Hamisi alirudi nyumbani mapema kuliko kawaida usiku ule. Hakupitia yard ya mizigo. Hakubadilisha nguo kwenda shift. Aliingia akiwa ameshika envelope ndogo ambayo Halima alikuwa amempa, na ndani yake kulikuwa na receipt ya supplier yenye serial ya diagnostic meter.
Amina alikuwa jikoni akifunga mifuko ya mchele wa kesho. Juma alikuwa amekaa sebuleni na redio ndogo, akisikiliza taarifa ya mpira bila kuangalia speaker. Halima alikuwa tayari amefika, amekaa kwenye kiti cha pembeni, mikono imekunjwa.
Juma alipomuona Hamisi, aliuliza, “Hujaenda kazi?”
“Leo siendi.”
“Kwa nini?”
“Kwanza tuongee.”
Juma alicheka kwa sauti fupi. “Umeanza kuwa chairman?”
Hamisi hakujibu. Aliweka envelope mezani.
Juma alipoiona, uso wake ukabadilika kabla hata hajafungua. Alijua.
“Umeipata wapi?”
“Halima aliipata kwenye overalls zako.”
Juma alimgeukia Halima. “Umesoma vitu vyangu?”
Halima akasema, “Receipt ilianguka.”
“Na badala ya kuiweka ulipoipata, ukawa auditor.”
Amina alitoka jikoni na kukaa.
“Juma,” alisema, “fungua kwanza.”
“Sina cha kufungua. Najua ni nini.”
Hamisi akasema, “Basi niambie.”
Juma akamwangalia. “Wewe unanihoji?”
“Nataka kujua kama chuo changu kinaweka meter ya workshop kwenye risk.”
“Workshop ni yangu.”
“Na deni limechukuliwa kwa jina la chuo changu.”
“Hilo si jambo lako.”
Hamisi alisikia hasira ikipanda, lakini nyuma ya hasira kulikuwa na kitu kingine: hofu. Kwa siku kadhaa alikuwa amejenga picha ya baba yake akiwa na mpango uliofichwa lakini salama. Sasa serial number kwenye receipt ilikuwa kama nyufa kwenye ukuta huo.
“Nilidhani pesa ni akiba,” alisema.
Juma akavuta pumzi. “Nilikuwa na cash kidogo. Haikutosha. Nikachukua supplier credit. Hiyo ndiyo kazi ya biashara.”
Amina akauliza, “Kwa nini hukusema?”
“Kwa sababu ningesema nini? Kwamba mtoto amepata chuo halafu familia ianze kulia kuhusu meter?”
“Tunalia sasa,” Halima alisema, “kwa sababu hukusema.”
Juma akampiga macho. “Wewe usiingize historia yako hapa.”
Halima akajibu polepole, “Historia yangu ndiyo maana najua siri hii inaishia wapi.”
Hamisi akaifungua receipt na kuiweka tambarare. “Payment ya kwanza ni lini?”
Juma hakujibu.
“Baba.”
“Wiki ijayo.”
“Na tusipolipa?”
“Tutalipa.”
“Hilo si jibu.”
Juma akagonga meza. “Nimesema tutalipa!”
Amina naye akagonga daftari lake la chuo. “Na mimi nasema namba.”
Kimya kilikata chumba.
Amina alifungua daftari ambalo lilikuwa na registration, hostel, transport na tools. Akageuza ukurasa mpya.
“Kama tunataka Hamisi awe mtu mzima kwenye maamuzi, basi sisi pia tuache kufanya pesa kama siri ya wazazi.”
Juma alicheka kwa hasira. “Sasa kila kitu kitaandikwa?”
“Ndiyo.”
“Biashara yangu pia?”
“Kiasi cha deni kinachotumika kwa chuo cha mtoto wetu, ndiyo.”
Juma akasema, “Mimi nimebeba familia hii miaka mingi bila committee.”
Amina alimwangalia moja kwa moja. “Na nimebeba kibanda changu bila kukuambia kila kitu pia.”
Juma alinyamaza.
Hamisi akageukia mama yake.
Amina aliingia jikoni na kurudi na notebook ndogo ya stock. Akaweka mezani.
“Kibanda kina stock credit ya wiki mbili,” alisema. “Supplier wa mafuta na unga amenipa muda. Nilifikiri nitafunga kabla hujajua.”
Juma akatikisa kichwa. “Wewe pia?”
“Ndiyo.”
“Kwa nini hukuniambia?”
Amina akatabasamu bila furaha. “Kwa sababu nilijifunza kutoka kwako kwamba mzazi mzuri anatatua bila kuweka tatizo mezani.”
Sentensi hiyo ilikaa hewani.
Hamisi alitazama wazazi wake. Kwa mara ya kwanza, hakukuwa na mtu mmoja mwenye nguvu na wengine wanaosubiri. Kulikuwa na watu wanne wenye taarifa tofauti, deni tofauti, na hofu tofauti.
Halima akasema, “Hii ndiyo point. Siri moja inamfanya kila mtu afanye siri nyingine.”
Juma alikaa nyuma. “Mnataka nifanye nini? Nirudishe pesa? Hamisi akose registration?”
Hamisi akasema, “Sitaki ukae na deni usiloweza kulipa kwa sababu unaogopa kuniambia ukweli.”
“Na nikikuambia, utafanya nini?”
“Nitachagua na namba mbele yangu.”
“Utaacha chuo?”
“Sijasema hivyo.”
“Lakini utaanza kujinyima kila kitu.”
“Labda. Lakini hiyo ni tofauti na kujinyima bila kujua.”
Juma alimtazama mwanawe muda mrefu. “Nilitaka ufike chuo bila kuona hii sehemu.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu niliona.”
Hakuna aliyesema kitu.
Juma aliendelea, sauti yake ikiwa chini. “Nilipokuwa na miaka yako nilianza technical college. Baba yangu aliugua. Hakuna mtu aliyeniuliza. Nilijua tu pesa imeisha. Nikaacha. Nikaenda garage. Niliapa mtoto wangu akipata nafasi, sitamwambia fedha zimeisha.”
Halima akamwangalia. “Lakini uliniambia mimi.”
Juma alifumba macho kidogo.
Hapo ndipo maumivu ya Halima yalipata nafasi mezani bila kuwa wivu. Juma hakujitetea mara moja.
“Nilifanya vibaya kwako,” alisema hatimaye.
Halima akavuta pumzi. “Sikutaka sentensi hiyo leo. Nilikuwa nataka tu tusifanye tena.”
Amina alichukua kalamu.
“Basi tunaanza hapa.”
Aliandika supplier credit ya Juma: kiasi, tarehe, security. Chini yake akaandika stock credit yake. Akaacha nafasi ya transport, hostel na shift money ya Hamisi.
Juma akasema, “Night shift yako inaingia hapa pia?”
Hamisi akasema, “Ndiyo. Na nimeikosa orientation kwa sababu yake.”
Juma akamgeukia. “Ulikosa orientation?”
“Sehemu yake.”
“Kwa nini hukusema?”
Hamisi alitabasamu kwa uchungu. “Labda nimejifunza kutoka kwenu.”
Hakuna aliyependa jibu hilo.
Waliendelea zaidi ya saa moja. Kila kiasi kilipowekwa, hofu ilionekana mbaya zaidi kwa dakika, lakini pia ilikuwa halisi. Hakuna tena “nitashughulikia.” Hakuna tena “tutaona.”
Amina aliomba kila mtu aseme jambo moja ambalo alikuwa ameficha kwa sababu alidhani linawalinda wengine. Hamisi akasema night shift ilikuwa imemfanya alale kwenye minibus. Halima akakiri alikuwa amehifadhi hasira ya course yake kwa miaka bila kuwaambia. Juma akasema alikuwa amefikiria mkopo wa pili wa haraka kabla hawajaona receipt. Amina akasema stock credit ya kibanda ilikuwa karibu kufikia ceiling aliyoweka mwenyewe.
Kwa dakika chache meza haikufanana na kikao cha familia. Ilifanana na sehemu ambayo kila mtu anatoa silaha yake mezani kabla mtu hajajeruhi mwingine kwa bahati mbaya.
Juma alikataa kuchukua mkopo mwingine wa haraka ambao rafiki mmoja alikuwa amempendekezea. “Hadi tujue hii ya kwanza,” alisema.
Amina akasema, “Good.”
Hamisi akaamua kutokwenda yard usiku huo. Angeenda student support kesho na kuuliza options zilizoandikwa.
Kabla hawajasimama, Amina aligeuza ukurasa mpya. Kwa herufi kubwa aliandika kichwa ambacho kilibadilisha meza yao kutoka sehemu ya siri kwenda sehemu ya maamuzi:
**MADENI YOTE — SI YA BABA PEKE YAKE**.
---