Chumba cha upatanishi kilikuwa kwenye ghorofa ya pili ya jengo la biashara lililokuwa linatazama barabara ya viwanda. Mezani kulikuwa na chupa za maji, karatasi za A4, na jedwali moja lililochapishwa kwa rangi tatu. Mdalali wa biashara, Bi. Nuru, aliweka saa yake mezani na kuwaambia wote kwamba hawataanza kwa kusimulia historia ya miaka minane.
“Leo kila upande utataja namba moja,” alisema. “Baada ya hapo tutauliza namba hiyo imetoka wapi.”
Zawadi alikaa upande mmoja pamoja na Bwana Kato. Salma alikaa upande wa kiwanda akiwa na Bibi Joyce. Hassan alikaa katikati ya pande hizo, si kama mwakilishi wa kampuni wala wa kiwanda, bali kama mtu ambaye saini yake ilikuwa imefungua kikao chote.
Bi. Nuru akamgeukia Zawadi. “Madai yenu ya kwanza ni kiasi gani baada ya kuondoa makosa mnayokubali?”
Zawadi alisogeza jedwali lake. “Madai ya awali yalikuwa shilingi milioni ishirini na nne. Baada ya kuhakiki unyevunyevu, kilo mia tatu, na delivery yenye namba iliyochanganyika, kiasi kinachothibitishwa bila makato ya ziada ni milioni kumi na nne na laki sita.”
Hassan akamwangalia, lakini hakusema.
Salma akasema, “Settlement ilifunga account kwa milioni tisa na laki mbili.”
“Kwa sababu ilibeba discount ya KUN-884 mara moja,” Zawadi akajibu. “Na factory worksheet ilibeba invoice ileile tena.”
Bi. Nuru akainua mkono. “Hakuna majibu ya haraka. Bibi Joyce, namba yenu baada ya kuondoa deduction inayoweza kuwa duplicate ni ipi?”
Bibi Joyce akatazama karatasi, kisha akamtazama Salma kabla ya kujibu. “Milioni kumi na moja na laki nane.”
“Kwa nini ni tofauti na settlement?”
“Kwa sababu baadhi ya credit notes ziliingia baada ya mkataba.”
“Na kwa nini invoice KUN-884 inaonekana kwenye mistari miwili?”
Bibi Joyce akafungua folder lake. “Mstari wa kwanza ni weight variance. Wa pili ni delivery adjustment.”
“Source ni invoice moja?”
“Ndiyo.”
Bi. Nuru akamwomba aonyeshe nyaraka, si maelezo. Bibi Joyce akaweka payment batch mezani. Zawadi alisogeza copy ya email ya Halima karibu nayo, lakini hakumshambulia mhasibu wa kiwanda.
“Hii email ilitumwa kabla ya settlement,” alisema. “Inaomba duplicate iondolewe. Hii batch inaonyesha iliendelea.”
Salma alifunga mkono juu ya karatasi. “Tayari tumesema open claim haitajumuisha mawasiliano ya former staff.”
“Hatuitumii kueleza hisia za Halima,” Zawadi akasema. “Tunaitumia kuonyesha kwamba duplicate iliwekewa warning kabla ya final figures.”
Bi. Nuru akawaomba kila mtu anyamaze kwa dakika moja. Aliweka kalamu kwenye jedwali na kuanza kuandika. Valid moisture deduction. Valid weight difference, pending source check. ML-204 plate error, Mavuno Link operational fault. Handling charge without dated source, unsupported. KUN-884 second offset, disputed.
“Kama mnakubali nusu ya makato,” alisema, “mzozo wenu si tena kama kiwanda kilikataa kulipa kila kitu. Mzozo ni kiasi gani kilibaki baada ya deductions halali na kama Hassan alikuwa na mamlaka ya kukubali kiasi hicho.”
Hassan akakaa wima. “Mamlaka yangu ilikuwa kwenye barua ya 2023.”
Zawadi akamgeukia. “Barua hiyo ilikuwa ya negotiations na commercial correspondence. Haikusema ungefungia kampuni madai ya zaidi ya milioni kumi bila mimi.”
“Hakukuwa na threshold iliyoandikwa.”
“Kwa sababu tulishindwa kuandika.”
Bi. Nuru akamwomba Hassan aeleze kwa nini alisaini. Hassan aliweka mikono mezani, akatazama karatasi ya settlement, kisha akasema kwamba aliamini kiwanda kingesitisha malipo kabisa ikiwa hawatakubali haraka. Pia alijua bank review ya nyumba yake ilikuwa imefika mwisho. Hakutaja nyumba kama kisingizio; alisema alikuwa amefanya uamuzi wa kukata sehemu ya madai ili kupata fedha ya kuzuia enforcement na kuendelea kulipa suppliers.
“Uliwahi kumwambia Zawadi?” Bi. Nuru aliuliza.
“Nilijaribu kumwambia baada ya kusaini.”
“Baada ya kusaini si kabla.”
Hassan akainama. “Ndiyo.”
Zawadi alihisi tumbo lake likijikaza, lakini hakutaka kikao kigeuke kuwa mahojiano ya maadili tu. Alichukua jedwali la gharama na kuonyesha kwamba fedha iliyokwenda kwenye account ya kampuni ilikuwa imefuatiliwa kwa sehemu. Mafuta ya malori yalikuwa na receipts. Malipo mawili ya supplier yalikuwa na majina. Kiasi kingine kilikuwa na maelezo ya jumla na kilihitaji uthibitisho.
“Kuna mambo mawili tofauti,” alisema. “Tunapaswa kujua kiasi cha kiwanda kinachodaiwa, na tunapaswa kuamua jinsi mamlaka ya Hassan itakavyobadilika. Hata kama matumizi yake yalisaidia kampuni, hakupata ruhusa ya kufunga claim.”
Salma akasema, “Kiwanda si lazima kifungue settlement kwa sababu partner wamegombana.”
“Hatupingi finality yote,” Zawadi akasema. “Tunaomba mlango ulioko kwenye side clause utumike kwa schedules zilizotajwa. Tukiwa na namba moja iliyothibitishwa, tutasaini kiasi hicho. Lakini hatutasaini duplicate.”
Bi. Nuru akawataka Bwana Kato na Bibi Joyce watengeneze jedwali moja mbele yao. Walianza kwa mstari wa kwanza, wakalinganisha ticket, invoice, credit note, na payment batch. Kila walipofika kwenye tofauti, waliweka alama ya njano na kuendelea. Kikao kilikuwa na sauti ya karatasi na kalamu, lakini hakuna aliyekuwa anasoma maelezo kwa ajili ya kuonekana mwerevu. Kila namba ilihitaji kuamua kama mkulima angepata fedha na lini.
Baada ya saa moja, jedwali jipya lilikuwa na kiasi cha milioni kumi na mbili na laki nne kilichoweza kulindwa mara moja. Milioni moja na laki nane ilikuwa chini ya uhakiki wa tiketi mbili. Milioni mbili za awali ziliondolewa kwa makosa halali ya uzito, unyevunyevu, na handling isiyothibitishwa.
Salma alisoma namba hiyo. “Kiwanda kiko tayari kujadili milioni kumi na mbili na laki nne, lakini tunahitaji acknowledgement kwamba Hassan alisaini settlement.”
“Tutaitambua,” Zawadi alisema. “Na mtatambua kwamba duplicate haikuwa deduction ya pili halali.”
Bibi Joyce akasema, “Ninaweza kusaini sehemu hiyo ikiwa worksheet itasema source invoice ni moja.”
Salma akamtazama, lakini hakumzuia.
Zawadi alitoa karatasi ya governance draft. “Pia tunahitaji maandishi kwamba settlement yoyote juu ya threshold itahitaji saini mbili. Hii si sharti la malipo ya leo tu. Ni kinga ya mzozo mwingine.”
Hassan akapumua. “Mnaweka masharti mapya kabla ya mimi kujibu ya zamani.”
“Kwa sababu maisha ya wakulima hayangoji hisia zetu,” Zawadi akasema. “Tunataka fedha iliyothibitishwa na mfumo wa kuzuia siri nyingine.”
Bi. Nuru akafunga folder la kwanza na kuwaambia watatayarisha conditional settlement: kiasi kilichothibitishwa, makato halali, duplicate itakayoondolewa, na tarehe ya payment. Lakini kabla ya kuandika mwisho, aligeukia Hassan. Alimwangalia kwa muda, kisha akauliza, “Would you have signed the same number if your house were not at risk that week?”
---