Asha Kweka aliweka barua juu ya meza kabla hajavua viatu vyake. Karatasi hiyo iligonga mbao kwa sauti ndogo, lakini ndani ya chumba cha hostel sauti hiyo ilisikika kama mlango uliopigwa teke. Pembeni ya barua kulikuwa na bahasha ya rangi ya krimu iliyokuwa na nembo ya Chuo cha Afya Bahari. Bahasha hiyo ilipaswa kuwa na badge yake ya clinical placement, kitu alichokuwa amekisubiri kwa miezi miwili.
Alibaki amesimama, mkono mmoja ukiwa bado umeshikilia mpini wa mlango. Kulikuwa na vumbi la barabara kwenye kanga yake na jasho jembamba kwenye shingo. Alikuwa ametoka kwenye ofisi ya nidhamu bila kupewa muda wa kurudi moyoni. Dakika ishirini zilizopita, Dr. Kondo alikuwa amemsukumia barua upande wa pili wa meza na kusema, kwa sauti iliyojaribu kuwa ya kawaida, kwamba jina lake lilikuwa limehusishwa na udanganyifu wa mtihani.
Sasa sentensi ile ilikuwa mbele yake ikiwa imechapishwa.
Mariam Salum alikuwa amekaa kwenye kitanda cha chini, mgongo wake umeegemea ukutani. Alikuwa amevaa sweta nyekundu hata kama asubuhi ya Dar es Salaam ilikuwa na joto. Kitabu cha pharmacology kilikuwa wazi mapajani, lakini macho yake hayakuwa kwenye kurasa. Alipoona barua, alifunga kitabu polepole, kana kwamba mwendo wa haraka ungeifanya habari hiyo iwe ya kweli zaidi.
“Wameandika nini?” aliuliza.
Asha hakumjibu. Alivuta kiti, akaketi, kisha akaifungua barua kwa kidole kilichokuwa kinatetemeka. Juu kabisa kulikuwa na jina lake kamili: ASHA KWEKA. Chini yake kulikuwa na namba ya usajili, kozi yake ya uuguzi, na tarehe ya kuanza placement iliyokuwa imezungushiwa mstari mwekundu.
Kifungu cha pili kilisema chuo kilikuwa kimegundua matumizi ya kifaa cha kusaidia udanganyifu ndani ya ukumbi wa mtihani. Kifaa hicho kilikuwa kimeunganishwa na simu iliyosajiliwa kwa jina lake. Kwa sababu hiyo, uamuzi wa muda ulimtangaza kuwa amefukuzwa mara moja, akisubiri taratibu za mwisho za rufaa.
Asha alisoma mstari huo mara mbili. Hakusoma maneno yaliyofuata. Kiganja chake kilikuwa juu ya bahasha ya placement, kikihisi ukingo wa badge kupitia karatasi.
“Mariam,” alisema, “mtihani ule, simu yangu ilikuwa kwa nani?”
Mariam aligeuza uso kuelekea dirishani. Chumba chao kilikuwa kidogo kiasi kwamba hakuna kona iliyoweza kuficha mtu. Vitanda viwili, kabati moja lililokuwa na mlango uliopinda, meza ya kusomea, na charger iliyoning’inia kwenye soketi karibu na pazia. Kwenye ukuta kulikuwa na picha ya siku ya kwanza walipohamia hostel. Wote wawili walikuwa wanacheka, Asha akiwa ameshika funguo mbili, Mariam akiwa ameshikilia kikombe cha chai.
“Usiniulize hivyo,” Mariam alisema.
“Kwa nini?”
“Kwa sababu unajua simu ilikuwa yako.”
“Najua ilikuwa yangu kwa jina. Hilo ndilo lililoandikwa hapa.” Asha akagonga barua kwa kidole. “Ninakuuliza nani alikuwa nayo wakati ule.”
Mariam alishusha kitabu kwenye godoro. “Umefukuzwa, Asha. Unataka kuanza kunituhumu kabla hata hujapumua?”
“Situhumu. Natafuta dakika.”
“Dakika?”
“Ndiyo. Mahali nilipokuwa, mahali simu ilipokuwa, na mtu aliyekuwa akiitumia. Hayo si kitu kimoja.”
Mariam alisimama. Sweta yake ilikuwa imekunjamana kwenye kiwiko, na nywele zake zilikuwa zimefungwa kwa kitambaa cheusi. Alitembea hadi dirishani, akalifungua nusu. Kelele za wanafunzi waliokuwa wakikimbilia mihadhara ziliingia ndani: pikipiki iliyopita barabarani, muuzaji wa maandazi akimwita mteja, na kengele ya mbali iliyowakumbusha kuwa muda ulikuwa unaenda.
“Walisema kuna smart glasses,” Mariam alisema bila kumtazama. “Mtu alikuwa akipokea majibu kupitia kifaa.”
“Barua haijasema aliyekuwa amevaa.”
“Labda hawahitaji kusema. Simu iliyoandikishwa ni yako.”
“Simu yangu haikuwa ukumbini.”
Mariam aligeuka ghafla. “Utawezaje kuthibitisha?”
Swali hilo lilipenya kabla Asha hajajiandaa. Alifikiria mfuko wa koti lake, uliokuwa mtupu isipokuwa kalamu na receipt ya daladala. Alifikiria muda wa mtihani, njia aliyopita kwenda maktaba, na ujumbe aliomtumia Rehema kuhusu kichwa kilichokuwa kinamuuma. Kumbukumbu zake zilikuwepo, lakini kumbukumbu peke yake hazikuwa ushahidi.
“Ndiyo maana nakuuliza,” alisema.
Mariam aliketi tena, safari hii kwenye ukingo wa kitanda. “Nilishika simu yako kwa muda tu.”
Asha akanyamaza. Jibu hilo lilikuwa dogo kuliko alichohitaji, lakini kubwa kuliko Mariam alivyokuwa amekubali hapo awali.
“Kwa muda gani?”
“Usianze kuniuliza kama polisi.”
“Kwa muda gani, Mariam?”
Mariam alisugua paji la uso. “Ulinipa jana usiku, sawa? Nilihitaji kupiga picha za notes zako. Nilikwambia.”
“Ulinirudishia saa ngapi?”
“Baadaye.”
“Baadaye ni saa ngapi?”
“Sijui.”
Asha aliangalia cover ya simu yake iliyopasuka upande wa kona, ya bluu iliyofifia. Simu haikuwa mkononi mwake kweli; alikuwa ameiacha chumbani baada ya kutoka asubuhi. Lakini taarifa hiyo ilikaa ndani yake kama jiwe. Kama Mariam alikuwa nayo, basi Mariam alikuwa sehemu ya mlolongo. Kama Mariam angekataa, Asha angeonekana kama mtu anayemtupa rafiki yake ili ajinasue.
Miaka mitatu ya urafiki ilijaa vitu ambavyo havikuandikwa kwenye risiti. Mariam alikuwa amemsubiria Asha hospitalini alipougua. Asha alikuwa amemtumia pesa ya ada wiki chache zilizopita baada ya scholarship ya Mariam kuchelewa. Waligawana chakula, nywila za Wi-Fi, na siri za familia. Kila msaada ulikuwa umejenga daraja. Sasa barua ilikuwa ikiliweka daraja hilo kwenye mizani.
“Wamekupa nini kingine?” Mariam aliuliza.
“Uamuzi wa kufukuzwa.”
“Utaappeal.”
“Nitaappeal.”
“Basi usitaje jina langu.”
Asha alimtazama. “Kwa nini?”
“Kwa sababu sijafanya kitu.”
“Umesema ulishika simu.”
“Kuishika si kuiba, wala si kudanganya.”
“Na mimi sikusema umeiba.”
“Lakini ukisema nilikuwa nayo, watu wataunganisha mambo. Wataanza kuniuliza kwa nini, nilikuwa wapi, nilijua nini. Scholarship yangu iko kwenye ukaguzi. Ukivuta jina langu ndani ya barua hii, nitapoteza kila kitu.”
Asha alihisi hasira ikipanda, si kwa sababu Mariam alikuwa na hofu, bali kwa sababu hofu hiyo iliwekwa juu ya maisha yake kana kwamba yake hayakuwa na uzito. Alifungua bahasha ya placement. Ndani kulikuwa na badge nyeupe yenye jina lake, Asha Kweka, Final Year Nursing, na mstari wa Chuo cha Afya Bahari. Chini yake kulikuwa na tarehe ya kuanza kliniki kesho.
Aliiweka badge juu ya barua ya kufukuzwa.
“Kesho nilipaswa kuingia wodi ya watoto,” alisema. “Nilisubiri nafasi hii tangu mwaka wa pili.”
Mariam hakusema chochote.
“Unataka nikate jina lako ili scholarship yako ibaki salama, halafu jina langu libaki kwenye rekodi ya udanganyifu?”
“Sikusema hivyo.”
“Umesema nisikutaje. Hilo ndilo litakavyotokea.”
Mariam alinyanyuka na kuanza kutafuta simu yake kwenye begi. “Ninajaribu kukulinda pia.”
“Kwa kuniacha peke yangu?”
“Kwa kukuzuia usifanye uamuzi wa hasira.”
Asha alichukua kalamu, akageuza barua upande wa nyuma, na kuandika tarehe na saa aliyokumbuka. Alikuwa ametoka chumbani saa mbili na dakika ishirini asubuhi. Simu ilibaki kwenye charger. Aliporudi, Mariam alikuwa bado hajafika. Hiyo ilikuwa sehemu ya kumbukumbu, si hukumu.
Mariam alimtazama akiandika. “Unafanya nini?”
“Chronology.”
“Unafikiri karatasi itakutoa?”
“Haijui. Lakini ukimya hautanitoa.”
Mariam alisimama karibu na meza. Uso wake ulikuwa umechoka, na kwa sekunde moja Asha alimwona yule rafiki aliyekuwa amemkumbatia baada ya kupewa ujumbe wa scholarship. Kisha Mariam akaona jina lake likiwa kwenye karatasi ya Asha, hata kama lilikuwa bado halijaandikwa.
“Usiweke jina langu kwenye appeal yako,” alisema.
Asha hakuiweka kalamu chini. “Nitataja ukweli ninaoujua.”
Mariam alisogea nyuma kana kwamba neno hilo lilikuwa limemsukuma. Chumba kikajaa sauti ya charger ikitoa mlio mdogo wa umeme. Kwenye meza, badge yake ilifunikwa nusu na barua, na kesho yake ya kliniki ilionekana kama kitu kilichokuwa kinaweza kupotea kwa sentensi moja.
Mariam akavuta pumzi, macho yake yakiwa kwenye karatasi. “Ukisema nilikuwa na simu yako, si wewe peke yako utakayefukuzwa.”
---