Siku mbili alizopewa Neema kuthibitisha kutokuwa na hatia zilikuwa fupi kwa hesabu na ndefu kwa hofu.
Usiku wa kwanza, walinzi wawili walikaa nje ya nyumba yao. Hawakumfunga ndani, lakini kila alipoinuka kwenda kisimani mmoja wao alimfuata. Watu waliopita walitazama nyumba kana kwamba tayari ilikuwa ya mwizi.
Bi. Rehema alikusanya nafaka iliyopatikana chini ya kitanda na kuiweka mbele ya mlango.
“Waichukue,” alisema. “Sitaki hata vumbi lake ndani.”
Neema alimzuia. “Tukiitoa, watasema tunaficha ushahidi.”
Mama yake akaketi kwa hasira. Homa ilikuwa imeshuka, lakini mwili wake bado dhaifu. “Nimeishi maskini miaka yote. Sasa mtu amenipa aibu ya wizi bila hata kunipa chakula chake.”
Kito alifika jioni akiwa na habari. Aliwaona wanaume wawili wakitoka nyuma ya ghala kabla moto haujaonekana. Mmoja alichechemea.
“Kwa nini hukusema?” Neema akauliza.
“Nilidhani ni walinzi. Halafu Jabali alisema mtu yeyote anayesambaza uvumi atapigwa.”
“Unamjua aliyekuwa akichechemea?”
Kito akatikisa kichwa. “Lakini alikuwa na kitambaa cha bluu kiunoni.”
Hamisi aliwahi kusema wapagazi wa Rashid walivaa vitambaa vya bluu siku za kupakia. Neema aliunganisha hilo na fundo la magunia, lakini bado haikutosha.
Usiku huo Amani alijitokeza nyuma ya nyumba. Alikuwa amefunika uso kwa kitambaa.
“Bakari alipewa sarafu na mkuu wa ghala,” alisema. “Niliona kwenye daftari la malipo.”
“Daftari liko wapi?”
“Limefichwa.”
“Lete.”
Amani akatikisa kichwa. “Nikichukua, watanijua.”
“Bila ushahidi huo, watanifunga.”
“Na nikileta, wataniua.”
Neema alitaka kumshinikiza. Kisha akakumbuka jinsi watu wenye nguvu walivyotumia hofu za maskini kwa faida yao. Hakuwa tayari kuwa kama wao.
“Usilete daftari,” alisema. “Niambie tu alama ya malipo na siku iliyoandikwa.”
Amani akachora alama kwenye udongo. Ilikuwa malipo ya vibuyu viwili vya mafuta, kamba na siku tatu za kazi. Pembeni kulikuwa na herufi ya mkuu wa ghala.
Neema alinakili alama hiyo kwenye kipande cha mbao.
“Kwa nini unasaidia?”
Amani akatazama ndani, ambako Bi. Rehema alikuwa amelala. “Mama yangu alikufa akiwa na deni ambalo halikuwa lake. Niliandika alama. Kila ninapoona ubao, naona mikono yake.”
Kabla ya kuondoka, aliongeza, “Bakari anaogopa maji ya kina. Akienda, hatavuka mto. Atachukua njia ya kaskazini kupitia kichaka cha mikuyu.”
Mama Naliaka alimshawishi kaka yake na vijana wawili waende kumtafuta. Neema hakuweza kuondoka kwa sababu walinzi walimfuata. Alibaki akikusanya ushahidi wa magunia na mafuta.
Asubuhi ya siku ya pili, mlinzi mmoja alimruhusu kwenda kwenye magofu ya ghala. Watu walikuwa tayari wamechukua vipande vya mbao vilivyosalimika. Neema akapiga magoti mahali moto ulipoanzia.
Aliona udongo uliokuwa mweusi zaidi karibu na dirisha. Ndani yake kulikuwa na vipande vidogo vya ganda la kibuyu. Alivinusa. Mafuta ya taa.
Pembeni, alikuta alama ya mguu ambao upande mmoja ulikuwa mzito kuliko mwingine—mtu aliyekuwa akichechemea.
“Udongo hautasema jina,” mlinzi alisema.
“Lakini unaweza kusema mtu alikuwa hapa.”
Mchana, Mama Naliaka alirudi. Hawakumpata Bakari, lakini walimkuta mtu aliyemwona akinunua chakula kwenye njia ya kaskazini. Alikuwa anaelekea kijiji cha Maji-Matatu.
Chifu alituma wapanda punda wawili. Walimkamata kabla jua halijazama.
Bakari aliporejeshwa, alikuwa amechoka na mwenye hasira. Alikana kila kitu mpaka Amani alipoitwa kwa siri mbele ya Chifu. Karani akachora alama ya malipo. Muuza mafuta akathibitisha kiasi. Kito akataja kitambaa cha bluu na mguu uliochechemea. Walipochunguza mguu wa Bakari, kisigino chake cha kushoto kilikuwa kimejeruhiwa.
Ushahidi mmoja ungeweza kusemwa ni bahati. Minne ilianza kuwa mnyororo.
Bakari alivunjika alfajiri.
Alisema hakujua Neema angewekewa nafaka nyumbani. Kazi yake ilikuwa kuhamisha magunia na kuwasha mafuta. Mkuu wa ghala ndiye aliyempa pishi ya Neema na kumwambia aiache nyuma ya jengo.
“Nani alitoa amri?” Chifu akauliza.
Bakari alimwangalia Mtemi, kisha Jabali.
“Nilipewa fedha na watu wa ghala,” alisema. “Lakini walitumia mfuko wenye muhuri wa Jabali.”
Jabali aliruka kwa hasira, akidai karani na mpagazi wamehongwa na Neema. Chifu alinyanyua mkono.
“Neema hakuwa na fedha hata za kununua pishi moja ya mtama,” alisema. “Unasema amehonga watu kwa nini?”
Kwa mara ya kwanza, umasikini wa Neema ukawa ushahidi wa upande wake.
Alirejeshewa kazi, lakini alipotoka barazani hakushangilia. Aliona kivuli cha ghala lililoungua juu ya soko lote.
Ukweli ulikuwa umemwokoa.
Haukuirudisha nafaka.
---
Asubuhi ya siku ya pili, Neema aliomba magunia yote yaliyookolewa yaletwe sokoni.
Jabali alikataa.
“Uko chini ya uchunguzi. Huna mamlaka ya kutoa amri.”
“Basi ni wewe utoe. Kama mimi ni mwizi, hesabu itanionyesha.”
Chifu, ambaye hakupenda kusikia watu wakinong’ona kuwa familia yake imechoma ghala, alikubali.
Magunia thelathini yaliwekwa mstari. Kila moja lilikuwa na muhuri wa baraza. Neema akayapima mbele ya watu.
Magunia kumi na mawili yalikuwa na mtama. Nane yalikuwa na mahindi. Sita yalikuwa karibu tupu, yamejazwa makapi chini. Manne yalikuwa na ufuta.
“Ufuta huu umetoka wapi?” Chifu aliuliza.
Hakuna aliyejibu.
Neema akaomba daftari la ghala. Karani alileta vibao viwili vya mbao vilivyookolewa motoni. Alama zake zilionyesha kuwa ghala lilipaswa kuwa na magunia mia moja na sitini ya mtama na mahindi, si zaidi.
Mzee Salim akapita vidole juu ya alama hizo.
“Ubao huu umeandikwa upya,” alisema. “Mstari wa zamani umefutwa kwa mchanga. Chini yake kulikuwa na hesabu kubwa.”
“Unaweza kuisoma?” Chifu akauliza.
“Si yote. Lakini hapa si mia moja na sitini. Ni mia mbili na arobaini.”
Umati ukavuma.
Neema akamgeukia Mtemi. “Magunia ya ufuta yana fundo la wapagazi wako. Na magunia tupu yalikuwa yamefungwa upya. Mlikuwa mkihamisha nafaka ya Chifu kwenda kwenye ghala lako, kisha mkachoma jengo ili kuficha pengo.”
Mtemi akapaza sauti. “Ushahidi wako ni punje nne na maneno ya mzee kipofu!”
“Na kuna mafuta ya taa aliyouziwa Bakari.”
Muuza mafuta alikuwa amesimama nyuma ya umati. Alipoona walinzi wa Jabali, alianza kurudi nyuma.
Mama Naliaka alimshika mkono.
“Sema ulichokiona,” alimnong’oneza. “Leo ukikaa kimya, kesho watakuwekea moto wewe.”
Muuza mafuta akameza mate. “Bakari alinunua vibuyu viwili. Alisema vilikuwa vya taa za nyumba ya Bwana Mtemi.”
Jabali akasema, “Hilo halithibitishi moto.”
Neema akatoa kipande cha kamba kutoka mfukoni. “Hiki nilikikuta nyuma ya ghala. Kina mafuta na ufuta. Fundo lake linafanana na kamba za magunia manne.”
Chifu Baraka alimwangalia Mtemi.
Mtemi hakutetemeka. Badala yake, alimwangalia Jabali.
Macho yao yalikutana kwa muda mfupi sana.
Lakini Neema aliona.
Chifu pia aliona.
“Kamata walinzi wa ghala,” Chifu akaamuru. “Na mlete Bakari, akiwa hai.”
Jabali akapiga hatua mbele. “Mjomba, unamruhusu msichana huyu kuliaibisha baraza kwa uvumi.”
Chifu akamgeukia taratibu. “Kwa nini uvumi wake unakutisha?”
Jabali akanyamaza.
Mtemi alizuiliwa kuondoka mjini. Siku iliyofuata, Bakari alikamatwa kwenye kijiji cha jirani. Alikiri kwamba alilipwa na karani wa Mtemi kuhamisha magunia arobaini na sita usiku. Moto ulipangwa na mlinzi mmoja wa ghala. Jina la Jabali halikutajwa, lakini fedha zilizotumika kuwalipa zilitoka katika mfuko uliokuwa na muhuri wake.
Chifu hakumfunga mpwa wake. Badala yake, alimwondoa kwenye usimamizi wa soko na kumpeleka kusimamia malisho ya mbali.
Mtemi alipoteza ghala moja na sehemu ya mali yake. Kwa mara ya pili, aliokolewa na utajiri wake.
Neema alirejeshewa kazi.
Lakini ushindi huo haukumpa furaha.
Ghala lilikuwa limeungua. Akiba ya mji ilikuwa imepungua. Ukame bado haujaisha.
Watu walikuwa wamepata ukweli, lakini ukweli haukuwa chakula.
---