Kato alichagua uwanja wa mpira kwa sababu hakuna mtu wa ukoo aliyekuwa akipenda kukaa kwenye bleachers baada ya jioni. Musa, rafiki yake wa kuendesha safari, alikaa mbali na kucheza na mpira. Neema alifika akiwa hana daftari wala kamera. Kato alimtazama mfuko wake tupu.
“Umeleta simu?” aliuliza.
“Ndio, lakini nimeizima.”
Aliiweka juu ya benchi na kuiweka skrini chini. Kato akaitazama kwa muda mrefu. “Utaapa?”
“Sitarekodi. Ukiomba sauti itumike, wewe ndiye utaamua.”
Kato akaketi. Uwanja ulikuwa na harufu ya nyasi iliyotiwa maji na vumbi la viatu. Alifungua simu yake na kuchagua ujumbe wa sauti uliotumwa na Mama Asha. Hakuucheza mara moja.
“Siku ya hati,” alianza, “baba aliniita kwenye chumba cha nyuma. Mama alikuwa ameketi karibu na dirisha. Alikuwa amekunywa dawa na alikuwa amechoka.”
Neema hakumuuliza dawa gani. “Ulisikia mazungumzo?”
“Nilisikia sehemu. Baba alisema nyumba itabaki kwa familia. Mama akasema Mosi asiwe barabarani. Kisha mtu wa karatasi akatumia neno ‘uhamisho’. Mama aliuliza kama hiyo ni kwa vyumba viwili au nyumba yote.”
Kato aliufungua ujumbe wa sauti na kuucheza kwa sauti ndogo. Mama Asha alisema, “Mosi akae, lakini Neema ajue mlango wake haujafutwa.” Sauti iliishia kwa kukohoa.
Neema alihisi macho yakijaa maji. “Ulikuwa unajua hii?”
“Nilijua sehemu, lakini nilimwogopa baba.”
“Kwa nini hukusema jana?”
“Kwa sababu niliona umeweka simu yako mezani lakini bado nilidhani ungeirekodi baadaye. Watu wanaotafuta haki huanza kwa kuahidi kutotumia silaha, kisha huzitumia wanapoumia.”
Neema alikubali bila kujitetea. “Ndiyo maana nimezima.”
Musa aliwaita kutoka mbali kwamba mchezo umeanza. Kato akamwambia asubiri. Alifungua ujumbe mwingine, uliokuwa na tarehe iliyofichwa ndani ya maelezo.
“Mama alinitumia siku mbili baada ya hati,” alisema. “Alisema sikutakiwa kumwambia Neema bado. Nilidhani alitaka kulinda baba.”
“Labda alitaka kulinda Mosi bila kuondoa nafasi yangu.”
“Hilo ndilo linalonichanganya. Baba alizungumza kana kwamba Mama alimpa kila kitu. Mama alizungumza kana kwamba alikuwa akimpa sehemu ya kuishi.”
Neema alitazama uwanja. Alikuwa amekuja kutafuta ushahidi wa kumsukuma Mosi, lakini Kato alikuwa amempa jambo gumu zaidi: nia ya Mama ilikuwa mchanganyiko.
“Kato,” alisema, “unaweza kuniambia bila kunipa sauti. Nitaandika ulichosema, kisha utasoma kama nimekuelewa.”
Kato alikubali. Neema akaandika: Mama alitaka Mosi alindwe makazi; Kato alikuwepo wakati wa hati; neno moja lilibadilisha vyumba viwili kuwa nyumba yote; Mosi alijua Kato hakusaini.
Kato akasoma na kurekebisha neno moja. “Si ‘alibadilisha’. Mtu wa karatasi alitumia neno hilo. Mama hakulijua.”
Neema akafuta na kuandika upya.
Kato alifuta jasho kwenye paji la uso. “Unajua nikisema, baba ataona nimemchagua wewe.”
“Si lazima uchague upande. Unaweza kuchagua kutosema uongo.”
“Huo nao ni upande.”
Neema akanyamaza. Mosi alipeleka chakula kwa Mama, alimpeleka kliniki, na alifunga mlango kwa hofu. Ukweli wa Kato haukumfanya awe monster; ulimfanya awe mtu aliyefanya uchaguzi wenye gharama.
Kato aliomba sauti ibaki kwenye simu yake na ya Mama. Neema aliahidi kutotuma nakala bila ruhusa yake. “Lakini nikikumbuka vibaya?”
“Tutafuta sehemu ambayo haijathibitishwa.”
Musa alipokaribia, Kato alificha simu. “Usimwambie mtu wa sauti,” alimwambia Neema.
“Sitataja jina lako bila wewe.”
Kato akainuka, akacheza pasi moja na Musa, kisha akarudi. “Neno lile lilikuwa ‘nyumba yote’. Mama hakuelewa neno moja lililobadilisha vyumba kuwa nyumba yote.”
Neema aliandika neno hilo pekee, bila kuongeza hasira. Waliondoka uwanjani kwa njia tofauti. Kato alibaki na simu yake; Neema alibaki na maandishi yaliyosahihishwa. Kwenye mfuko wake, simu yake mwenyewe ilikuwa bado imezimwa. Kato alisimulia kwamba baada ya mazungumzo ya hati, Mama Asha alimwita jikoni na kumuuliza kama alikuwa amesikia neno “vyumba.” Kato alisema ndiyo. Mama akamwambia, “Mosi akikaa kwenye chumba chake, duka litaendelea kumsaidia, lakini Neema asifutwe.” Kato hakujua kama Mama alimaanisha makubaliano ya kifamilia au alitarajia mtu wa karatasi ayandike. Neema akamwomba asiongeze maana ambayo Mama hakuitaja.
“Sijui namna ya kusaidia bila kumvunja baba,” Kato alisema.
“Msaidie kwa kumwambia ukweli kabla deni halijamvunjia nyumba.”
Kato alimtazama Musa, ambaye alikuwa ameshika mpira na kusubiri. “Baba aliwahi kuniambia Mosi alitumia funguo zote kwa sababu hakuna mtu mwingine aliyekuwa tayari kubeba lawama. Labda aliamini mamlaka ndiyo ulinzi.”
Neema akasema, “Mamlaka bila rekodi huwa hofu iliyovaa shati.”
Musa alicheka kwa mbali, bila kusikia. Kato alifuta ujumbe wa sauti kwenye skrini, lakini hakuufuta kabisa; aliuficha kwenye folda yenye PIN nyingine. Kisha akaandika muhtasari wa tarehe na kutia sahihi yake. Neema hakuchukua karatasi hiyo. “Iweke wewe,” alisema. “Ukiamua baadaye kwamba sikupaswa kuiona, iwe bado mikononi mwako.”
Kato alimtazama kwa mshangao. “Kwa nini unanirudishia ushahidi?”
“Kwa sababu wewe si sanduku langu.”
Maneno hayo yalilegeza mabega yake. Alisema angezungumza na Mosi kuhusu muda wa kukaa, lakini si siku hiyo. Neema akakubali. Waliahidi kukutana tena bila simu iliyowashwa mezani. Kabla Neema hajafika njiani, aliandika kwenye daftari kwamba Kato alikuwa ametoa taarifa bila kulazimishwa, lakini sauti yenyewe bado ilikuwa mali yake. Alijua hilo lingemchelewesha, kwa sababu ushahidi usioweza kutumiwa mara moja ulihitaji subira. Hata hivyo, kwa mara ya kwanza Kato hakusimama nyuma ya pazia la nyumba. Alikuwa ameketi kwenye uwanja, akisema alichokumbuka kwa sauti yake mwenyewe. Neema alijua mazungumzo hayo yangebadilisha uhusiano wake na Kato, kwa sababu ukweli ulikuwa umeingia kati yao kama mtu wa tatu. Alihifadhi hilo kama ahadi, si ushindi. Musa aliwapungia mkono walipoondoka, na uwanja ukabaki kimya. Kato akasema atamwambia Mosi ukweli wa siku hiyo. Neema aliahidi kusubiri kabla ya kuuliza tena. Aliikumbuka sauti ya mama bila kuicheza tena. Uwanja ulitoa nafasi ya ukweli kupumua.
Kato alisema Mama Asha hakuelewa neno moja lililobadilisha vyumba kuwa nyumba yote.
---