Jumanne usiku, Halima aliitisha kikao cha chama cha familia kwenye ukumbi mdogo wa nyuma ya nyumba yake. Aliweka karatasi tatu kubwa ukutani: PRINCIPAL, WITHDRAWN, STILL LOCKED. Chini ya kila kichwa kulikuwa na mistari ya majina, bila namba bado. Juma alifika akiwa na laptop na folder ya Kelvin. Musa alikuwa tayari amekaa kwenye kiti cha plastiki, akiwa na uso wa mtu aliyekuwa amepoteza usingizi na kutafuta mtu wa kumpa hasara yake.
“Hatukuja kutoa hukumu leo,” Halima alisema. “Tumekuja kuhesabu.”
Musa akamwangalia Juma. “Hesabu haitarudisha pesa.”
“Lakini itatuzuia kuahidi uongo.”
Familia ilikusanyika polepole. Saidi alileta receipts za mobile money. Binamu wawili walileta screenshots. Shangazi Mariam alikaa karibu na mlango akiwa na notebook. Amina alikaa pembeni ya Juma, lakini hakumshikilia mkono. Alikuwepo kusikia, si kumtetea.
Halima alianza na kiasi kilichowekwa. Musa alikuwa ameweka 2,400,000, lakini 1,000,000 ilikuwa mkopo wa muda mfupi. Saidi alikuwa ameweka 300,000. Binamu mmoja 450,000. Halima aliweka 1,200,000 kutoka akiba ya ada ya mtoto. Juma alipotaja kwamba alikuwa ameweka 1,050,000 kwa nyakati tofauti, Musa akamkatiza.
“Ulitutoa, halafu unaandika jina lako kwenye list kama sisi.”
Juma akamwangalia. “Niliweka pesa zangu pia.”
“Na ulitoa.”
“Nilitoa 1,202,000 kwa jumla.”
“Kwa hiyo wewe si sawa na sisi.”
“Withdrawal zangu ni records, si sababu ya kufuta loss yako.”
Halima aliandika safu nyingine: RECOVERED BEFORE LOCK. Kwenye list ya Juma, kiasi alichotoa kilikuwa kikubwa kidogo kuliko principal yake. Kwenye list ya wengine, withdrawals zilikuwa chache au hazikuwepo. Tofauti hiyo ilifanya chumba kiwe na hasira mpya. Watu hawakuwa wamepoteza kwa kiwango kimoja, lakini wote walikuwa wameingia kwa sauti ya Juma.
Musa akasema, “Unaweza kulipa yangu.”
Juma alihisi kila mtu akimwangalia. “Siwezi kuahidi kulipa kila hasara.”
“Uliwaambia ni salama.”
“Niliwaambia nilikuwa nimejaribu. Nilipaswa kusema sikujua source ya payout, na sikuuliza referral rewards zilimaanisha nini.”
“Basi sema mbele yao kwamba ulituingiza.”
Juma akasimama. “Niliwaingiza. Hilo ni kweli. Sikuchukua commission cash, hilo pia ni kweli. Kelvin alipata warning mapema, na tunachunguza kama withdrawals za mwanzo zilitoka kwenye inflow mpya. Hilo bado halijawa conclusion.”
Mariam akaandika bila kuinua kichwa. Halima akamtazama Juma kwa muda mrefu, kisha akaandika kwenye karatasi: REFERRAL RESPONSIBILITY — ADMITTED. THEFT — NOT ESTABLISHED.
Musa akakasirika. “Mnaandika maneno ya kujitetea.”
“Tunatenganisha aina za ukweli,” Halima alisema. “Ukisema Juma aliiba bila record, utatengeneza kesi dhaifu. Ukisema Juma hana jukumu kwa sababu hakulipwa, utadanganya.”
Juma alihisi aibu, lakini hakupinga. Uaminifu wa familia haukurudi kwa mtu kusema yeye ni mwathirika safi. Ulikuwa ukianza pale mtu alipokubali nafasi yake ndani ya hasara.
Amina akafungua notebook. “Kuna pia fedha za nyumba ambazo Juma alikuwa amepanga kutumia kununua stock. Zimekwama kwenye platform.”
Musa akageuka. “Hukutuambia.”
Juma akasema, “Nilidhani ningeweza kuzitoa kabla ya term ya shule.”
Halima akaweka alama kwenye list. “Hii inaonyesha Juma ni mwathirika wa kiasi fulani na referral vector wa watu wengine kwa kiasi kingine. Hatuwezi kumweka kwenye safu moja tu.”
Musa alisimama na kuanza kutembea. “Mimi nilikopa kwa rafiki. Nitalipa interest kila wiki.”
“Basi tunaandika principal na interest tofauti,” Halima alisema. “Interest si kiasi kilichowekwa kwenye platform.”
Saidi aliuliza kama walipaswa kujaribu top-up ya mwisho. Juma akatikisa kichwa kabla Halima hajajibu. “Hapana. Hatuna record kwamba top-up itafungua withdrawal. Tuna record kwamba mfumo unaomba pesa zaidi.”
Musa akamnyooshea kidole. “Na kama pesa hii ndiyo njia pekee?”
“Basi tutapoteza bila kuongeza hasara.”
Kikao kikawa kimya. Halima akapiga picha ya karatasi zote na kuwataka kila mtu atume statements, si screenshots pekee. Waliweka muda wa kesho jioni wa kukusanya records. Hakuna aliyeruhusiwa kuandika kwamba pesa zilirudishwa ikiwa haikuwa kwenye account yake.
Halima aliwaomba kila mtu ataje chanzo cha pesa, si jina la app pekee. Musa alikiri mkopo wake ulikuwa na riba ya wiki, na kwamba alikuwa ameahidi kuurudisha baada ya withdrawal ya pili. Saidi alisema alikuwa ameweka sehemu ya mshahara wa mwezi, lakini alikuwa amemwambia mama yake kwamba pesa hizo ziko kwenye “saving plan”. Binamu mmoja akasema alikuwa amesikia kutoka Juma kwamba withdrawal za kwanza zilikuwa proof ya mfumo.
Juma akaandika kauli hiyo chini ya ukurasa. “Hilo nilisema. Sitafuta.”
Amina akamuuliza kama alikuwa na copies za messages za kwanza. Juma akatoa export. Halima akapitia kwa utulivu, akatenganisha sentensi za Juma na replies za Kelvin. Wakati fulani alimsimamisha.
“Hapa ulisema ‘usiweke zaidi ya unachoweza kupoteza’.”
“Ndiyo.”
“Lakini hukuuliza walichoweza kupoteza.”
Juma akakubali. Mazungumzo hayo hayakuwa ushahidi wa wizi, lakini yalionyesha mipaka ya ushauri wake. Kikao kiliendelea mpaka kila mtu akawa na list ya records za kutuma.
Mariam akauliza, “Ni nani atakuwa anasimamia folder?”
“Halima,” Juma alisema kabla hajafikiri.
Halima akamtazama kwa mshangao mdogo. “Una uhakika?”
“Ndiyo. Nimekuwa nikisema maneno ya platform muda mrefu. Sasa tunahitaji mtu anayesema numbers.”
Hilo lilimgharimu mbele ya familia. Kila mtu aliona kwamba alikuwa ameacha nafasi yake ya “anayejua mambo ya pesa”. Lakini Halima alichukua laptop yake na kuanza kuunda folder.
Kabla kikao hakijaisha, simu ya mmoja wa binamu iliita. Alifungua ujumbe wa support uliokuwa umefika dakika hiyo: To activate recovery, deposit 15% before midnight. Maneno hayo yalikuwa tofauti kidogo, lakini mpangilio wake ulifanana na message ya Kelvin ya awali.
Halima akamwambia asijibu. Juma akaomba screenshot, saa, namba ya sender na account iliyopokea. Mtu huyo akatia alama kwenye karatasi.
“Hasara yetu si sawa,” Juma alisema, “lakini ukweli wetu lazima uwe mmoja.”
Halima akaweka mstari chini ya maneno hayo. Wakati kila mtu akiondoka, aligeuza karatasi ya mwisho na kuandika kiasi cha Musa kilichokuwa kimekwama. Chini yake, exposure kubwa zaidi haikuwa ya Halima. Ilikuwa ya Musa.
---