Kituo cha mabasi kilikuwa na kelele zilizochanganyika: makondakta waliita majina ya mitaa, wauzaji wa karanga walipita kati ya watu, na injini za mabasi zilitetemesha viti vya plastiki vilivyokuwa karibu na ukuta. Salma alisimama akiwa ameshikilia kadi ya anuani ya zamani. Baraka alikuwa pembeni yake, akitazama kila basi lililofika kana kwamba angeweza kuitambua historia yake kwenye vumbi la tairi.
“Tunapaswa kwenda pamoja?” Baraka aliuliza.
“Ni wewe unayetambua eneo.”
“Nilikuwa mdogo. Nakumbuka nyumba ya mama, si mtaa wote.”
“Basi tutamuuliza mtu.”
Baraka alitabasamu bila furaha. “Watu wa huko hawapendi kuulizwa kuhusu familia za wengine.”
“Na wewe hupendi kuulizwa kuhusu familia yako.”
Alimwangalia, kisha akacheka kidogo. Huo ulikuwa uzao wa kwanza wa ukaribu kati yao, lakini ulitoweka mara tu basi lilipowasili na dereva kuanza kupiga honi.
Walipanda na kuketi nyuma. Salma aliweka bahasha ya risiti kwenye mapaja yake, akiifunika kwa mkono kila basi lilipogeuka kwa nguvu. Baraka alimtazama kwa muda kabla ya kusema, “Sikukusudia kuingia kwenye maisha yako siku ya rehani.”
“Uliingia kabla hujanijua.”
“Nilijua Yusuf alikuwa na familia.”
“Ulijua anayeitwa Salma?”
“Nilijua kuna mke. Mama yangu hakutaka nijue mengi.”
“Na bado uliendelea kupokea msaada wake.”
Baraka akatazama dirishani. “Nilipokea ada. Sikupokea jina.”
Sentensi hiyo ilikaa kati yao mpaka basi lilipofika mwisho wa kituo. Walishuka kwenye mtaa uliokuwa na nyumba za zamani, maduka ya fundi viatu na ukuta mrefu uliokuwa umefunikwa na matangazo yaliyofifia. Kadi ya shule ilisema Kijiji cha Mwangaza, lakini eneo hilo lilikuwa limebadilika. Nyumba kadhaa zilikuwa zimebomolewa, na namba za milango hazikufuata mpangilio.
Salma alimuuliza muuza matunda kama alijua nyumba ya zamani ya mama wa Baraka. Mwanamke huyo akamwonyesha mzee aliyekuwa ameketi karibu na kivuli cha mti wa mwarobaini.
“Muulize Bwana Kondo,” alisema. “Amekaa hapa tangu kabla ya barabara kuwekwa lami.”
Bwana Kondo alikubali kuangalia kadi. Alipomtazama Baraka, sura yake ikabadilika.
“Wewe ni mtoto wa Halima,” alisema.
Baraka akakaa wima. “Ulimjua mama?”
“Nilikuwa jirani yake. Ulikuwa unatembea na begi kubwa la shule kuliko mwili wako.”
Salma hakusema kitu. Bwana Kondo alimtazama yeye, kisha akakisia uhusiano kwa namna ya watu waliokuwa wamezoea kusoma sura kabla ya kuuliza.
“Umeletwa na nani?”
“Salma Ndege,” alisema.
Mzee huyo akakunja uso. “Jina hilo nililisikia kwa Yusuf.”
Baraka akamwangalia Salma. “Umesikia?”
“Endelea kuuliza,” Salma akasema, ingawa moyo wake ulikuwa ukipiga haraka.
Bwana Kondo aliwaambia nyumba ya Halima ilikuwa nyuma ya duka la zamani la dawa. Walipofika, walikuta sehemu ile imekuwa karakana ya kutengeneza milango. Fundi aliyekuwa nje hakujua Halima, lakini alikumbuka sanduku dogo la mbao lililokuwa limeachwa kwenye chumba cha nyuma. Bwana Kondo alimwomba ruhusa ya kuingia, nao wakasubiri mpaka fundi aliporudi na bahasha iliyokuwa imekunjika.
“Siwezi kuihifadhi,” fundi alisema. “Mambo ya watu yaliyokaa hapa yananiletea wasiwasi.”
Bwana Kondo aliifungua bahasha mbele yao. Ndani kulikuwa na nakala ya kadi ya shule ya Baraka, picha yake akiwa na sare, na karatasi yenye tarehe zilizopangwa kwa mkono wa Halima. Jina la Yusuf lilikuwa limeandikwa mara mbili, lakini si kama baba. Kwenye mstari mmoja kulikuwa na maneno: “Ameahidi kuendelea mpaka mtoto amalize.”
Baraka alishika picha hiyo. Macho yake yakajaa maji, lakini hakuyafuta.
“Alikuja hapa?” Salma akauliza.
Bwana Kondo akatikisa kichwa. “Kila baada ya muda. Hakupenda watu wengi wamwone. Alifika kwa gari dogo la duka, kisha akakaa na Halima nyuma ya nyumba.”
“Ulisikia walichozungumza?”
“Mara moja nilimsikia akisema, ‘Usimwambie bado.’ Sikujua alikuwa akimwambia nani.”
Salma aligeukia Baraka. “Mama yako alikueleza nini?”
“Kwamba Yusuf alikuwa mtu aliyesaidia. Hakusema atakuwa sehemu ya familia.”
Bwana Kondo alikaa kwenye jiwe. “Halima alikasirika naye baadaye. Alisema msaada usio na jina unamfanya mtoto awe kama deni linalosubiri kulipwa.”
Baraka akakunja picha ndani ya kiganja, kisha akaifungua tena kwa hofu ya kuichana. “Kwa nini hakuniambia?”
“Labda alitaka kukulinda,” Salma alisema.
“Au labda alichoka kumsubiri.”
Mzee Kondo aliangalia nyuma ya bahasha. “Kuna jambo lingine.”
“Jambo gani?”
“Yusuf alikuja mara ya mwisho akiwa amebeba bahasha mbili. Moja aliiacha kwa Halima. Nyingine aliichukua mwenyewe. Baada ya Halima kufa, nilimwona dada yake Yusuf akija kuuliza kama kuna kitu kimebaki.”
“Dada yake?” Salma aliuliza.
“Ndiyo. Mwanaisha. Alisema anatafuta karatasi ya marehemu.”
Baraka akamgeukia Salma. “Unamjua?”
“Ni shangazi wa Yusuf.”
“Kwa nini alikuja hapa?”
“Hatuna jibu bado.”
Salma aliuliza kama Bwana Kondo angeweza kuandika kile alichokumbuka. Mzee huyo alitikisa kichwa mara moja, lakini kabla hajatafuta karatasi, sauti ya jirani kutoka kwenye nyumba ya pili ilisikika nyuma ya ukuta. Mwanamke aliyekuwa amebeba ndoo alisimama akiwatazama, akamwambia Bwana Kondo asichanganye watu wa zamani na ugomvi wa nyumba mpya.
Baraka akainama. “Hii ndiyo nilikuwa naogopa.”
“Unaogopa nini?” Salma akauliza.
“Kwamba nikitafuta kilichoachwa na mama, watu wataona nimetoka kuchukua mali. Hata kabla sijasema ninachotaka, tayari wataamua.”
Salma akamtazama yule mwanamke aliyekuwa akiendelea na safari yake. Alikumbuka namna alivyomwangalia Baraka mlangoni kwao, kama mtu aliyekuja kutikisa nyumba iliyokuwa imesimama. Sasa alielewa kuwa Baraka alikuwa amebeba sura hiyo kwa muda mrefu. Kila mlango alioubisha ulimtaka athibitishe kwamba hakuwa mwizi wa historia ya mtu mwingine.
“Tutachukua nakala,” Salma alisema. “Ushahidi wa mtu mmoja hauwezi kuamua familia, lakini haupaswi kufutwa kwa sababu watu wanaona aibu.”
Bwana Kondo akamwomba fundi ruhusa ya kukaa dakika chache zaidi. Alipopewa, alinakili tarehe za karatasi kwenye nyuma ya bahasha na kuweka sahihi yake. Kisha akamwambia Salma kwamba Mwanaisha aliwahi kurudi wiki moja baada ya mazishi ya Halima, akiwa na haraka kuliko mtu aliyekuwa anatafuta kumbukumbu tu.
Salma akaandika jina hilo kwenye simu yake. Mwanaisha hakuwa tena shangazi wa mbali wa Yusuf; alikuwa mtu wa kwanza katika familia yake aliyefika kwenye anuani hii baada ya kifo cha Halima.
Bwana Kondo akainuka kwa shida. “Bahasha ya mwisho haikuenda kwa Baraka. Ilienda kwa dada yake Yusuf.”
---