, Amina alimwambia Juma kwamba kwa mara ya kwanza anahisi wanaweza kupata makubaliano ambayo hayahitaji mtu aonekane mshindi. Juma akasema, “Hilo linaweza kuwa gumu kuuza kwa watu.” Amina akajibu, “Hatuiuzi.”
Leila alichukua jukumu la kuzungumza na Kato kabla ya kikao cha jamii kuhusu ujumbe wa Baraka. Hakumtumia sauti kwa meseji; alikutana naye ana kwa ana. Amina hakuwapo. Baadaye Leila alimwambia tu kwamba Kato alikuwa ameumia lakini amekubali sauti isichezwe bila ridhaa yake. Huo ulikuwa mfano mwingine kwamba S2 ya maisha yao haikuwa Amina kusimamia kila hatua. Baadhi ya migogoro ilipaswa kurudi kwa familia yenyewe, huku Amina akihifadhi mipaka yake.
Wairimu alituma barua ya ufafanuzi kwa pande zote kabla ya kuisaini, na Kato akarekebisha tarehe moja iliyokuwa imeandikwa vibaya. Amina alikubali correction bila kuona kila marekebisho kutoka upande wa familia kama shambulio. Mchakato ulianza kuwa collaborative kwa kiwango kidogo: usahihi ulikuwa mali ya wote, si silaha ya upande mmoja.
Kabla ya kikao kuahirishwa, Kato aliuliza kama msaada uliobaki unaweza kuendelea hata kama kikao cha jamii hakileti ‘hitimisho.’ Juma alisema ndiyo, lakini tarehe na kiasi vitafungwa kwenye rasimu mpya. Amina hakupinga. Hilo lilimwonyesha Kato kwamba kupinga neno fidia hakumaanishi kuondoa msaada. Pesa ilianza kurudi kwenye kazi yake halisi: kusaidia gharama, si kutoa verdict.
Kwa Kato, hilo lilihisi kama familia inapokonywa ushindi.
#