Saa kumi na moja na dakika ishirini jioni, Mariam alikuwa amebanwa kwenye daladala ya kuelekea Tabata wakati simu yake ilitetemeka mara mbili ndani ya sekunde chache.
Ujumbe wa kwanza ulikuwa kutoka chuo cha uuguzi cha Nuru.
KUMBUSHO: AWAMU YA ADA INATAKIWA KABLA YA IJUMAA, 17:00.
Ujumbe wa pili ulikuwa salary alert.
Mariam aliutazama kiasi kilichoingia na akahisi tumbo likishuka.
Kilikuwa kidogo sana.
Si tofauti ya makato madogo. Si bima. Si advance aliyosahau. Kiasi kilichokosekana kingeweza kulipa karibu nusu ya awamu ya Nuru.
Daladala iliposimama kwenye foleni ya Buguruni, Mariam alifungua calculator. Alianza na mshahara uliopokelewa. Akaondoa kodi ya nyumba ambayo ilitakiwa baada ya siku sita. Akaondoa chakula, umeme wa token, na nauli ya wiki mbili. Akaweka pembeni kiasi cha dawa za Mama Kweka. Kisha akaandika ada ya Nuru.
Jibu likawa hasi.
Akarudia hesabu.
Bado hasi.
Kondakta alipita katikati ya abiria akisema “Tabata, mwisho!” huku akigonga sarafu kwenye mkono. Mtu aliyesimama karibu na Mariam alikuwa na mfuko wa mboga uliomnusa kitunguu na nyanya. Nje, joto la jioni lilifanya vioo vya daladala viwe na ukungu wa pumzi na vumbi. Mariam alijaribu kuangalia namba kwenye calculator tena, lakini kila mstari ulikuwa sasa sehemu ya uamuzi wa nyumbani, si hesabu tu.
Mwanamke aliyekuwa amekaa karibu naye alishuka, na Mariam akapata nafasi ya kukaa. Aliweka thermos kati ya miguu na kufungua mobile-money app. Kulikuwa na ujumbe wa kikundi cha akiba cha wanawake wa mtaa: mchango wa mwezi ulitakiwa Jumamosi.
Akaifunga.
Simu ikaita. Nuru.
“Dada, umepata reminder?”
“Nimeiona.”
“Usiwe na pressure. Nimeongea na bursar. Ijumaa ndiyo mwisho lakini labda naweza kuomba Jumatatu.”
Mariam alijua sauti hiyo. Nuru alikuwa akijaribu kumrahisishia mzigo kabla hajaombwa.
“Tutalipa,” Mariam alisema.
“Umeshapata mshahara?”
“Ndiyo.”
“Kawaida?”
Mariam alitazama dirishani. “Kuna bank issue kidogo.”
Nuru alinyamaza.
“Dada.”
“Nitafika nyumbani tuongee.”
Alikata simu kabla uongo huo mdogo haujahitaji uongo mwingine.
Nyumbani, Mama Kweka alikuwa amekaanga vitunguu na nyanya jikoni. Nuru alikuwa amekaa mezani na vitabu viwili vya anatomy vilivyofunguliwa lakini hakusoma. Mariam alipoweka begi chini, macho ya Nuru yalikwenda moja kwa moja usoni kwake.
“Bank issue gani?”
Mariam akavua viatu. “Nuru, hata salamu?”
“Shikamoo ya mshahara kwanza.”
Mama Kweka akasema, “Mwache dada yako apumue.”
Lakini Mariam alijua hakutaka kupumua. Kupumua kulimaanisha kukaa na hofu. Alitaka kuhesabu, kupanga, kurekebisha.
Akaweka simu mezani na kufungua salary SMS.
“Kiasi hiki ndicho kimeingia.”
Nuru akakitazama. “Mbona kidogo?”
“Sijui bado.”
“Umeuliza?”
“Payroll statement kamili haijafika.”
Mama Kweka alitoka jikoni akiwa ameshika kijiko. “Wamekata nini?”
“Hilo ndilo nataka nijue.”
Nuru akamtazama muda mrefu. “Na kazi?”
Mariam hakujibu.
“Dada, na kazi?”
Mama Kweka akasimama kimya.
Mariam alihisi ule msukumo wa zamani wa kusema kila kitu kiko sawa. Tangu baba yao afe, alikuwa amejifunza kuwa mtu wa kwanza kusema “tutashughulikia.” Alikuwa amefanya hivyo kwa kodi, hospitali, ada, hata wakati yeye mwenyewe hakuwa na jibu. Kwa muda mrefu aliamini hiyo ndiyo maana ya kuwa mwenye nguvu.
Leo nguvu hiyo ilianza kuonekana kama ukuta.
“Kadi yangu ya kuingia haifanyi kazi tangu Jumatatu,” alisema.
Mama Kweka akaweka kijiko chini.
“Nimeondolewa kwenye route zangu. Clients wamehamishwa kwa mtu mwingine. Lakini Victor anasema sijafukuzwa na bado niko active.”
Nuru alifumba macho kwa sekunde moja. “Na umekuwa unakuja nyumbani ukisema system issue?”
“Kwa sababu nilitaka nijue kwanza.”
“Au kwa sababu hutaki sisi tujue unaumia?”
“Hayo si kitu kimoja.”
“Kwako ni kitu kimoja.”
Mama Kweka akasema, “Kama wanakudhalilisha, acha hiyo kazi.”
Mariam akageuka kwake. “Na kodi?”
“Mungu atafungua njia.”
“Nahitaji mpango kabla njia haijafunguka.”
Nuru akasukuma simu nyuma kwake. “Ada yangu inaweza kusubiri.”
“Hapana.”
“Kwa nini hapana?”
“Kwa sababu umefika mwaka wa mwisho. Sitaki usimamishe shule kwa sababu kampuni imeamua kucheza na access yangu.”
Nuru akapunguza sauti. “Usinilipie shule kwa bei ya kujifanya huumii.”
Maneno hayo yakamfanya Mariam anyamaze.
Mama Kweka alianza kuorodhesha watu ambao wangeweza kukopesha: shangazi mmoja, jirani mwenye duka, kikundi cha akiba. Mariam alisikiliza, kisha akatikisa kichwa.
“Hatutachukua loan ya haraka ya simu. Interest yake ni mbaya.”
“Basi ufanye nini?” Mama aliuliza.
“Nitaahirisha mchango wangu wa kikundi cha akiba mwezi huu. Nitaongea na Asha kesho. Ada tutalipa kwa sehemu. Kodi haitaguswa.”
Nuru akasema, “Na kama mshahara mwingine utakuwa hivi?”
“Hapo ndipo nataka kujua ni nini kimetokea.”
Baada ya chakula, Mariam alipokea email ya payslip. Aliifungua kwenye simu yake yenye ufa. Screen ilikuwa ndogo, hivyo aka-zoom line kwa line.
Basic salary ilikuwa sahihi. Makato ya kawaida yalikuwa pale. Halafu akaona sehemu ya attendance adjustment.
Kiasi kilichokatwa kililingana karibu kabisa na pengo alilokuwa ameona.
Reason code: UNPAID ATTENDANCE VARIANCE.
Mariam aliketi vizuri.
“Nuru, niletee daftari langu la kazi.”
Nuru akaleta begi.
Mariam alifungua kurasa za Jumatatu, Jumanne, Jumatano. Jumatatu aliingia manual saa 06:49. Jumanne Bakari alimwingiza tena kwa override. Jumatano IT ticket ilikuwa bado open lakini alikuwa amesaini security log. Kila siku alikuwa depot. Kila siku alikuwa ameomba assignment.
Nuru alisogeza kiti karibu zaidi. “Angalia kama wamehesabu lunch au shift nzima.”
Mariam akaweka payslip pembeni ya daftari. Akalinganisha saa, si kwa hisia bali mstari kwa mstari. Hapo ndipo aliona kwamba makato hayakuwa random. Yalifanana na siku zile zile ambazo gate system haikusoma kadi yake, kana kwamba mfumo ulikuwa umegeuza tatizo la access kuwa ushahidi wa kutokuwepo.
Mama Kweka akasema, “Ina maana wamekata siku ulizokuwa kazini?”
“Naangalia.”
Mariam hakutaka kusema zaidi kabla hajahesabu. Akaangalia payslip tena. Attendance variance ilikuwa saa ishirini na nne.
Saa ishirini na nne zilikuwa sawa na shifts tatu za saa nane.
Siku tatu ambazo access yake ilikuwa imezimwa.
Nuru akasema kwa sauti ya chini, “Hii si bank issue.”
Mariam hakujitetea. Alipiga screenshot ya payslip, akaihifadhi, kisha aka-forward copy kwenda email yake binafsi kwa sababu ilikuwa statement yake halali ya mshahara. Akaandika tarehe kwenye daftari.
Juu ya screen iliyopasuka, mstari mmoja ulikuwa sasa mkubwa kuliko kila kitu kingine:
`ABSENCE HOURS: 24`.
---