Mariam aliitisha ukoo jioni baada ya Neema kumwambia kwamba bahasha ya kliniki ilikuwa imeleta maswali kuliko majibu. Nyumba ya shangazi ilijaa viti vya plastiki, picha za zamani na harufu ya wali uliopikwa kwa haraka. Binamu wawili, Amina na Juma, walikaa karibu na dirisha. Kato alifika peke yake na kukaa sehemu ambayo angeweza kuondoka bila kuguswa na mabishano.
“Tumekuja kumkumbuka Mama Asha,” Mariam alisema, “si kumhukumu.”
Amina akamwangalia Neema. “Basi kwa nini umeanza kukusanya risiti?”
Neema aliweka daftari mezani. “Kwa sababu Mosi amesema nyumba ni yake. Sitaki kumwondoa bila kujua kilichotokea.”
Juma akacheka kwa uchungu. “Mambo ya nyumba yamefanya kila mtu awe mhasibu.”
Picha ya zamani ilizunguka kutoka mkono mmoja hadi mwingine. Mama Asha alikuwa amesimama mbele ya nyumba ikiwa bado na rangi mpya. Neema alikuwa mdogo, ameshika pete ya funguo. Mosi alikuwa nyuma yake, na Kato hakuwa amezaliwa. Amina akasema Mama alimpenda Mosi kuliko mali, na kwamba Neema alipaswa kuheshimu maisha yao.
“Kumheshimu si kukubali karatasi isiyosomwa,” Neema alisema.
Juma akamwambia kwamba Neema alikuwa akilipa pesa kwa sababu alitaka duka, si kwa sababu alimpenda Mama. Maneno hayo yalimuuma, lakini Neema alitoa risiti tatu tu, si bahasha nzima. “Hizi zinaonyesha nilicholipa. Hazisemi Mama alitaka nani afukuzwe.”
Kato alinyamaza. Amina akageuza picha na kuona nyuma yake kulikuwa na maandishi ya Mama Asha: “Neema alisaidia mlango usianguke.”
“Hiyo inamaanisha nini?” Juma aliuliza.
“Sijui,” Neema akasema. “Ndiyo maana sitaki kuifanya iwe hati.”
Mariam aliondoka jikoni na kurudi na bahasha ya njano. “Nilipata hii baada ya mazishi. Mama Asha aliniambia niifiche mpaka watu watulie.”
Kato akasogea. Bahasha ilikuwa na alama ya ofisi ya ardhi, lakini haikufunguliwa. Amina alitaka isomwe hapo hapo. Neema akaweka mkono juu yake.
“Si mbele ya kila mtu.”
“Unaficha nini?”
“Faragha ya Mama. Kama ni ya hati, tutaisoma na mtu anayejua mnyororo wake.”
Juma alisimama. “Huo ni udanganyifu. Unataka kusoma peke yako.”
Neema akainua macho. “Ningetaka kusoma peke yangu, ningevunja bahasha kabla ya kuwauliza.”
Kato akasema, “Ninaunga mkono Neema. Hatujui ndani kuna nini.”
Kauli yake ilivunja ukimya. Amina aliketi, lakini hakusamehe. Mariam aliandika jina la kila mtu aliyekuwa ameiona bahasha. Neema alihisi mkutano ukigeuka kuwa kipimo cha uaminifu, na alitaka kuondoka kabla ya kila mtu kuchagua upande. Lakini picha ya funguo za zamani ilimrudisha kwenye kiti.
“Mama alikuwa na furaha na Mosi,” Mariam alisema. “Hiyo ni kweli. Lakini furaha si sawa na uhamisho wa kila kitu.”
Neema akatazama picha ile. Alikumbuka Mama Asha akificha hasira ili duka lisifungwe. Alikumbuka Mosi akibeba mbao usiku na Neema akituma pesa za saruji. Hadithi ya ukoo ilikuwa imechagua mtu mmoja kuwa mtoa kila kitu na mwingine kuwa mtegemezi. Risiti zilipinga hadithi hiyo, lakini hazikuwa na uwezo wa kuunda hadithi mpya peke yake.
Mariam alifungua bahasha kidogo, akaonyesha mstari wa kwanza bila kutoa karatasi: “Nakala ya ombi la uhamisho.”
Neema alihisi tumbo likikaza. “Usiiendeleze.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu ikiwa kuna tarehe, jina la shahidi na maelezo ya matumizi, tutahitaji kuzihifadhi zote pamoja.”
Kato aliomba bahasha iwekewe mahali salama. Mosi akapiga simu wakati huo, na Mariam hakupokea. Simu ililia mpaka ikakatika. Amina akasema huenda alikuwa na haki ya kujua, lakini Neema akajibu, “Tutamwambia tunapokuwa na karatasi, si kwa kipande cha mshangao.”
Mkutano ulipoisha, Juma alimfuata nje. “Unafikiri ukikusanya kila kitu utaonekana mwenye haki?”
“Hapana. Nafikiri sitaki mtu afukuzwe kwa hasira.”
“Na kama Mama aliamua kweli?”
“Basi ukweli utabaki hata nikisoma kwa utaratibu.”
Neema alirudi ndani kuchukua daftari lake. Kwenye kona ya bahasha kulikuwa na namba ya kumbukumbu na tarehe iliyofichwa chini ya gundi. Alipoiangalia karibu, aliona muhuri wa ofisi ya ardhi. Namba hiyo ingempeleka kwenye nakala rasmi, lakini pia ingefanya mgogoro uache kuwa simulizi la ukoo na kuwa mnyororo wa karatasi.
Kato alisimama mlangoni. “Kesho twende ofisi ya ardhi?”
“Tutaenda,” Neema alisema. “Lakini hatutamlaumu mtu mpaka tujue nakala hii ilitoka wapi.”
Mariam akaifunga bahasha na kuiweka kwenye sanduku la nguo. Neema alipotoka, simu yake iliita kutoka namba isiyojulikana. Hakupokea. Akiwa njiani, alifungua picha ya Mama akiwa ameshika funguo za kwanza. Nyuma ya picha kulikuwa na maandishi mengine ambayo hayakuwa yameonekana mapema: “Bahasha iende Salim, si mtu wa nyumbani.”
Neema akasimama chini ya taa ya barabarani. Jina la Mzee Salim lilikuwa limeandikwa kwa wino uliopauka, na bahasha iliyofichwa ilikuwa sasa ikimwonyesha mtu wa kuanza naye. Mariam alimuuliza Neema kama alikuwa tayari kusikia kwamba Mama Asha huenda hakutaka kila malipo yawe sehemu ya umiliki. Neema akasema ndiyo, lakini sauti yake ilikataa kwanza kabla ya akili yake kukubali. Alifungua daftari na kutenganisha “alicholipa” na “alichoahidiwa.” Safu ya pili ilikuwa tupu. Kato akasema Mama alikuwa akisema mara nyingi, “Usipime upendo kwa nani anashika ufunguo.” Kauli hiyo haikumaliza mgogoro, lakini ilimfanya Neema aache kuangalia risiti kama jibu la kila swali. Alijua kesho angehitaji mtu wa nje kusoma karatasi bila kubeba chuki ya ukoo. Ndiyo maana jina la Salim lilikuwa muhimu kuliko maoni ya watu waliokuwa tayari wameamua mshindi. Alijifunga shawl yake, akamwomba Kato asimame naye mbele ya ofisi, na kuamua kwamba hakuna karatasi ingesomwa kwa siri tena. Hofu yake haikuondoka, lakini sasa ilikuwa na ratiba, mahali na shahidi wa kuifuata. Alibeba bahasha bila kuivunja, na hilo likawa ushindi wake wa kwanza dhidi ya haraka. Mariam akafunga sanduku na kuzima taa za ukumbi. Usiku huo hakusoma barua nyingine.
Bahasha ilikuwa imefichwa kwa alama ya ofisi ya ardhi.
---