Baada ya Mzee Salim kuingia sokoni akiwa hai, Liwali Hamadi hakutoa hukumu mara moja. Aliamuru baraza livunjwe mpaka asubuhi na mashahidi wote walindwe katika nyumba tofauti.
“Usiku mmoja unatosha kubadilisha simulizi ya mtu,” alisema.
Neema hakulala. Alikaa na Bi. Rehema, Mama Naliaka na Amani wakipanga ushahidi kwa mfuatano. Hawakutaka kesi igeuke kuwa hadithi nyingi zisizoungana. Walianza na pishi la uongo, wakaenda kwenye magunia ya ghala, moto, mapango, muhuri wa Jabali na kufungwa kwa njia.
Asubuhi, Liwali alianza na Bakari Mkubwa.
Mtu huyo alisimama mbele ya Mtemi kwa mara ya kwanza tangu afike. Pete zake za shaba hazikung'aa kama zamani. Alieleza jinsi magunia ya wakulima yalivyokuwa yakiandikwa kuwa yamepotea njiani, ingawa yaliuzwa pwani. Alitaja Juma, ugomvi wa Miamba na amri ya kuchukua vibao vyake.
Mtemi akasema, “Mtu huyu ana deni na chuki. Anasema ili ajilinde.”
Liwali akamuuliza Bakari, “Una ushahidi mwingine isipokuwa mdomo wako?”
Bakari akatoa kifuko kidogo chenye muhuri wa zamani wa msafara. Ndani kulikuwa na kipande cha ubao kilichoonyesha magunia mia moja na ishirini yamepokelewa pwani. Nakala ya Mtemi iliyohifadhiwa na Amani ilionyesha themanini tu.
“Niliweka hii ili nijilinde ikiwa siku moja angenigeukia,” Bakari alisema.
“Kwa hiyo ulihifadhi ushahidi wa wizi lakini ukaendelea kufaidika?”
“Ndiyo.”
Hakujaribu kujifanya mwema. Kukiri huko kulifanya maneno yake yaonekane mazito zaidi, si mepesi.
Baadaye Bakari mdogo aliletwa chini ya ulinzi. Alieleza jinsi alivyopewa mafuta, kamba na pishi ya Neema. Mkuu wa ghala alipokataa, Liwali alilinganisha alama za malipo kwenye ubao wa Amani na kijiti cha Bakari. Zililingana.
Jabali alidai muhuri wake uliibwa.
Chifu Baraka akasema, “Sanduku la muhuri lilikuwa ndani ya nyumba yako.”
“Watu wengi waliingia.”
“Funguo zilikuwa mbili. Moja kwangu, moja kwako.”
“Basi labda wewe uliutumia,” Jabali alisema.
Umati ulivuma. Chifu alisimama, lakini Liwali akamzuia.
“Hapa hata damu itajibu kwa ushahidi,” alisema.
Karani wake walileta hati tisa zenye muhuri uleule. Wino na nyuzi zake zililingana na muhuri wa Jabali. Pembeni ya hati nne kulikuwa na alama za malipo zilizoingia kwenye mali yake binafsi.
Jabali alikosa jibu.
Mtemi alibadilisha mbinu. Alisema hata kama kulikuwa na makosa, Neema naye alivunja sheria kwa kukusanya umati na kuchukua nafaka mapangoni.
Neema alisimama. “Hatukuchukua kwa siri. Tuliizuia mbele ya wazee, Chifu na wenyewe. Sehemu iliyokuwa mali yake iliandikwa kama deni la baraza.”
“Lakini watu walikuwa na silaha.”
“Watu wake walikuwa na mikuki na upanga. Wetu walikuwa na mienge na fimbo.”
Mama Naliaka akainua fimbo yake. Kicheko kidogo kilipita sokoni, lakini Liwali hakutabasamu.
“Je, ungefungua mapango bila umati?” alimwuliza Neema.
“Labda la.”
“Kwa hiyo ulitumia shinikizo.”
“Ndiyo. Kwa sababu milango ya sheria ilikuwa imefungwa na muhuri wa uongo.”
Jibu hilo halikumfanya aonekane mkamilifu. Hilo ndilo alilotaka. Hakutaka kugeuza mapambano yao kuwa hadithi ambamo kila walichofanya kilikuwa safi. Walivunja utulivu ili kuzuia watu kufa. Swali lilikuwa kama hali hiyo ilihalalisha hatua yao na jinsi ya kuzuia umati mwingine kutumia kisingizio kilekile kwa wizi.
Liwali aliwauliza wazee, wakulima na wafanyabiashara. Mwishowe akasema hukumu itatolewa siku inayofuata. Usiku huo, hakuna upande uliojua kama atamlinda Chifu, wafanyabiashara au watu wa ghala.
Neema alitembea hadi kisima cha pili. Hamisi alimkuta hapo.
“Unaogopa?” aliuliza.
“Ndiyo.”
“Vizuri. Ulisema mtu asiyeogopa hatari haioni.”
Neema akamwangalia. “Sasa unanirudishia maneno yangu?”
“Nimeyabeba muda mrefu. Ni haki ulipe.”
Walikaa mpaka taa za soko zikazimwa.
Kesho haingehukumu Mtemi na Jabali pekee. Ingeamua kama sheria mpya ingetokana na mtu mwingine mwenye nguvu, au kutoka kwenye ushahidi ambao kila upande ulilazimika kuonyesha.
---
Siku ya mwisho ya baraza ilianza kwa ukaguzi wa hesabu.
Karani wa Liwali Hamadi walipima magunia yaliyobaki, wakalinganisha madeni ya Mtemi na vijiti vya wakulima, na kukagua mihuri iliyotumiwa na Jabali. Kila hesabu ilipofunguliwa, udanganyifu mwingine ulionekana.
Mtemi alikuwa amewaandikia baadhi ya wakulima madeni mawili kwa mkopo mmoja. Alikuwa amepokea nafaka ya ushuru na kuiingiza katika hesabu za biashara yake. Wakati wa ukame, alinunua mashamba ya familia saba kwa deni la nafaka ambalo tayari lilikuwa limelipwa kwa kazi.
Jabali alikuwa ameuza matumizi ya muhuri wa Chifu. Kwa kila hati, alipokea sehemu ya faida.
Liwali Hamadi alimwita Chifu Baraka.
“Ulikuwa hujui?”
Chifu alikaa kimya.
“Nilijua mpwa wangu alikuwa karibu na wafanyabiashara,” alisema hatimaye. “Sikujua alikuwa akitumia muhuri wangu.”
“Ulimwacha afanye hivyo kwa sababu faida ilifika barazani.”
Chifu hakukanusha.
Liwali akasema, “Kutoona kwa sababu hutaki kuona ni aina nyingine ya kuona.”
Hukumu ilitolewa jua lilipokuwa katikati ya anga.
Jabali aliondolewa katika ukoo wa wasimamizi wa baraza na kupelekwa kufanya kazi kwenye kituo cha mbali cha ushuru chini ya uangalizi. Mali aliyopata kwa hati za uongo ilichukuliwa.
Mtemi alitakiwa kurudisha mashamba saba, kufuta madeni yaliyoandikwa mara mbili na kulipa sehemu ya nafaka kwa familia alizokuwa amewadanganya. Maghala yake mawili yaliwekwa chini ya usimamizi wa muda wa baraza na soko.
Kwa kutekwa kwa Mzee Salim, alitozwa faini kubwa. Mlinzi aliyekiri alipewa adhabu ndogo kwa kutoa ushahidi.
Watu walitaka Mtemi afungwe.
Liwali akasema, “Sheria ya eneo hili ina adhabu ya mali kwa udanganyifu wa biashara. Siwezi kubuni hukumu kwa sababu umati una hasira.”
Neema alielewa, ingawa hakuridhika. Kipimo cha haki kilipaswa pia kuwa kimoja kwa wote. Hata adui yake hakupaswa kuhukumiwa kwa sheria ambayo haikuwepo jana.
Lakini Liwali hakumaliza hapo.
“Kuanzia leo,” alisema, “vipimo vya Mbuyuni vitasajiliwa mbele ya baraza, wafanyabiashara na wakulima. Muhuri mmoja hautatosha. Kila hati ya soko itakuwa na alama tatu.”
Akamgeukia Neema.
“Utaendelea kusimamia vipimo?”
Neema aliangalia Chifu Baraka.
Chifu akasema, “Kazi ni yako.”
“Kwa masharti,” Neema alisema.
Umati ukacheka kwa sababu sasa watu walijua tabia yake.
Liwali Hamadi akatabasamu. “Sema.”
“Vipimo visimamiwe na watu watatu, si mimi peke yangu. Mmoja wa wafanyabiashara, mmoja wa wakulima na mmoja wa baraza. Hesabu zisomwe hadharani kila mwezi. Na ghala la wanachama lisitwaliwe bila ridhaa yao.”
“Unajitengenezea mamlaka kubwa,” Mtemi alisema kwa sauti iliyochoka.
Neema akamgeukia. “Ninajipunguzia mamlaka. Ndiyo maana hunielewi.”
Liwali alikubali masharti hayo.
Baada ya baraza, watu walimzunguka Neema. Wengine walitaka kumwinua mabegani, lakini alikataa. Alienda moja kwa moja kwa Mzee Salim.
Mzee alikuwa amechoka, uso wake ukiwa na michubuko.
“Tulishinda,” Neema alisema.
Mzee akatikisa kichwa. “Hapana. Mmeweka mwanzo ambao unaweza kushinda hata usipokuwepo.”
“Si hilo ndilo ulilonifundisha?”
“Mimi nilikufundisha maji hayadanganyi. Wewe umetufundisha kuwa hata maji yanahitaji mashahidi.”
Jioni hiyo, Mbuyuni ilisherehekea. Lakini Neema hakusahau kwamba ghala lao lilikuwa na deni kwa Rashid, mashamba yalihitaji mbegu, na mama yake bado alichoka haraka baada ya homa.
Ushindi haukuondoa umasikini kwa usiku mmoja.
Uliwapa tu nafasi ya kupigana nao bila kufungwa mikono.
---