Halima hakumpigia Mariam tena siku hiyo. Alituma tu ujumbe mfupi jioni: *Nina copy nyingine ya diary. Njoo kesho nyumbani kwangu, si shuleni.*
Mariam alisoma ujumbe huo mara mbili. Alitaka kuuliza kwa nini, lakini akafuta maneno aliyokuwa ameandika. Kwenye simu, Kendi alikuwa akituma picha ya sample ya backdrop na kuuliza kama rangi ya shaba ilikuwa nzito sana. Mariam akajibu kwamba ilikuwa sawa. Kisha akahifadhi ujumbe wa Halima kwenye folder la ushahidi.
Asubuhi iliyofuata, alimwambia Kendi aendelee na sample bila yeye.
“Utaenda wapi?” Kendi akauliza.
“Kwa Halima.”
“Bado unaamini anaweza kusaidia?”
“Naamini ana taarifa. Hilo si sawa na kuamini kila kitu.”
Kendi hakumzuia. “Babu amesema balance ya kwanza lazima iingie kabla ya saa kumi na moja.”
“Najua.”
Nyumba ya Halima ilikuwa kwenye estate ya shule iliyo mbali na Mwangaza. Alifungua mlango baada ya kugonga mara mbili. Nyumba ilikuwa safi, vitabu vikiwa vimepangwa kwenye shelf na viatu vya watoto vikiwa kando ya ukuta. Halima alimkaribisha kwa ishara, lakini hakumkumbatia.
“Utakunywa chai?”
“Baadaye. Umesema una copy nyingine ya diary.”
“Na baadhi ya papers nilizohifadhi.”
Halima alimpeleka kwenye meza ya dining. Alifungua box ya plastiki iliyokuwa na barua za zamani, receipts za kodi na notebooks. Mariam alihisi kama ameingia kwenye maisha ya mtu mwingine, lakini ndani ya box kulikuwa na vipande vya maisha yao yote mawili.
Halima alitoa diary ya pili, ndogo kuliko ile ya shule. “Hii nilianza baada ya kuhamia Mwangaza. Niliandika tarehe za barua nilizochukua kwa ajili yako.”
Mariam aliifungua. Kulikuwa na entries fupi: *Mariam, hostel form; Mariam, bursary letter; Mariam, student finance envelope.* Tarehe ya mwisho ilikuwa na alama ya nyota.
“Kwa nini una alama hapa?”
“Kwa sababu siku hiyo uliogopa.”
“Nilifanya nini?”
“Ulisema hujui kama unaweza kumudu semester iliyofuata. Ulisema mtu wa finance amekupa form ya loan, lakini hujui kama utasaini.”
Mariam alitafuta kumbukumbu hiyo. Alikumbuka stress ya ada, lakini si form. “Nilikuambia nini?”
“Ulisema usiiache kwa receptionist bila receipt.”
“Na wewe ukaichukua?”
“Ulinipa. Ulikuwa unaenda shift ya usiku.”
Mariam alisoma entry. Halima aliandika kwamba alipeleka bahasha kwa counter na akasaini register.
“Kuna kitu kingine?” Mariam akauliza.
Halima alitoa photocopy iliyokunjwa. “Hii nilipata kwenye box yangu. Sijui kama ni copy yako au yangu.”
Ilikuwa page ya student administration yenye jina la Mariam, admission number na address ya Mwangaza Estate. Sehemu ya loan type ilikuwa imechorwa kwa penseli, lakini amount haikuonekana. Chini kulikuwa na signature inayofanana na ya Mariam.
Mariam aliweka page mezani. “Hii ni saini yangu?”
“Unajua mwenyewe.”
Mariam aliichunguza. Saini ilikuwa na mteremko ule ule wa herufi ya M, lakini mwisho ulikuwa mfupi. Yake ya sasa ilikuwa imebadilika baada ya miaka ya kusaini invoices, lakini ya chuo haikuwa thabiti.
“Niliwahi kuweka saini kwenye form ya loan?”
“Umesema ulipewa form. Uliandika kwamba utaifikiria.”
“Basi huenda niliisaini?”
“Ulinipa bahasha imefungwa.”
“Na hii copy umetoka nayo wapi?”
“Nilikuwa nimeweka baadhi ya documents zako pamoja na zangu. Sikuweza kukurudishia kila kitu ulipoondoka.”
Mariam alihisi hasira. “Kwa nini hukuniambia una copy ya documents zangu?”
“Kwa sababu sikukumbuka. Niliipata nilipohamisha box mwezi uliopita.”
“Na tangu mwezi uliopita hujafikiria kuniambia?”
“Nilidhani ni papers za kawaida za chuo.”
“Papers za kawaida za chuo zimekuwa loan kwa miaka ishirini.”
Halima alifumba macho. “Usiniadhibu kwa kutokujua kwamba mfumo wa leo utatumia karatasi ya jana.”
Mariam alisimama na kutembea karibu na dirisha. Nje, mtoto alikuwa akirudisha baiskeli yake nyuma ya nyumba. Alitaka page ile iwe jibu, lakini ilikuwa imeongeza swali. Ikiwa signature ilifanana na yake, je, alikuwa amesaini maombi? Kama alisaini, kwa nini hakupokea pesa? Kama hakusaini, ni nani alitengeneza copy?
“Uliiona bahasha ikifungwa?” Mariam akauliza.
“Uliifunga mbele yangu.”
“Na ulikuwa na nafasi ya kuifungua?”
“Ndiyo. Lakini sikufungua.”
“Kwa nini nikuelewe?”
Halima alisimama sasa. “Kwa sababu nilikusaidia kwa miaka hiyo bila kukuchukulia hata shilingi moja. Uliniachia kodi wakati ulipochelewa. Ulinipa funguo zako. Kama ningetaka pesa zako, singengoja bahasha ya student finance yenye jina lako.”
Mariam alihisi maneno hayo yakiingia mahali pa maumivu. Hakuwa amemwita Halima mwizi, lakini kila swali lilikuwa likimfanya ajitetee kama mwizi.
“Samahani,” Mariam alisema, lakini sauti yake haikuwa nyepesi.
Halima alitazama copy. “Mimi pia ninaogopa. Saini yangu ipo kwenye register. Nimesaini kwamba nilipokea bahasha. Kama kuna mtu alifungua baadaye, watasema nilijua.”
“Ndiyo maana tunahitaji chain.”
“Chain iko wapi?”
“Archive inatafuta batch page.”
“Na ukipata, jina langu litakuwepo.”
“Labda.”
Halima alifungua droo nyingine na kutoa karatasi ndogo yenye muhuri wa student finance. Ilikuwa stub ya kupokea bahasha. Jina la Mariam lilikuwa limeandikwa, tarehe ikiwa wazi kidogo. Kwenye sehemu ya **received by**, kulikuwa na initials ambazo hazikuwa za Halima. Kwenye **delivered by**, kulikuwa na saini ya Halima.
Mariam alipiga picha. “Hii ndiyo receipt?”
“Niliiweka kwa sababu nilihofia utahitaji kuthibitisha nimepeleka.”
“Kwa nini hukuniambia jana?”
“Kwa sababu jana uliniangalia kama mimi ndiye nilikuwa nimeiba.”
Mariam alikaa. “Nilikuja nikifikiri labda uliwahi kuona pesa. Sasa naona uliona bahasha tu.”
“Na niliona saini yako kwenye page hiyo kabla haijaingia kwenye bahasha.”
“Uliiona?”
“Page ilikuwa juu kabla ujaifunga. Uliniambia utaisaini nyumbani. Lakini wakati ulipofunga, sikuangalia tena.”
Mariam alitazama photocopy. “Hii inaweza kuwa saini yangu.”
“Au mtu aliye-copy saini yako.”
“Usiseme hivyo bila proof.”
“Na wewe usisema mimi nilifungua bila proof.”
Ukimya uliingia ndani ya nyumba. Kwenye meza, papers zao zilikuwa zimetengeneza njia ya zamani: Mariam alisaini au hakusaini, Halima alipeleka au hakufungua, receipt ilipokelewa na initials zisizojulikana, halafu record ilihamia kwenye mfumo wa miaka ya baadaye.
Mariam alitoa karatasi ya kuandika evidence map. Aliandika:
1. Mariam alikuwa na application. 2. Halima alipokea bahasha iliyofungwa. 3. Halima alisaini delivery register. 4. Receipt ina initials za mtu wa finance. 5. Hakuna ushahidi wa disbursement kwa Mariam. 6. Address ni ya kweli.
Halima alisoma list. “Hiyo ya kwanza haithibitishi uliomba loan.”
“Ni fact kwamba kulikuwa na application papers, si kwamba nilikamilisha.”
“Na hii ya nne?”
“Ndiyo key.”
Halima aligeuza receipt. Kwenye nyuma kulikuwa na namba ndogo iliyochorwa kwa blue ink. “Hii ndiyo namba ya batch, nadhani.”
Mariam aliilinganisha na picha ya archive. Tarakimu tatu za mwanzo zilifanana na 14B, lakini ya mwisho ilikuwa imefutwa.
“Archive page ya batch haipo,” Mariam alisema.
“Basi ipate.”
“Wanatafuta.”
Halima alikaa tena. “Mariam, siwezi kutoa statement nyingine inayosema kila kitu hakikuwa na mimi. Nilichofanya ni kupeleka bahasha. Nimesaini.”
“Sitaki ukanushe saini.”
“Na sitaki unitumie statement kama weapon.”
“Sitaitumia dhidi yako. Nitaipeleka kama sehemu ya chain.”
Halima akavuta pumzi. “Ukisema hivyo, nitasaini copy ya receipt pia. Lakini usiweke jina la shule yangu kwenye public complaint.”
“Nitaweka taarifa zinazohitajika tu.”
Mariam alichukua picha za diary, receipt na copy ya page. Kisha akazihifadhi kwenye drive yake ya biashara na kutuma copy moja kwa email yake binafsi. Alikuwa amejifunza kutokana na experience hii: kila document ingekuwa na source, tarehe na mtu aliyetoa.
Halima akamletea chai. Walikunywa bila kuzungumza kwa muda.
“Umeendelea na biashara?” Halima akauliza.
“Harusi moja iko kwenye deadline.”
“Na hii case?”
“Benki imethibitisha hakuna account iliyomatch profile yangu, lakini bado wanataka ledger.”
Halima aliangalia chai. “Nikienda nawe archive?”
Mariam alishtuka. “Uko tayari?”
“Siko tayari kulaumiwa. Lakini niko tayari kusema nilichofanya.”
“Utahatarisha kazi yako.”
“Urafiki wetu tayari umeharibika kwa sababu kila mtu anaogopa kile karatasi inaweza kusema.”
Mariam alihisi macho yake yakilowa, lakini hakuyafuta. “Sijui kama tutarudi tulivyokuwa.”
“Hatupaswi.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu tulikuwa vijana waliokuwa tukisaini vitu bila kutengeneza copies. Sasa tutaweka mipaka.”
Simu ya Mariam iliita. Babu alikuwa akitaka jibu la balance. Mariam akasimama na kuchukua faili.
“Lazima nirudi studio.”
Halima alimsukumia receipt. “Usipoteze hii.”
“Nitaifunga vizuri.”
“Na Mariam?”
“Ndiyo?”
“Sikufungua bahasha.”
Mariam alimtazama. “Nimeandika hivyo.”
Halima alitikisa kichwa, lakini uso wake ulionyesha kwamba maandishi hayakuwa sawa na kuamini.
Waliondoka kwenye meza wakiwa na copy moja zaidi ya ushahidi na urafiki uliokuwa umevunjika mahali ambao haukuweza kurekebishwa kwa chai.
---