Mariam hakufungua sanduku mara moja. Alikaa nalo mapajani, akipangusa vumbi kwenye kifuniko kwa kitambaa cha jikoni kana kwamba kuchelewesha sekunde chache kungebadili yaliyokuwa ndani. Amina hakumharakisha. Alitengeneza safu mbili kwenye daftari lake: nyaraka zilizokuwepo na nyaraka zilizotajwa lakini hazikuonekana.
“Ulipewa hili lini?” Amina aliuliza.
“Baada ya nyanya yako kuanza kuumwa sana. Alisema nisiache karatasi zikae ofisini kwa sababu watu walikuwa wanaingia na kutoka.”
“Kwa nini hukuniambia?”
Mariam akavuta pumzi. “Kwa sababu kila nilipofikiria kukupigia, nilikumbuka ulivyoondoka. Nilijua ungeuliza maswali ambayo mimi sikuwa tayari kujibu.”
Amina aliandika tarehe kwenye kona ya ukurasa. “Hilo si jibu la kazi. Lakini ni jibu.”
Ndani ya sanduku kulikuwa na risiti za zamani, nakala za malipo ya kodi ya ardhi, barua mbili za fundi wa paa na bahasha iliyokuwa na muhuri wa Nyumba ya Taa. Hakukuwa na hati moja ya kimiujiza. Badala yake kulikuwa na vipande vidogo vilivyolazimisha picha ijengwe polepole. Hilo lilimpa Amina utulivu wa ajabu; ukweli wa kweli mara nyingi ulikuwa mchafu hivyo.
Mariam alipoinua karatasi yenye maandishi ya Saada, vidole vyake vilitetemeka. “Usiwauze pamoja na kuta,” alisoma tena. “Nilifikiri alikuwa anaongea kwa hisia.”
“Labda alikuwa anaongea kuhusu mikataba.”
“Au watu.”
“Tutajua tukipata nyaraka.”
Mariam akamtazama kwa muda. “Wewe huachi nafasi ya mtu kujificha, sivyo?”
Amina akafunga kalamu. “Nilijificha Nairobi miaka saba. Najua gharama yake.”
Maneno hayo yalikaa kati yao bila msamaha wala lawama mpya. Mariam akasukuma sanduku lote upande wa Amina. Safari hii hakusema, niamini. Alisema, “Hesabu kila kitu.”
Jikoni ya Mariam ilikuwa na harufu ya iliki, chai na samaki wa jana uliokuwa bado kwenye friji. Saa ilikuwa haijafika saba asubuhi. Amina aliweka invoice mezani bila kuizungushia maneno.
Mariam aliitazama, akavuta kiti na kukaa.
“Hii umeipata wapi?”
“Swali la kwanza si hilo.”
“Basi ni lipi?”
“Ulisaini?”
Mariam alikaa kimya muda mrefu kuliko ulivyohitajika kusoma jina lake.
“Ndiyo,” alisema hatimaye.
Amina hakutarajia jibu hilo litoke kwa urahisi. Hasira aliyokuwa amejiandaa nayo ikapoteza mwelekeo kwa sekunde.
“Ulijua Kisiwa Heritage ni kampuni ya Hamza?”
“Hapana.”
“Ulijua Salim ana uhusiano nayo?”
“Hapana.”
“Uliidhinisha laki sita na themanini kwa kazi gani?”
“Drainage. Kulikuwa na maji nyuma ya nyumba. Salim alisema mafundi wamefanya kazi usiku mbili.”
“Uliiona quotation?”
Mariam akakuna kidole gumba kwa kucha. “Sikumbuki.”
“Mkataba?”
“Alikuwa anashughulikia hizo.”
“Invoice haina description ya vifaa. Haina namba ya mkataba. Haina hata contact ya kampuni.”
“Amina, usinifundishe kazi nilifanya miaka mingi.”
“Sitaki kukufundisha. Nataka kujua kwa nini saini yako iko hapa.”
Mariam akainuka ghafla, akajaza kettle maji kana kwamba maji yalikuwa jibu. “Bibi yako alikuwa mgonjwa. Mimi nilikuwa hospitali naye mara nyingi. Salim alikuwa hapa. Watu walikuwa wakipiga simu, fundi, mpangaji, kila mtu. Nilisaini vitu ambavyo nilielezwa.”
“Kwa hiyo ndiyo. Ulisaini bila kuona.”
“Nilimwamini kaka yangu.”
Maneno hayo yalikaa kati yao kama kitu kilichokuwa na uzito wa miaka saba.
Amina aliegemea nyuma.
“Ulimwamini hata baada ya mimi kukuambia kuhusu madeni yake.”
Mariam alizima kettle kabla haijachemka kabisa. “Tulishaongea hilo.”
“Hapana. Wewe uliongea. Mimi niliondoka.”
Mariam aligeuka. Macho yake yalikuwa yamejaa hasira na aibu kwa kiwango sawa. “Unataka niseme nini? Kwamba nilikosea? Sawa. Nilikosea.”
“Sitaki neno moja la kukufanya ujisikie vizuri.”
“Basi unataka nini?”
“Nyaraka.”
Mariam akakaa tena polepole.
Amina akaendelea. “Statements ulizonazo. Invoices ulizosaini. Minutes za vikao. Barua za Bibi kuhusu mikopo. Kila kitu. Hata vile vinavyokufanya uonekane vibaya.”
Mariam akakodoa macho kwenye invoice. “Saada aliwahi kusema tusichukue mkopo mwingine dhidi ya nyumba.”
Amina akanyamaza.
“Lini?”
“Miaka kama miwili iliyopita. Salim alisema ilikuwa lazima tusafishe kodi za nyuma na paa. Mama alisema nyumba ijisimamie, isiwekwe rehani tena.”
“Aliandika?”
“Huenda.”
“Huenda si jibu.”
“Kuna sanduku.”
Amina akamwangalia.
“Sanduku gani?”
“Liko chumbani kwangu. Karatasi za Saada. Nililichukua baada ya mazishi ili zisipotee watu wakifungua ofisi.”
“Kwa nini hukusema?”
“Kwa sababu sikuwa tayari kila mtu aanze kuvutana na vitu vyake.”
“Na kikao cha miaka miwili iliyopita?”
Mariam alikwepa macho. “Kilifanyika.”
“Mimi sikupewa taarifa.”
“Ulikuwa Nairobi.”
“Simu zilikuwepo.”
Mariam akavuta pumzi. “Salim alisema hutaki mambo ya familia tena.”
Amina alicheka kwa sauti isiyo na furaha. “Na wewe ukaamini.”
“Nilikuwa nimechoka, Amina.”
“Uchovu hauondoi matokeo.”
Mariam akanyamaza. Amina aliona mikono ya mama yake ikitetemeka kidogo. Hakuwa na furaha kumuumiza, lakini hakuwa tayari tena kufanya maumivu ya Mariam kuwa sababu ya kuacha swali.
Baada ya dakika chache, Mariam aliondoka jikoni. Alirudi na sanduku la kadibodi lililofungwa kwa kamba. Juu yake kulikuwa na maandishi ya Saada: **Nyumba ya Taa — kodi, repairs, familia.**
“Chukua,” Mariam alisema.
Amina hakuligusa mara moja. “Tutafungua pamoja.”
“Kwa nini?”
“Chain of custody rahisi. Sitaki kesho mtu aseme niliweka karatasi ndani.”
Mariam akatoa sauti kama kicheko kidogo cha uchungu. “Hata mimi huniamini.”
Amina akamwangalia moja kwa moja. “Kwa sasa, situmii imani kama mfumo wa ukaguzi.”
Walifungua sanduku mezani. Kulikuwa na risiti za kodi, notisi za matengenezo, barua za benki na daftari dogo la Saada. Hakukuwa na hati moja ya kichawi inayosema Salim ni mwizi. Kulikuwa na vipande. Hivyo ndivyo Amina alivyotaka—vipande vinavyoweza kulinganishwa.
Kwenye ukurasa mmoja wa orodha ya kodi, Saada alikuwa ameandika pembeni kwa kalamu ya bluu:
**Usiwauze pamoja na kuta.**
Amina alisoma tena.
Mariam aliketi karibu naye. “Alikuwa anamaanisha wapangaji.”
“Huenda.”
“Unasema huenda kwa kila kitu.”
“Mpaka tuwe na ushahidi wa kutosha.”
Mariam akashika ukingo wa daftari. “Nataka kusaidia.”
Amina hakusema *nakusamehe*. Hakusema *tuko sawa*.
Alisogeza fomu ya orodha kuelekea mama yake.
“Basi anza hapa. Niambie kila karatasi unayoitambua na kwa nini.”
Kwa mara ya kwanza tangu arudi Mombasa, walikaa upande mmoja wa meza.
Walipofungua sanduku la Saada, Amina hakukimbilia karatasi zenye namba kubwa. Alianza na tarehe. Kila document alipoiweka mezani, Mariam alieleza kama aliiona kabla, baada au wakati gani. Wakati mwingine alisema “sijui.” Amina aliandika hivyo bila kumlazimisha kukumbuka.
Kwenye barua moja ya benki, Saada alikuwa ameomba maelezo ya loan top-up na akaandika pembeni: *mapato ya nyumba yaonyeshwe kabla ya kuongeza mzigo*. Barua hiyo haikufunga mkopo. Haikumtaja Salim. Lakini iliweka wazi kwamba Saada alikuwa akiuliza maswali yale yale ambayo Amina alikuwa akiuliza sasa.
Mariam alipoiona, alikaa muda mrefu bila kusema.
“Nilikuwa hapa,” alisema hatimaye. “Mama aliuliza haya mbele yangu.”
“Na?”
“Nilisema Salim alikuwa anajua anachofanya.”
Amina alihisi jibu kali likija. Akalizuia. “Kwa nini?”
“Kwa sababu alionekana anajua. Alikuwa na majibu ya haraka. Mimi nilikuwa na hospitali, biashara, Mama... na nilitaka mtu mmoja awe na uhakika.”
“Uhakika ni bidhaa ghali.”
“Najua sasa.”
Mariam akamwangalia binti yake. “Miaka saba iliyopita nilikuona kama mtu anayevunja amani. Leo naona nilikuwa nimechoka sana kiasi cha kuita ukimya amani.”
Amina alishika kalamu. Alitaka kusikia sentensi hiyo kwa miaka. Ilipokuja, haikuponya kila kitu.
“Tutamaliza inventory,” alisema.
Mariam hakulalamika. Aliendelea kutaja nyaraka moja baada ya nyingine. Huo ndio ulikuwa msaada ambao Amina alikuwa ameomba.
Baada ya inventory, Mariam alifungua kabati la juu na kutoa bahasha nyingine ambayo hakuwa ameiweka kwenye sanduku. Ndani kulikuwa na copies za utility bills na barua mbili kutoka kwa fundi wa paa. Amina aliuliza kwa nini zilikuwa tofauti na papers za Saada. Mariam akasema, “Hizi nilizificha mimi. Nilikuwa naogopa Salim aseme ninachukua upande wako.”
Amina alihisi hasira mpya ikija, lakini akaiweka kwenye swali. “Ulikuwa unajua hizi zinaweza kuwa muhimu?”
“Nilijua zinaweza kuleta ugomvi.”
“Hilo si jambo moja.”
Mariam akakubali. Barua moja ilionyesha estimate ya roof repair ilikuwa chini sana kuliko invoice ya Kisiwa Heritage miezi miwili baadaye. Tofauti haikuthibitisha wizi; scope ingeweza kuwa imeongezeka. Amina akaweka kwenye ‘needs verification’.
“Unachukia hilo category,” Mariam alisema.
“Ndiyo. Kwa sababu ndilo lenye kazi nyingi.”
Walipomaliza, Mariam aliuliza kama Amina angekaa chakula cha mchana. Amina alitaka kukataa kwa reflex, kisha akakubali. Wakala wali bila kuzungumzia Salim kwa dakika kumi. Ilikuwa kawaida ndogo, ngumu zaidi kuliko ugomvi lakini pia yenye thamani.
Kabla Amina hajaondoka jikoni, aliandika tena kwenye daftari: sanduku la Saada si suluhisho; ni ratiba ya maswali. Neno moja la nyanya yake lilibaki juu ya ukurasa—*usiwauze pamoja na kuta.*