Chumba cha usuluhishi kilikuwa nyuma ya ukumbi wa jamii, kikiwa na meza ya mstatili na feni iliyozunguka bila kupoza. Mzee Salim aliweka karatasi tupu katikati. Bi Zuri alikuja kama mshauri wa mipaka ya afya na faragha, si kama shahidi wa hati. Neema, Mosi na Kato walikaa pande tatu za meza.
“Msamaha wa haraka ni mzuri kwa salamu,” Mzee Salim alisema. “Kwa makubaliano, tunahitaji wajibu wa baadaye.”
Neema aliweka jedwali la matengenezo. Mosi akaweka orodha ya muda wa kukaa na deni la duka. Kato akaomba taarifa ya kila mwezi na saini tatu kwa mauzo ya bidhaa kubwa au mabadiliko ya nafasi.
Mosi akasema, “Saini tatu zitanifanya niombe ruhusa nyumbani.”
“Saini moja ilinifungia nje,” Neema akajibu.
Bi Zuri aliwaomba waandike kwanza kile kila mtu anahitaji kulindwa, si kile anachotaka kumzuia mwingine. Mosi aliandika “makazi na heshima.” Neema aliandika “mchango na uwazi.” Kato aliandika “kutolazimishwa kuchagua kati ya baba na ukweli.”
Mzee Salim alisoma maneno hayo, kisha akaanza kuyageuza kuwa vipengele. Mosi angeishi katika chumba kilichopimwa kwa mwaka mmoja, akilipa sehemu ya maji na matengenezo. Neema angekuwa na ufikiaji wa duka kwa ratiba na nakala ya daftari la malipo. Kato angehifadhi nakala ya funguo na taarifa za kila mwezi.
“Mauzo ya duka?” Neema aliuliza.
“Saini tatu,” Kato alisema.
Mosi aliguna. “Hata kuuza mashine iliyovunjika?”
“Ikiwa ni bidhaa ya kawaida, hapana. Ikiwa ni mali ya Mama au sehemu ya nyumba, ndiyo.”
Mzee Salim akatenganisha “matumizi ya kila siku” na “mabadiliko yasiyoweza kurudishwa.” Mosi alikubali kwa sharti kwamba Neema asitumie duka kuuza kila kitu bila kumshirikisha.
Neema akasema, “Sitaki duka lote. Nataka lisigeuke deni la siri.”
Mosi alimtazama kwa mara ya kwanza bila hasira. “Ulikuwa ukilitaka?”
“Nilitaka malipo yangu yatambuliwe. Nilifikiri njia pekee ilikuwa kuwa na kila kitu.”
Kato alitikisa kichwa. “Hiyo ndiyo sababu Mama alituacha na neno ‘vyumba viwili’.”
Bi Zuri aliuliza kama sauti ya Mama ingetajwa kwenye makubaliano. Neema alisema hapana. “Sauti hiyo ni ya Kato. Haitatumika kumlazimisha Mosi.”
Mosi alikubali kwa kichwa, lakini akasema hawezi kusaini karatasi inayoonekana kama inathibitisha hati ni batili. Mzee Salim akarekebisha utangulizi: makubaliano yalikuwa ya muda ya matumizi na usimamizi, si uamuzi wa mwisho wa title.
Neema alipendekeza ukaguzi wa kila mwezi ufanyike siku ile ile, mbele ya watu watatu. Mosi akaomba awe na siku mbili za kuandaa taarifa. Kato akasema siku mbili zinatosha, lakini kila upande apate nakala ya malipo. Waliandika hilo.
Kisha Mosi akasema, “Kuna mtu wa deni anadai duka. Mkitia saini tatu kwenye kila kitu, tutachelewa.”
Neema akajibu, “Kuchelewa ni nafuu kuliko kuuza kwa hofu.”
Mzee Salim aliongeza kifungu cha dharura: ikiwa paa, maji au usalama viko hatarini, mtu mmoja anaweza kuagiza ukarabati wa haraka, lakini atatoa risiti ndani ya saa arobaini na nane. Hilo lilimpa Mosi nafasi ya kulinda nyumba bila kutumia dharura kama mamlaka ya kudumu.
Mkataba ulipokaribia kuisha, mmoja wa binamu aliyeletwa na ukoo alisimama mlangoni. Alisema hawakukubali familia ibadilishwe kwa karatasi. Neema alimtaka akae na asome, lakini binamu akakataa.
“Nitasaini baada ya kusikia kila mtu,” alisema.
Kato akajibu, “Umetoka kabla ya kusikia.”
Binamu akaondoka bila kutia saini taarifa ya pamoja. Mosi alishusha macho. “Ukoo utasema tumefanya siri.”
“Ndiyo maana kila mwezi tutatoa muhtasari,” Neema alisema.
Mzee Salim akasoma makubaliano kwa sauti. Mosi alitia saini kwa masharti ya mwaka mmoja. Neema akasaini sehemu ya usimamizi. Kato akatia saini kama mshirika wa kumbukumbu, si mrithi wa kulazimishwa.
Karatasi haikufanya kila mtu asamehe. Ilifanya wajibu uwe na majina. Neema alipoinuka, alijua hakupata duka lote, wala hakutaka. Alipata ulinzi wa malipo yake na nafasi ya kumzuia mtu mmoja kuwa na funguo zote. Mzee Salim aliwauliza kama makubaliano yangemzuia Neema kuingia nyumbani ikiwa Mosi anaumwa. Neema akasema hapana, lakini ziara izingatie faragha ya chumba. Mosi akaomba awe na uwezo wa kumwita Kato wakati wa dharura. Kato akasema simu yake iwe kwenye ukurasa wa kwanza wa daftari.
Bi Zuri akashauri wasitumie taarifa za afya kama kipimo cha uaminifu. “Mtu anaweza kuugua na bado akawa na haki ya kuulizwa kuhusu fedha, lakini mambo hayo yaandikwe tofauti,” alisema. Neema akakubali na akafuta sentensi aliyokuwa ameandika kuhusu ratiba ya dawa.
Mosi akatoa risiti mbili za deni la duka na kuomba ziongezwe kwenye jedwali. Neema alipoona kiasi, alihisi hasira lakini akaweka namba bila kumtukana. Kato akapendekeza kila upande uwe na siku saba za kuleta ushahidi uliokosekana. Mzee Salim akaongeza kipengele hicho.
Binamu aliyekataa kutia saini alituma ujumbe baadaye kwamba alitaka nakala ya makubaliano. Neema akasema angepata baada ya kuthibitisha jina lake, kwa sababu hawakutaka karatasi izunguke bila muktadha. Mosi akasema huo ndio uwazi aliokuwa akiuogopa. Neema akajibu, “Uwazi una mipaka ya faragha.” Mzee Salim akasisitiza kwamba hakuna kipengele kilichoweza kumfanya Kato awe mmiliki bila uamuzi wake mwenyewe. Kato akamshukuru, kisha akasema hakutaka kuwa jina la kati linalotumiwa kuhalalisha kila upande. Neema akabadilisha lugha kutoka “saini ya Kato inahitajika” kuwa “Kato atapokea taarifa na kuchagua kama atasaini.” Mosi alisita, lakini akakubali kwa sababu uamuzi wa hiari ulikuwa bora kuliko sahihi ya kulazimishwa. Mzee Salim alifunga karatasi na kuwaomba wote warudi kesho wakiwa wameisoma. Neema alikubali kwa sababu saini iliyowekwa kwa uchovu ilikuwa hatari kuliko kuchelewa. Kato akaweka kalamu mfukoni. Mosi akaangalia sahihi. Neema akasoma tena. Mzee Salim akaandika tarehe. Mosi akaacha kalamu mezani.
Mtu mmoja alikataa kusaini taarifa ya pamoja ya ukoo.
---