Asha Kilonzo alitoka kwenye jengo la mahojiano akiwa bado hajui kama alikuwa amefanya jambo la busara au la kijinga. Jua la jioni lilikuwa limeshuka nyuma ya majengo ya biashara yaliyopakana na kampasi, na kwenye kioo cha mlango alijiona ameshika faili la bluu kifuani kana kwamba ndilo lililokuwa linamzuia moyo usitoke. Interview ya internship ilikuwa imechukua dakika arobaini na mbili. Kipindi alichokosa chuoni kilikuwa cha saa moja na nusu. Alikuwa amepanga kurudi hosteli, kuoga, kisha kumwambia mama yake baadaye kwamba ameanza kutafuta nafasi za kujifunza mapema. Hakutaka mazungumzo ya “kwa nini unakimbia kabla hujajua mwaka wa kwanza?” yaharibu furaha ndogo ya kujaribu.
Simu yake ilitetemeka kabla hajafika geti la kampasi.
**Mama:** *Uko wapi? Kwa nini hukuhudhuria kipindi cha Uchumi wa Msingi leo?*
Asha alisimama katikati ya njia ya waenda kwa miguu. Wanafunzi wawili walimzunguka, mmoja akamgusa begani kwa bahati mbaya na kuomba radhi. Asha hakusikia vizuri. Alisoma ujumbe tena. Hakukuwa na swali la jumla la “siku yako imeendaje?” Hakukuwa na “umesoma?” Kulikuwa na jina la kipindi na taarifa sahihi ya kutokuwepo kwake.
Alijibu kwa kidole kilichokuwa tayari kimekaza hasira: *Umejuaje?*
Simu ikaita mara moja. Mariam Kilonzo. Asha aliitazama mpaka ikakata.
Mariam akapiga tena.
Asha alipokea mara ya pili. “Mama, nimekuuliza umejuaje.”
“Kwa nini hunijibu nilichokuuliza?” Mariam alisema. Sauti yake haikuwa ya kufoka; ilikuwa sauti ile iliyokuwa mbaya zaidi kwa Asha kwa sababu ilikuwa ya hofu iliyojificha nyuma ya utulivu. “Ulikuwa darasani au la?”
“Sikuwa. Lakini hilo si jibu la swali langu.”
“Ulienda wapi?”
Asha alitaka kusema, *Hilo si jambo lako.* Maneno yalifika hadi kwenye ulimi, kisha akayazuia. Alikumbuka jinsi mama yake alivyomsaidia kubeba masanduku siku ya kuhamia hosteli, jinsi alivyokuwa amesimama mlangoni na kusema, “Sasa najifunza kukuacha uwe mtu mzima.” Asha hakutaka kugeuza kila hofu ya mama kuwa ushahidi kwamba maneno yale yalikuwa uongo. Lakini pia hakutaka kutokuwepo darasani kwa saa moja kuwa taarifa ya familia kabla yeye mwenyewe hajajieleza.
“Nimeenda interview,” alisema. “Internship. Niliamua jana.”
Kulikuwa na kimya kidogo. “Interview? Asha, si unge—”
“Usibadilishe mada.”
“Asha.”
“Ni nani aliyekuambia sikufika darasani?”
Mariam akavuta pumzi. “Kuna kundi.”
“Kundi gani?”
“Kundi la wazazi.”
Asha alicheka mara moja bila furaha. “Kundi la wazazi wa wanafunzi wa chuo?”
“Mambo mengi yanawekwa humo. Taarifa za hafla, usalama, wakati mwingine bursary—”
“Na attendance yangu?”
“Leo mtu aliweka muhtasari.”
Asha alianza kutembea tena, haraka kuliko alivyoamua. “Muhtasari wa nani? Kutoka wapi?”
“Siwezi kuzungumza nikiwa kazini sana. Rudi kwanza hosteli. Uko salama?”
“Niko salama. Sitaki kuja nyumbani leo wala sitaki kujitetea kwa simu. Nataka kujua chanzo.”
Mariam alinyamaza. “Unaongea kama nimekufanyia upelelezi.”
“Kwa sababu taarifa yangu imefika kwako kabla hata sijafungua portal yangu.”
“Nilikuuliza, sikukutukana.”
“Hilo si tatizo. Tatizo ni kwamba umeuliza swali ambalo hukupaswa kujua jibu lake kwa njia hiyo.”
Mariam alikosa maneno kwa sekunde chache. Asha alisikia kelele za karatasi upande wa pili na sauti ya mtu akimuita “Bi. Mariam.” Mama yake akasema, “Nitakutumia nilichoona. Lakini usifanye jambo kwa hasira.”
“Mama, nitume chanzo. Hilo tu.”
Walimaliza simu bila kuagana vizuri.
Asha alipofika hosteli, Zuri hakuwa ndani. Kitanda chake kilikuwa kimefunikwa kwa shuka yenye mistari ya kijani, na kikombe chake cha kahawa kilikuwa mezani. Asha aliweka faili la interview chini, akakaa kwenye kitanda chake na kufungua portal ya mwanafunzi. Hakukuwa na notification yoyote iliyosema alama ya attendance yake imetumwa kwa contact wa dharura. Hakukuwa na sehemu iliyoonyesha “parent access.” Kwenye sehemu ya mahudhurio, kipindi cha leo kilikuwa na alama nyekundu ya absent, lakini muda wa mfumo ulionyesha rekodi iliingizwa saa kumi na moja na dakika nane jioni. Ujumbe wa mama yake ulikuwa umeingia saa kumi na dakika hamsini na mbili.
Dakika kumi na sita kabla ya rekodi kuonekana kwenye portal yake mwenyewe.
Hapo ndipo hasira iligeuka kuwa kitu kingine. Si tu uvamizi; fumbo.
Asha alimpigia Rehema, rafiki yake wa kozi nyingine. “Unaweza kuangalia portal yako? Nataka kujua kama wazazi wako wanaona attendance.”
Rehema alicheka. “Wazazi wangu hawahitaji portal. Mama yangu ana uwezo wa kujua nimetoka nje kwa sauti ya simu.”
“Niko serious.”
“Kwa nini?”
Asha akamweleza kwa sentensi fupi. Rehema alinyamaza. “Baba yangu wiki iliyopita aliniuliza kwa nini sikufika kwenye meeting ya club. Nilidhani nilikuwa nimemtajia.”
“Ulimtaja?”
“Sikumbuki.”
“Angalia.”
“Kesho.”
“Leo.”
Rehema akacheka tena, lakini safari hii kwa wasiwasi. “Sawa.”
Asha aliweka simu chini. Alifungua chat ya mama yake na kuandika: *Tuma screenshot. Si maelezo. Screenshot yenyewe.*
Mariam hakujibu mara moja.
Asha akafungua faili la mahojiano na kujaribu kusoma maelezo aliyoyaandika baada ya interview. “Tell us about a time you solved a problem without being asked,” alikuwa ameandika juu. Sasa sentensi hiyo ilionekana kama kejeli. Hakuwa anaweza kufikiria internship. Alikuwa anawaza ni watu wangapi walijua alikosa kipindi kabla yeye hajajua waliijua.
Dakika tano baadaye simu ikatetemeka.
Mariam: *Usisambaze hii. Nimekupa kwa sababu umeomba chanzo.*
Chini yake kulikuwa na picha.
Asha aliifungua.
Haikuwa screenshot ya taarifa moja. Ilikuwa sehemu ya jedwali refu, lenye vichwa vya safu: jina la mwanafunzi, kozi, mahudhurio, alama za majaribio, hali ya ufadhili, klabu, mawasiliano ya dharura. Majina kadhaa yalikuwa yamefichwa kwa kalamu ya kidijitali, lakini safu moja ilikuwa wazi vya kutosha kusoma jina lake.
**Asha Kilonzo — Economics Y1 — Absence: 1 — follow-up?**
Asha alihisi ngozi ya mikono ikipoa.
Hii haikuwa taarifa ya kipindi kimoja.
Asha hakutaka kulala na screenshot pekee kichwani. Alienda kwenye common room ambako kulikuwa na wanafunzi wachache wakitazama mechi. Aliomba mmoja wa class reps, ambaye alimfahamu kwa jina tu, amweleze attendance ya kipindi cha leo iliingiaje. Class rep, Nuru, alisema lecturer alikuwa ametuma list kwa assistant baada ya kipindi na baadhi ya wanafunzi walikuwa wameuliza nani hakufika kwa sababu ya group assignment. “List haipaswi kwenda nje ya class coordination,” alisema. “Lakini ukiniuliza kama mtu anaweza kuiscreenshot, ndiyo.” Asha hakutaka kumfanya Nuru suspect. Alimuuliza kama kulikuwa na rule yoyote ya kutuma majina kwa wazazi. Nuru alicheka kwa mshangao. “Wazazi? Hapana.”
Asha alirekodi kwenye notebook yake muda wa darasa kuisha, muda wa assistant kupokea list, muda wa message ya mama, na muda wa portal update. Timeline haikumpa jina la aliyevujisha, lakini iliondoa dhana moja: taarifa haikutoka moja kwa moja kwenye notification ya portal. Aligundua kwamba tatizo la kweli lilikuwa la njia zisizoonekana kati ya taarifa rasmi na mazungumzo binafsi. Kabla ya kurudi chumbani, alimwandikia Mariam: *Asante kwa screenshot. Sitaisambaza. Kesho nitauliza kwanza, si kushitaki.* Mariam akajibu emoji ya moyo, lakini Asha hakuhisi jambo limetatuliwa. Alifunga notebook akiwa na kanuni ya kwanza aliyojitungia: kila hatua lazima ipunguze uvumi, si kuuzalisha.
Ilikuwa picha ya jedwali la wazazi.