Neema na Kato walitembea kutoka kituo cha basi kuelekea bustani iliyokuwa karibu na kliniki ya Kijani. Walifuata njia ambayo Mama Asha alikuwa akitumia siku za dawa. Kato alibeba simu ya bluu, lakini hakuiwasha. Neema alibeba daftari la malipo na nakala ya namba ya hati.
“Mama alikuwa akitembea polepole hapa,” Kato alisema.
“Ulikuwa ukimsindikiza?”
“Mara nyingine. Mosi alikataa usafiri wa boda kama alikuwa na pesa kidogo.”
Walipita duka la matunda ambako Mama Asha alikuwa akinunua maembe. Muuzaji alikumbuka kwamba Mama aliwahi kusema nyumba ina vyumba viwili ambavyo havipaswi kugombana. Neema aliandika, lakini hakutaka kutengeneza neno la muuzaji kuwa wosia.
Kato alicheza ujumbe wa sauti wa sekunde chache. “Vyumba viwili,” Mama alisema. “Mosi akae sehemu yake; duka liendelee kumsaidia wote.”
Sauti ilikatikakatika kwa kelele ya barabara. Neema akamwomba Kato airudie, lakini Kato akasema hawapaswi kuigeuza kuwa jibu kamili.
“Nimekuwa nikisema Mama alitaka nyumba iwe yangu kwa sababu nililipa,” Neema alisema.
“Ulilipa.”
“Lakini huenda alitaka Mosi awe na mahali. Sikuwahi kutaka kusikia sehemu hiyo.”
Kato akatembea hatua mbili mbele. “Baba alikuwa akisema ukiwa na funguo, una usalama. Mama alikuwa akisema ukiwa na chumba, una nafasi ya kuanza.”
Walifika bustanini na kukaa kwenye benchi. Neema alifungua daftari na kuweka tarehe za malipo karibu na tarehe za kliniki. Mosi alikuwa akimpeleka Mama siku moja, Neema akituma pesa siku iliyofuata, hati ikiandikwa baadaye. Mlolongo huo haukusema nani alikuwa sahihi, lakini ulionyesha Mama alikuwa akitegemea watu wawili kwa wakati mmoja.
Kato alisema Mosi alipoomba mwaka mmoja wa kukaa, alimjibu kwamba Neema hatakubali. “Kwa nini ulisema hivyo?” Neema aliuliza.
“Kwa sababu nilijua umeumia.”
“Na wewe ulitaka nini?”
“Nataka baba asianguke, na sitaki wewe uendelee kulipa bila nafasi.”
Neema alimtazama. “Huo ndio mgogoro wenyewe.”
Walitembea tena. Njiani, Kato alieleza kwamba Mama aliwahi kupanga kuuza sehemu ya duka ili kulipa deni, lakini alighairi baada ya Mosi kusema angeweza kuitengeneza. Kato hakujua kama makubaliano hayo yalikuwa ya mdomo au yaliandikwa.
Neema hakumlaumu. “Ulikuwa mtoto wa familia, si mtunza nyaraka.”
“Nilikuwa mtu mzima wakati wa hati.”
“Ulikuwa shahidi, lakini sio mwanasheria.”
Kato alikubali. Alifungua faili la sauti na kuonyesha sehemu nyingine: Mama alisema, “Usigawanye kwa hasira. Pima kile kila mmoja anahitaji.” Neema aliandika sentensi hiyo na kuacha alama ya kuuliza kama ilimaanisha vyumba au majukumu.
Walipofika karibu na kliniki, Bi Zuri aliwatambua kupitia dirisha. Hakutoka, lakini aliinua mkono. Neema akamwambia Kato kwamba hata mtu aliyejua tarehe hakuwa na jibu la nia. Kato akasema hilo ndilo jambo lililomfanya aogope: watu walitaka Mama awe na uamuzi mmoja safi, wakati maisha yake yalikuwa yamejaa hofu mbili.
Kato alipokea ujumbe kutoka kwa Mosi: “Mwaka mmoja una maana gani?”
Neema akamwomba Kato asijibu papo hapo. “Tunahitaji kujua sehemu, gharama, na wakati. Mwaka si neno la huruma pekee.”
Kato akamuuliza, “Utakubali?”
“Nitakubali kuzungumza. Si kukubali bila masharti.”
Walikaa kwenye jiwe la bustani na kuandika vipengele: chumba cha kuishi, duka la uendeshaji, gharama ya matengenezo, muda wa makubaliano, na njia ya ukaguzi. Neema alipofika kwenye neno “title”, alisimama.
“Hatuwezi kuamua umiliki hapa.”
“Lakini tunaweza kuamua hakuna anayefukuzwa wakati tunasubiri.”
Neema alikubali. Uamuzi huo ulimlazimisha aachane na wazo kwamba kila siku bila ufunguo ilikuwa ushindi uliopotea. Mosi angepata muda, lakini muda huo ungekuwa na rekodi na wajibu.
Waliporudi Mtoni, walikuta Mosi amesimama karibu na sanduku la barua. Alisema hakutaka mwaka mmoja wa kuomba. Alitaka kujua kama jina lake litabaki kwenye nyumba.
Neema akamjibu, “Jina lako halitafutwa kwa sababu tunapanga matumizi. Lakini matumizi hayawezi kufuta mchango wangu.”
Mosi hakujibu. Kato akafungua simu, lakini hakupiga sauti. Neema aliona kwenye skrini neno “vyumba viwili” lilikuwa limehifadhiwa pamoja na tarehe ya kwanza ya malipo.
Mosi akasema, “Nataka mwaka mmoja wa kukaa.”
Neema akafungua daftari. “Tutaandika masharti.” Walifika kwenye kibanda cha chai na kukaa kwenye viti vya plastiki. Mama Asha alikuwa akimwambia Kato kwamba Neema alijua namba kuliko watu wengi, lakini moyo wake ulifanya kazi ya kulinda kila mtu. Kato alicheka aliposikia, kisha akasema Mama alikuwa akimsifia Neema mbele yake na kumsifia Mosi mbele ya Neema ili wasione tofauti zao. Neema aliandika hilo kwenye daftari, si kama ushahidi wa title, bali kama dalili kwamba Mama alikuwa akijaribu kutengeneza daraja.
“Huenda nilimlazimisha awe na jibu ambalo hakuwa nalo,” Neema alisema.
Kato akajibu, “Na huenda baba alitumia hofu yake kupata jibu rahisi.”
Walijadili kama sauti ya Mama ingesikilizwa mbele ya Mosi. Neema akasema Kato ndiye angeamua. Kato akaamua sehemu ndogo tu isomwe, bila kutaja afya ya Mama wala ujumbe wa siri. Hilo lilimpa uwezo wa kusema ukweli bila kuvua utu wa marehemu.
Waliporudi nyumbani, Neema aliweka ramani ya vyumba juu ya mezani. Kato akaweka daftari la malipo pembeni, na walilinganisha maneno “vyumba viwili” na nafasi halisi. Duka lilihitaji uwazi, chumba cha Mosi kilihitaji faragha, na sehemu ya mbele ilihitaji usalama wa wote. Tofauti hizo zilifanya mpango wa mwaka mmoja uonekane kama wajibu, si huruma. Kato aliuliza kama Neema bado angemwita Mama Asha mtu aliyemwachia nyumba yote. Neema akasema hatatumia neno hilo tena bila kusikia hati na mazingira yake. Kauli hiyo ilimgharimu kwa sababu alijisikia kama amemsaliti mama, lakini pia ilimpa nafasi ya kumlinda Mosi bila kujifuta. Walitembea mpaka giza likaanza kushuka, kisha wakapanga kuleta ramani kwa Mzee Salim. Kato akasema kesho angeleta nakala ya sauti kwa hiari yake. Walisimama kimya.
Kato alisema Mosi ameomba mwaka mmoja wa kukaa.
---