Jumatatu mchana, Juma na Halima walikaa kwenye kibanda cha mobile money kilichokuwa karibu na benki ndogo ya mtaa. Juma alibeba notebook, simu mbili na nakala ya commission sheet. Halima alibeba folder la evidence committee. Hawakuja kutafuta mtu wa kuthibitisha kwamba Juma alikuwa mwizi. Walikuja kuthibitisha kitu ambacho kilikuwa kimegawanya familia: je, reward iliyoandikwa kwenye dashboard ilikuwa pesa ambayo Juma aliwahi kupokea?
Clerk wa benki aliwaonyesha viti viwili na kuomba vitambulisho. Juma hakupenda kupeleka maisha yake kwenye kaunta ya mtu asiyejua hadithi, lakini alijua records zilizotolewa kwa maneno hazingeweza kuvuka meza ya Halima. Aliomba statement ya miezi sita ya mobile money na bank account mbili. Halima akafungua spreadsheet ndogo kwenye simu yake.
“Tutaanza na deposits,” alisema. “Si na hisia.”
Clerk alichapisha kurasa nyingi. Juma akazitandaza mezani, akitumia kalamu ya bluu kuweka alama kwenye tarehe. Deposit ya kwanza ya KukuaPlus ilikuwa 200,000. Withdrawal ya kwanza ilikuwa 230,000 baada ya siku tatu. Halima akalinganisha tarehe. Hakukuwa na pesa iliyoingia kwa jina la “commission”. Hakukuwa na reference ya referral. Kulikuwa na tu muamala wa kawaida uliotumwa na platform iliyotumia jina fupi la kampuni.
“Reward ya kwanza inaonekana lini?” Halima aliuliza.
Juma akafungua screenshot. “Siku mbili baada ya kumwingiza Saidi.”
“Na cash payout?”
“Haipo.”
“Basi reward ilibaki kwenye dashboard.”
Juma hakujibu. Alikuwa ametaka statement imwondolee kila lawama, lakini statement ilimwondolea tu jina la mpokeaji. Haikufanya uamuzi wake wa kuwaalika watu uwe mzuri zaidi.
Walitumia dakika arobaini kuoanisha records. Deposit za Halima ziliendana na tarehe za sheet. Deposit ya Musa ilionekana kama transfer ya kawaida. Reward value iliongezeka baada ya kila deposit, lakini hakuna mstari uliotoka kwenda kwa Juma. Kwenye dashboard, status ya reward ilikuwa pending. Kwenye terms zilizopigwa screenshot, neno pending halikuelezwa.
Clerk aliomba waonyeshe statement ya platform. Juma akamwonyesha screenshot.
“Hii si statement ya benki,” clerk alisema. “Ni report ya ndani ya account.”
“Tunajua,” Halima alisema. “Tunataka kutenganisha report na pesa halisi.”
Clerk akatoa kalamu na kuchora mistari miwili. “Hii ni record ya platform. Hii ni record ya fedha iliyopita kwenye mfumo wa malipo. Kama reward haionekani hapa, mimi siwezi kusema ililipwa.”
Juma aliandika: DASHBOARD RECORD ≠ CASH RECORD.
Halima akamtazama. “Andika pia: kutokulipwa commission hakufuti referral.”
Juma alikubali. Alijua Halima hakutaka awe mwizi, lakini pia hakutaka amtengenezee utetezi rahisi. Kama angejificha nyuma ya “sikupokea pesa”, angeepuka sehemu ya ukweli kwamba aliwaambia wengine platform ilikuwa salama.
Walitoka kwenye kaunta na kukaa kwenye benchi nje. Jua lilikuwa kali, na magari ya daladala yalikuwa yakipita kwa kelele. Halima alifungua folder.
“Uliwaambia watu nini hasa?”
“Nilisema nimewithdraw mara tatu.”
“Ulisema na wao watawithdraw?”
“Nilisema mfumo ulionekana kufanya kazi.”
“Ulikuwa na risk statement?”
“Nilisema waanze kidogo.”
“Na Musa aliweka mkopo.”
Juma akakaa kimya.
Halima akafunga folder. “Sikusemi uliniibia. Ninasema ulifanya uamuzi wa usambazaji bila kujua reward system.”
“Nimeelewa.”
“Bado unaonekana kama mtu anayesubiri record imwambie yeye ni nani.”
Juma akatazama barabara. Kwenye duka lake alikuwa amekuwa fundi anayesoma voltage, load na matumizi kabla ya kuwasha paneli. Kwenye KukuaPlus aliona withdrawals tatu na akapuuza maswali mengine. Ujuzi wake wa vifaa ulikuwa umempa imani ambayo hakuitumia kwa pesa.
Alifungua screenshot ya first withdrawal. Tarehe ilikuwa Jumanne saa kumi na mbili. Halima akafungua list ya group deposits. Mtu mmoja alikuwa ameweka 1,000,000 dakika saba kabla ya Juma kutoa 230,000. Juma alitaka kusema hilo lilikuwa jambo la kawaida kwa platform yenye users wengi. Lakini muda wa dakika saba ulifanya maneno yakose hewa.
“Huenda hakuna uhusiano,” alisema.
“Huenda,” Halima akajibu. “Lakini sasa ni swali la evidence.”
Juma akaweka alama ya njano kwenye tarehe. “Tutauliza platform.”
“Na Kelvin.”
“Kelvin atasema ni coincidence.”
“Basi atoe records.”
Juma alifungua group chat, akaona ujumbe wa Kelvin wa wiki ile: Withdrawal zinaenda vizuri, endeleeni kuamini process. Ujumbe huo uliwekwa saa mbili baada ya deposit kubwa, kabla ya withdrawal yake. Juma hakujua kama Kelvin alijua kinachoendelea. Lakini sasa timeline ilikuwa na nafasi ya kutosha ya kuuliza.
Alirudi kwa clerk kuomba nakala iliyothibitishwa ya transactions. Clerk akampa risiti na namba ya ombi. Halima akaandika kwenye folder. Juma akatuma screenshot ya reward report kwa email ya committee, pamoja na note: Hakuna commission cash iliyothibitishwa katika records nilizo nazo. Reward values ziliundwa kwenye dashboard baada ya referrals. First withdrawal yangu ilitokea dakika saba baada ya deposit kubwa ya user mwingine. Hii ni observation, si conclusion.
Halima alisoma ujumbe huo, kisha akatikisa kichwa. “Hii ndiyo lugha tunayotumia. Fact, inference, unknown.”
Juma alihisi aibu, lakini pia alihisi jambo la kwanza lililofanana na mwelekeo. Hakukuwa na muujiza uliomtoa kwenye lawama. Kulikuwa na tofauti ya aina mbili za lawama: alichokuwa hajafanya, na alichopaswa kuuliza kabla ya kuwaalika wengine.
Halima hakumruhusu Juma aweke neno “scam” kwenye folder. “Bado hatujui kama report hii ilitengenezwa kwa makosa, kwa mfumo wa referral, au kwa mpango wa makusudi,” alisema. “Tukitumia jina kubwa kabla ya records, tutawapa nafasi ya kutuita watu wa hasira.”
Juma alitaka kuuliza kama kuna tofauti kati ya kutokujua na kutokuwa mwangalifu. Halima akamjibu kabla hajauliza. “Uliweza kutokujua commission. Hukuweza kutokujua kwamba uliwaambia watu wakuamini. Hizo ni ngazi mbili tofauti.”
Maneno hayo yalimfanya afungue tena list ya contacts aliowatumia link. Watu sita walikuwa wamejibu, watatu wakiomba msaada wa kutoa pesa. Juma aliandika kila jina na kiasi bila kujaribu kupunguza aibu yake. Amina alimtumia ujumbe: Usiahidi recovery. Wape facts na waambie wasitume top-up.
Juma akatuma ujumbe huo kwa wote. Mtu mmoja akamjibu kwamba alidhani Juma alikuwa ana commission ya siri. Hakujitetea. Aliandika tu kwamba records za cash hazionyeshi malipo ya commission, lakini bado anachunguza kwa nini referral values ziliundwa chini ya jina lake. Kwa mara ya kwanza, aliona uwazi ukimgharimu haraka kuliko ulaghai wa maneno, lakini ukimpa nafasi ya kujua atakachokisimamia.
Wakiwa njiani kurudi, Halima alimtumia Juma picha ya statement ya kwanza. Juma akaifungua kwenye simu. Chini ya transaction yake ya kwanza, kulikuwa na deposit ya mtu mwingine iliyowekwa dakika saba kabla.
---