Asubuhi iliyofuata, Salma alifika kwenye soko la jumla kabla ya jua kuuma paa za mabati. Alibeba daftari la biashara, kalamu na orodha ya chakula ambacho alihitaji kwa siku tatu tu. Kwa kawaida angeagiza gunia la mchele, mafuta na unga wa kutosha wiki mbili. Siku hiyo aliandika nusu ya kila kitu.
Mtoa bidhaa, Juma, alimtazama akiwa ameshika karatasi yake. “Hii si oda yako ya kawaida.”
“Leo nataka kiasi hiki.”
“Na deni la wiki iliyopita?”
“Lipo kwenye daftari. Nitalipa sehemu yake leo.”
Juma akatikisa kichwa. “Sehemu gani?”
Salma akafungua ukurasa wa hesabu. Mauzo ya siku sita yalikuwa yamepungua baada ya kuacha kutumia fedha za kodi bila mpango. Hassan alikuwa amekuwa akichukua kodi kutoka kwa wapangaji, akitoa fedha za matengenezo na wakati mwingine akilipa bili ya duka. Sasa Salma alikuwa ameamuru malipo yaende kwenye daftari moja, lakini utaratibu mpya haukuwa umejaza pengo la zamani.
“Naweza kukulipa kwa siku saba,” alisema. “Nikipata oda za chakula za mwisho wa wiki, nitalipa zaidi.”
Juma akacheka kwa uchovu. “Kila mtu sokoni ana oda ya mwisho wa wiki. Mimi siwezi kupeleka mzigo kwa ahadi.”
Salma alihisi aibu ikipanda shingoni, lakini hakukasirika. Alijua Juma hakuwa adui yake. Alikuwa mtu aliyelinda biashara yake kama yeye alivyokuwa akijaribu kulinda nyumba.
“Nipe nusu ya mchele na mafuta,” alisema. “Unga wa kutengeneza maandazi nitachukua robo. Kama biashara itasimama, sitakuwa na uwezo wa kulipa chochote.”
Juma akapiga hesabu kwenye karatasi. “Utalipa leo kiasi hiki. Mengine baada ya siku saba. Ukichelewa, oda inayofuata itakuwa ya pesa taslimu.”
Salma akakubali na kutoa pesa kutoka kwenye mfuko wake. Baada ya kuchukua mzigo, alikaa pembeni ya gari la mkokoteni na kuandika mpango wa siku thelathini. Kodi ya vyumba sita. Mauzo ya chakula. Deni la Juma. Ada ya Leila. Kila mstari ulihitaji fedha ambayo mstari mwingine ulikuwa ukijaribu kuinyang’anya.
Aliporudi nyumbani, Leila alikuwa amesimama karibu na mlango akiwa na kompyuta ndogo. “Chuo kimejibu.”
“Wamesema nini?”
“Wanaweza kuhifadhi nafasi yangu kama nitalipa deposit.”
“Ni kiasi gani?”
Leila akamgeuzia skrini. Salma akatengeneza hesabu mara mbili. Kiasi hicho kingeweza kutoka kwenye fedha za kodi za mwezi huu ikiwa wapangaji wote wangelipa kwa wakati. Lakini Hassan hakuwa amekabidhi hesabu zote, na Salma hakutaka kuchukua pesa ambazo bado hazijathibitishwa.
“Siwezi kulipa leo,” alisema.
“Sikukuuliza ulipe leo.”
“Lakini ukichelewa—”
“Usianze tena.”
Salma akakaa. Leila aliweka kompyuta mezani na kufungua faili la hesabu alilokuwa ametengeneza.
“Ukiuza nyumba,” Leila alisema, “utapata fedha nyingi mara moja, lakini utapoteza mapato ya kila mwezi. Ukiweka rehani, utapata muda, lakini utakuwa umefanya uamuzi mkubwa kabla ya kujua kwa nini Hassan alifuta ujumbe. Kama tutaweka mipaka, tunaweza kuomba deposit ndogo kwanza.”
“Deposit ndogo haimaanishi ada yote.”
“Lakini inatununulia muda.”
Salma alitazama karatasi ya chuo. “Na biashara?”
“Punguza oda bila kuua biashara. Lipa Juma kwa ratiba. Kodi yote iingie kwenye daftari moja. Kama kuna pengo, tulijue mapema.”
“Unaongea kama mshauri wa mali.”
“Nasoma uhasibu. Nimekuwa nikikusikia mkisema fedha ni uamuzi, si bahati.”
Salma alihisi macho yake yakilowa, lakini hakutaka Leila amfariji. Alifungua daftari jipya na kuandika vichwa vitatu: makazi, biashara, elimu.
“Nyumba haiuzwi kwa sababu ya siku saba,” alisema.
Leila akamtazama. “Na ada yangu haitumiki kukufanya uonekane shujaa.”
“Najua.”
“Ukichagua kulinda nyumba, niseme wazi kwamba unaweza kuchelewesha muhula wangu.”
Salma akashusha pumzi. “Utaendelea na chuo. Tutatafuta njia inayoweza kufuatiliwa, hata kama itahitaji mimi kupunguza biashara.”
“Na kama haitoshi?”
“Tutajadiliana kabla sijafanya uamuzi.”
Salma alimpigia Juma na kuthibitisha mpango wa malipo. Kisha akawaandikia wapangaji ujumbe mmoja: kuanzia wiki hiyo, kodi yote itawekwa kwenye njia moja na kila malipo litapewa risiti. Hakumtaja Hassan wala sababu ya mabadiliko. Alijua kueneza ugomvi wa familia kwa wapangaji kungeharibu uaminifu ambao alikuwa akijenga.
Baada ya chakula cha mchana, mpangaji wa chumba cha chini alileta kodi yake mapema. Salma akaandika kiasi hicho kwenye daftari na kumpa risiti yenye namba. Fedha hiyo haikutosha, lakini ilikuwa fedha iliyokuwa na jina, tarehe na matumizi yaliyokubaliwa. Aliiweka kwenye safu ya elimu bila kuigusa.
Jioni, Salma alirudi sokoni kumpelekea Juma malipo ya kwanza. Alimkuta akifunga turubai juu ya kreti za bidhaa.
“Umebadili mawazo?” Juma aliuliza.
“Nimebadili kiasi. Sijabadilisha wajibu.”
Salma akampa pesa na kumwonyesha ukurasa wa mpango wa siku thelathini. Hakumwambia kila siri ya familia, lakini alimweleza kwamba mapato ya nyumba yalikuwa yakipangwa upya na hakutaka kuchukua deni jipya lisiloweza kufuatiliwa.
Juma alisoma hesabu hizo kwa makini. “Ukichukua mzigo mdogo, faida yako itashuka.”
“Najua.”
“Na ukichelewa siku mbili tu, nitakuzuia.”
“Nikichelewa, usinipe mzigo. Sitaki upendeleo.”
Juma akamrudishia daftari. “Hapo ndipo watu wengi hukosea. Wanataka msaada ambao hauna masharti.”
“Biashara haiwezi kujengwa kwa huruma pekee.”
“Basi tutaanza hivi. Nitakupa mzigo wa siku tatu. Ukilipa kwa wakati, tutazungumza kuhusu wiki nzima.”
Salma alikubali. Mkataba huo mdogo ulimfanya ajisikie salama kuliko ahadi kubwa ya rehani. Ulikuwa na kikomo, tarehe na matokeo.
Alipofika nyumbani, Leila alikuwa amegawa fedha kwenye bahasha tatu. Bahasha ya Juma, bahasha ya matumizi ya nyumbani na bahasha ya deposit. Kiasi cha mwisho kilikuwa kidogo kuliko walichotaka, lakini hakikuchanganywa na fedha ya kodi.
“Umeanza kupanga bila mimi,” Salma alisema.
“Nilianza baada ya kukuona ukipanga risiti. Hii si kazi yako peke yako.”
Salma alikaa karibu naye. “Kama hatutafikisha kiasi?”
“Tutaita chuo na kuomba siku nyingine, au nitasubiri muhula mmoja. Lakini tusiuzie nyumba hofu.”
Salma alihesabu tena. Mapato ya kodi yaliyothibitishwa, deni la biashara, gharama ya chakula na deposit ndogo vilikaa kwenye mstari mmoja. Hakukuwa na nafasi kubwa, lakini kulikuwa na mpango. Alikataa kuangalia tangazo la kampuni ya rehani lililokuwa limebaki mezani.
Leila alipokuwa akifunga kompyuta, simu yake ilitoa sauti ya ujumbe.
“Mama,” alisema, “wamejibu tena.”
Salma akasogea karibu. Ujumbe huo ulikuwa mfupi, lakini uliweka saa mpya juu ya kila kitu walichokuwa wakijaribu kujenga:
Chuo kinatoa siku saba tu kwa deposit.
---