Neema Juma alifika mbele ya nyumba ya Mtoni akiwa bado amefunga kitambaa cheusi cha mazishi shingoni. Upepo wa asubuhi ulivuta ncha yake na kuifanya iguse mashavu yake yenye uchovu. Mbele yake, mlango wa chuma uliokuwa ukifahamika kwa mikwaruzo mitatu ulikuwa umefungwa kwa kufuli jipya la fedha. Kufuli hilo lilikuwa safi kupita kiasi, kana kwamba mtu alitaka kila aliyefika alione kwamba jana kulikuwa na maisha mengine na leo kulikuwa na mwenye mamlaka mwingine.
Neema aliweka mfuko wake chini na kutazama madirisha ya nyumba. Pazia la chumba cha mbele lilisogea kidogo. Alimwona Kato nyuma yake, akiwa ameshika karatasi nyeupe. Kato hakumtazama moja kwa moja. Jirani Rehema alisimama kwenye kibanda chake cha chai, akijifanya kupanga vikombe ambavyo tayari vilikuwa vimepangwa. Jirani mwingine, Bwana Mfaume, alikaa kwenye pikipiki yake bila kuwasha injini.
“Mosi,” Neema aliita. “Nimekuja kuchukua nguo mbili na daftari la Mama. Kesho ninaenda kuanza kazi.”
Mosi alifungua kidirisha kidogo cha juu ya mlango, si mlango wenyewe. Uso wake ulikuwa umechoka kwa siku mbili za salamu, macho mekundu na ndevu zilizokosa mpangilio. Lakini mkono wake uliposhikilia bolt ulikuwa thabiti.
“Nenda kwa shangazi yako,” alisema. “Hapa si mahali pa kuchukua kila kitu unachokumbuka.”
Neema alihisi joto likipanda kifuani. “Ninaomba nguo zangu tu. Daftari la malipo ni la Mama, na nilikuwa nalitumia kulipa dawa na nyumba.”
“Mama yako aliniachia nyumba.”
Maneno hayo yalitoka haraka, bila hata pumzi ya kuomba msamaha. Rehema aliacha kikombe mkononi. Mfaume akatazama upande wa barabara, lakini sikio lake lilibaki hapa.
“Umenifungia nje siku moja baada ya kumzika?” Neema aliuliza.
“Nimefunga nyumba ili ilindwe.”
“Ilinyimwa ulinzi kwa miaka kumi nilipokuwa nikituma pesa ya rehani?”
Mosi alikunja uso. “Usichanganye huzuni na hesabu.”
Neema alitaka kuupiga mlango. Alitaka kumkumbusha kwamba alipokuwa mtoto, Mosi ndiye aliyemshikia mkono wakati wa kuvuka barabara; kwamba Mama Asha alipouza maandazi, yeye ndiye aliyesafisha mashine ya kushona; kwamba neno baba halikuwa jambo dogo kwake. Lakini mkono wake ulipoinuka, aliuona ule mpini wenye rangi iliyochubuka. Alikumbuka jinsi Mama Asha alivyokuwa akisema, “Mlango unaweza kufunguka tena, lakini jambo unalofanya kwa hasira hujifunga ndani yako.”
“Nifungulie nichukue vitu vyangu,” Neema alisema taratibu.
“Hapana.”
Mosi alisukuma bolt. Sauti yake ilikatika kwa kishindo kifupi. Sauti hiyo ilimfanya Neema akumbuke sanda iliyoshushwa ardhini, mchanga uliomwagika kwenye kaburi, na Kato aliyekuwa amesimama nyuma ya watu bila kulia. Sasa Kato alisogea kwenye kidirisha.
“Baba,” alisema, “hii si lazima iwe hivi.”
“Kato, shika karatasi yako.”
Kato aliinua karatasi. “Ulisema ni nakala ya uhamisho.”
“Ni karatasi ya kuhakikisha hakuna mtu anayevamia nyumba.”
“Ulisema nisaini hapa.”
“Saini tu. Mama alijua alichofanya.”
Neema alikaribia kidirisha. “Kato, usisaini kitu usichokielewa.”
Kato alitazama karatasi, kisha akatazama mikono yake. Kalamu aliyokuwa amepewa ilining’inia kati ya vidole vyake. Kwa muda, Mtoni ilionekana kunyamaza. Hata honi ya basi la mjini ilifika ikiwa dhaifu.
“Hii ina muhuri wa tarehe ya zamani,” Kato alisema.
Mosi alinyanyua sauti. “Tarehe si jambo lako.”
“Ikiwa saini yangu inahitajika, tarehe ni jambo langu.”
Neema akavuta pumzi. Alitamani Kato amsimamie waziwazi, lakini alipoona hofu usoni mwa kijana huyo, alijua kwamba kila neno la ziada lingemsukuma kurudi nyuma. Hakuwa amekuja kuiba shahidi wa familia yake.
“Kato, usifanye haraka,” Neema alisema. “Weka kalamu chini kama hujui unaidhinisha nini.”
Kato aliweka kalamu kwenye kizingiti. Mosi alifungua mlango kwa upana wa mkono na kuichukua karatasi kwa hasira. Kabla hajaufunga tena, Neema aliona chumba cha nyuma, sanduku la maua lililobaki kutoka mazishini, na daftari la Mama likiwa juu ya meza.
“Daftari lile,” Neema alisema.
Mosi alifunga mlango.
Rehema alikuja hatua mbili karibu. “Neema, utalala wapi?”
Swali hilo lilikuwa baya kuliko kufuli. Kufungiwa nje kulikuwa tukio; kukiri kwamba hakuwa na mahali pa kulala kulifanya tukio hilo kuwa hali ya maisha. Neema alichukua mfuko wake na kuufunga vizuri.
“Kwa Mariam usiku huu,” alisema. “Kesho nitatafuta chumba.”
Rehema akashusha sauti. “Mama yako aliniambia usiache daftari lipotee.”
Neema alimtazama. “Umesikia nini?”
Rehema akageuka kwenye kikombe chake. “Sijasema chochote. Nilisema tu usiliache lipotee.”
Mosi alifungua kidirisha kwa nguvu. “Kila mtu arudi kwenye kazi yake. Hii ni nyumba yangu.”
Neema akainua uso. Alichagua kutopiga kelele. Alichagua kutovunja mlango. Chaguo hilo lilimgharimu ufikiaji wa nguo zake, daftari na picha zilizokuwa ndani. Lakini pia lilimzuia Mosi kumwita mhalifu mbele ya majirani, na lilimzuia yeye mwenyewe kugeuza huzuni kuwa vita isiyoweza kurekebishwa.
“Nitasema jambo moja tu,” Neema alisema. “Kama Mama alikupa nyumba, ukweli hautaogopa kusomwa. Kama hakukupa, kufuli hili halitafanya uongo uwe hati.”
Mosi hakujibu. Pazia la chumba cha mbele likafungwa. Kato alibaki nyuma yake, kivuli chake kikiwa kimegawanywa na mstari wa mwanga wa kidirisha.
Neema aligeuka mara ya mwisho. Kato aligonga kioo mara mbili. Hakufungua mlango. Aliinua mkono wake, akaonyesha kalamu iliyokuwa bado mfukoni mwake, si ile aliyoiweka chini. Kisha akatikisa kichwa. Ishara hiyo ilimwambia Neema kwamba hofu ya Kato ilikuwa na kitu kilichofichwa nyuma yake, na kwamba jibu lingehitaji subira kuliko nguvu.
Neema alisimama, akasubiri kwa muda mrefu.
“Sijasaini,” Kato alisema kwa sauti iliyopasuka.
Mosi akapiga bolt nyingine kutoka ndani. Sauti hiyo ilifunika pumzi ya Kato, lakini haikufuta maneno yake. Neema akashika kitambaa cheusi shingoni na kuelekea kwa shangazi Mariam, huku akiwa amepoteza mlango wa kuingia, lakini amepata swali la kwanza ambalo hakuna kufuli lingeweza kulificha: kwa nini Kato, ambaye angeitwa mrithi wa nyumba hiyo, alikataa kusaini?
---