Salma alikuwa amefungua dirisha la mbele ili hewa ya asubuhi iingie, lakini harufu ya mafuta ya kukaanga na karatasi mpya ya mkataba viligandana ndani ya chumba. Juu ya meza ya chakula kulikuwa na sahani tatu ambazo hakuna aliyekuwa amezigusa, kikombe cha chai kilichopoa, na fomu ya rehani iliyokuwa imefunguliwa kwenye ukurasa wa saini. Kalamu ya buluu ilikuwa chini ya vidole vyake. Alikuwa amefika mwisho wa mstari ambao ungegeuza ua wa nyumba ya wapangaji kuwa dhamana ya ada ya Leila.
“Usibonyeze kalamu bado,” Leila alisema.
Salma akamwangalia binti yake aliyesimama karibu na jokofu akiwa ameshika bahasha ya chuo. Leila alikuwa amevaa shati la bluu la kazi ya muda na nywele zake zilikuwa zimefungwa nyuma. Kwenye uso wake kulikuwa na ujasiri alioujenga kwa kujilazimisha, lakini macho yake yalikuwa yakirudi kwenye namba ya mwisho ya malipo iliyoandikwa kwenye mkataba.
“Umesema deposit inatakiwa kabla ya Ijumaa,” Salma akasema. “Leo ni Jumatano. Nikisubiri zaidi, nafasi yako itachukuliwa.”
“Na ukitia saini, nyumba inaweza kuchukuliwa na deni,” Leila akajibu. “Mama, sitaki elimu yangu iwe sababu ya wewe kuishi kwa hofu.”
Salma alitaka kumjibu kwamba hofu ilikuwa kitu ambacho mtu mzima alibeba ili mtoto wake asiibebe. Badala yake, aliweka ncha ya kalamu juu ya karatasi bila kuigandamiza. Kifo cha Yusuf kilikuwa kimeacha vyumba sita, duka lililofungwa, madeni madogo ya biashara na watoto wawili waliokuwa wakimwangalia kama yeye ndiye alikuwa ukuta wa mwisho. Ukuta huo ulikuwa umeanza kupasuka. Rehani ilikuwa njia iliyokuwa na majibu yanayoonekana: saini moja, pesa ndani ya wiki, ada imelipwa.
Hassan alikuwa ameketi kwenye kiti kilichokuwa karibu na mlango wa jikoni. Alikuwa amevaa suruali ya kazi yenye alama ya mafuta kwenye goti na alikuwa akizungusha simu yake mkononi bila kuiangalia. Tangu asubuhi alikuwa akimwambia Salma kwamba mkataba huo ulikuwa salama, kwamba nyumba isingeuzwa kama malipo yangefanyika kwa wakati, kwamba yeye angefuatilia kila kitu. Alikuwa mwana wake mkubwa, fundi wa umeme aliyekuwa amebeba mizigo ya baada ya mazishi bila kulalamika. Salma alikuwa amemzoea kumwamini hata pale alipozungumza kabla hajaulizwa.
Kugongwa kwa mlango kulikatiza ukimya.
Hassan aliacha simu juu ya goti. Leila akageuka. Salma akairudisha kalamu kwenye meza.
Mwanaume aliyesimama mlangoni alikuwa mrefu kuliko Salma alivyomkumbuka kutoka siku ya mazishi. Alikuwa amevaa shati jeupe lililopigwa pasi, suruali nyeusi na viatu vilivyokuwa na vumbi la barabara. Hakusimama kama mtu aliyekuja kuomba msaada. Alisimama kama mtu aliyekuwa amezoea kusubiri jibu bila kulazimisha mlango ufunguliwe.
“Samahani,” alisema. “Naitwa Baraka Sule. Nilimjua Yusuf.”
Salma hakumkaribisha ndani. “Watu wengi walimjua Yusuf.”
“Nilikuwa nimeitwa mpwa wa mbali.”
“Basi umefika mbali sana kwa wakati mbaya.”
Baraka alitazama meza. Macho yake yakatua kwenye mkataba, kisha kwenye bahasha ya Leila. Hakutabasamu. “Sijaja kwa ajili ya kuzuia ada ya mtoto.”
“Umesema jina lako tu. Hujaeleza umefika kufanya nini.”
Baraka aliingiza mkono kwenye mfuko wa koti jepesi alilobeba mkononi. Akatoa karatasi iliyokunjwa mara mbili. Iliyokuwa imefifia kwa miaka ilikuwa muhuri wa malipo na jina la shule ya zamani. Aliiweka juu ya mkataba wa rehani, kana kwamba alijua karatasi hiyo ndogo ingeweza kuufunika ukurasa mzima.
Salma aliisukuma kwa kidole. “Hii ni nini?”
“Risiti ya ada yangu ya mwaka wa kwanza. Yusuf ndiye aliyelipa.”
Leila akasogea hatua moja. Hassan hakusema chochote.
Salma aliichukua risiti bila kuitazama sana. Karatasi ilikuwa nyembamba, pembe moja ikiwa imechanika. Jina la mwanafunzi lilikuwa limeandikwa kwa herufi zilizofifia, lakini jina la mlipaji lilisomeka: Yusuf Ndege. Chini yake kulikuwa na nambari ya kumbukumbu na tarehe ya miaka mingi iliyopita, kabla Salma hajawahi kujua duka la Yusuf, kabla ya nyumba hii kujazwa sauti za watoto wao.
“Unaweza kutengeneza hii,” Salma alisema. “Mtu yeyote anaweza kuchapisha karatasi.”
“Ndiyo maana nimeleta nakala nyingine.”
Baraka akatoa risiti mbili zaidi. Moja ilikuwa ya sare, nyingine ya kitabu cha hesabu. Kila moja ilikuwa na alama ya malipo tofauti, lakini jina la Yusuf lilirudiwa. Salma alihisi joto likipanda shingoni. Hakupenda wageni walioingia nyumbani kwake na ushahidi uliokuwa umeandaliwa kwa utulivu. Alipenda zaidi mambo yaliyoweza kukataliwa kwa hasira, si yale yaliyokuwa na tarehe na mihuri.
“Unataka nini?” akauliza.
Baraka hakujibu mara moja. “Kwanza nataka ujue kwamba sikujua kama nitakuja. Nimeahirisha mara nyingi.”
“Lakini leo umeamua kuja wakati ninasaini rehani.”
“Nilijua kuhusu rehani kwa sababu niliona tangazo la nyumba za kupangisha. Jina la Yusuf lilikuwa kwenye kumbukumbu ya zamani ya kodi. Sikujua kama wewe ndiye ungekuwa hapa.”
“Na sasa umepata nyumba ambayo unadhani inaweza kukulipa?”
Baraka alitikisa kichwa. “Sijadai nyumba.”
“Risiti zako ziko juu ya mkataba wangu.”
“Kwa sababu huo ndio ulikuwa wakati wa kukuambia.”
Salma alihisi hasira ikimtaka ainuke na kuonyesha mlango. Alikuwa amemwona Yusuf akificha mambo kwa namna hiyo—akisema ukweli nusu wakati wa mwisho, kisha akimtazama mtu mwingine ashughulikie athari zake. Baada ya mazishi, Salma alikuwa amejiahidi kwamba hakuna mtu angeingia tena ndani ya nyumba yake na kumlazimisha alipe deni la siri za Yusuf.
Akaikunja risiti ya kwanza.
“Mama, usiirarue,” Hassan alisema.
Sauti yake haikutoka upande wa jikoni. Ilitoka kwenye ngazi iliyoelekea vyumba vya juu, ambapo alikuwa amesimama bila Salma kugundua ameinuka. Uso wake ulikuwa umepoteza rangi. Leila akamtazama, kisha akamtazama Baraka.
Salma aliiacha risiti ikiwa imekunjika mkononi. “Unamjua?”
Hassan alishuka ngazi moja. “Ninamjua.”
“Ulikutana naye wapi?”
Hassan aliweka mkono kwenye matusi. “Si leo.”
“Ulikuwa kwenye mazishi?”
“Ndiyo.”
“Ulimwita mpwa wa mbali.”
Baraka alisogeza macho chini. Hassan akafumba mdomo, kana kwamba maneno aliyokuwa ameyaficha yalikuwa yamejaza kinywa chake kuliko angeweza kuyameza.
Salma alisimama. Mkataba wa rehani ukateleza na kugonga ukingo wa sahani. Chai iliyopoa ikatikisika kwenye kikombe.
“Hassan,” alisema, “huyu mtu ni nani?”
Hassan hakumwangalia Baraka. Alimwangalia mama yake kwa hofu ileile aliyokuwa nayo siku Salma alipomwambia kwamba duka la Yusuf lilikuwa na deni ambalo hakulijua.
“Ni mtoto wa Baba,” alisema.
Leila akavuta pumzi kwa nguvu. Baraka hakusogea. Salma alihisi nyumba yote imenyamaza, hata sauti za wapangaji waliokuwa nje zikawa mbali. Hakutaka kuuliza swali lililofuata, kwa sababu alijua jibu lingebadilisha kila kitu kilichokuwa mezani: ada, rehani, kumbukumbu ya ndoa yake na nafasi ya Hassan ndani ya familia.
Aliichukua fomu ya rehani na kuifunga.
“Hakuna saini leo,” alisema.
“Salma,” Baraka alianza.
“Usiniombe chochote. Sijakufukuza, lakini sitafanya uamuzi mwingine mbele ya karatasi hii.”
Alimgeukia Leila. “Tutapata njia ya deposit bila kuuza nyumba.”
Leila hakubishana. Aliweka bahasha ya chuo kifuani na kumshika mkono mama yake.
Salma akamwangalia Hassan. “Ulisema unamjua tangu lini?”
Hassan alishuka ngazi iliyobaki. Kwa mara ya kwanza tangu asubuhi, simu yake ilianza kuita mfukoni, lakini hakuitoa. Alisimama kati ya meza na mlango, mahali ambapo hakuwa mtoto wa nyumba wala msimamizi wa mali tena.
“Miaka mitatu, Mama.”
---