Ofisi ya ushauri wa jamii ilikuwa juu ya duka la vifaa vya shule, mahali ambapo ngazi zake zilikuwa nyembamba na kuta zimejaa matangazo ya huduma za bure. Amina alienda peke yake. Hakutaka Juma au Kato wakosee kusikia ushauri huo kama hukumu ya upande mmoja.
Mshauri aliyejitambulisha kama Njeri Kilonzo hakufungua mazungumzo kwa kuuliza nani alikuwa na kosa. Aliweka karatasi nne mezani: mpangilio wa muda iliyosahihishwa, rasimu ya Wairimu, nakala ya ujumbe kuhusu malipo na maelezo ya Amina ya siku ya tukio.
“Tenganisha vitu,” alisema. “Kwanza: ulimruhusu mtu kukaa. Pili: hali yake ilibadilika. Tatu: uliita msaada. Nne: alifariki baadaye. Tano: kuna mazungumzo ya pesa. Ukivichanganya vyote kuwa sentensi moja, kila mtu atapata jibu analotaka.”
Amina alihisi kana kwamba mtu ameweka mstari kwenye chumba chenye moshi. “Nataka kujua kama nina wajibu wa kulipa.”
“Hilo si swali moja. Kulipa kwa hiari? Kulipa kwa makubaliano? Kukiri uzembe? Kusema ulisababisha kifo? Ni mambo tofauti.”
“Nataka uhakika.”
Njeri akamtazama. “Uhakika wa aina gani?”
“Kwamba nilifanya kila kitu kwa wakati.”
“Una mpangilio wa muda inayosaidiwa na vyanzo. Huo ni ukweli wa matendo. Hutapata hapa uhakika wa kitabibu wa kile kilichosababisha kifo. Usitafute uvumi wa daktari wa WhatsApp. Ukifanya hivyo, utabadilisha mzozo huu kuwa kitu ambacho hakuna hapa anayeweza kuthibitisha.”
Amina alikumbuka video, ujumbe wa Leila na Kato akisema baba yake “hakuwa mtu wa kuanguka bila dalili.” Kila mtu alikuwa akijaribu kujaza sehemu isiyojulikana.
Njeri aliichukua rasimu ya Wairimu. “Hapa kuna tatizo la lugha. Msaada wa mazishi unaweza kutajwa kama msaada wa hiari. Tukio linaweza kuwa na mpangilio wa muda. Lakini sentensi ya kukiri ‘uwajibikaji’ bila kufafanua ni pana sana.”
“Kwa hiyo nilikuwa sahihi kukataa.”
“Usigeuze ushauri wangu kuwa medali. Ulikuwa sahihi kuuliza maana. Hilo si sawa na kusema familia haina maumivu au madai yao yote ni ya uongo.”
Amina alicheka kidogo. “Unaongea kama Leila.”
“Basi msikilize.”
Walipitia kila hatua. Njeri aliuliza kama Amina alimzuia Baraka kuondoka. Hapana. Kama alimpa dawa. Hapana. Kama alijaribu kumpeleka mwenyewe bila kuita msaada. Hapana. Kama alichelewesha kwa sababu ya gharama. Hakuna ushahidi wa hilo. Kama alimwambia mtu yeyote kuwa duka limekubali kosa. Hapana.
“Kisha kuna pesa,” Njeri alisema. “Hapa mume wako aliwasiliana bila wewe.”
Amina alijikaza. “Aliweka kiasi?”
“Ninaona ujumbe unaotaja sehemu ya kwanza. Je, umeona uthibitisho wa malipo?”
“Hajasema amelipa, amesema ameahidi.”
“Uliza. Usibashiri.”
Neno hilo lilimfuata hadi ukutani. Amina alitoa daftari lake na kuandika lengo jipya kwa mkono: *Si kuthibitisha Kato ni mwongo. Ni kurekebisha rekodi, kuweka mipaka, na kuishi baada ya hili bila kuogopa kusaidia.*
Njeri aliisoma. “Hilo ni lengo bora kuliko ushindi.”
“Lakini kama wanataka pesa?”
“Pesa inaweza kuwa sehemu ya msaada. Usiruhusu kiasi kifanye kazi ya ukweli.”
Walitengeneza orodha ya mambo ambayo Amina angeomba kwenye kikao kijacho: mpangilio wa muda iliyokubaliwa; tofauti kati ya msaada na kukiri; mawasiliano yote ya Juma; na idhini kabla ya kutumia ujumbe wa Leila. Hakuna sehemu iliyosema “thibitisha hukufanya kosa.”
Amina alipokuwa anaondoka, Njeri alimwambia, “Kuna kitu kingine. Usiache hofu ya madai ikufanye ukatae kila mtu anayehitaji msaada. Hiyo ni gharama ambayo makubaliano hayawezi kukurudishia.”
Amina akasimama. “Nilifanya hivyo tayari.”
Njeri hakumuuliza zaidi. “Basi hilo ndilo tatizo lako la kweli, si karatasi pekee.”
Amina alishuka ngazi polepole. Alipofika barabarani, Juma alikuwa amemtumia ujumbe: *Tunaweza kuongea jioni? Kuna kitu kuhusu pesa sijakuambia vizuri.*
Amina hakujibu papo hapo. Aliangalia daftari lake. Maneno yalikuwa wazi: kusaidia, kuchelewesha, kukiri na kulipa hayakuwa kitu kimoja.
Alipofika nyumbani, Juma alikuwa ameketi mezani na simu yake pamoja na karatasi ya benki.
“Kabla hujasema chochote,” Amina alisema, “niambie ukweli wote.”
Njeri alimpa Amina zoezi la kugawanya daftari lake katika safu mbili: *tunajua* na *hatujui*. Chini ya kwanza waliweka muda wa simu, kuingia kwa Baraka, ujumbe wa sauti ambao Leila alikuwa ameonyesha kwa masharti, na malipo ya Juma ambayo bado hayajathibitishwa kwa kiasi. Chini ya pili waliweka sababu ya kifo, kama msaada wowote tofauti ungeweza kubadilisha matokeo, na nia ya kila mtu aliyesambaza video. Orodha ya pili ilikuwa ndefu kuliko Amina alivyopenda.
“Ukiishi kwa kutaka safu ya pili iwe tupu, utajitesa,” Njeri alisema. “Mikataba mizuri si mashine ya kuondoa kutokujua. Inaweka mipaka ya kile ambacho watu wanadai.”
Amina alitambua kwamba hata yeye alikuwa akitafuta hukumu inayomwambia alikuwa mtu mzuri. Njeri alikataa kumpa. Alisema matendo yanaweza kupimwa kwa rekodi; thamani yake kama mtu haingeamuliwa na memo. Hilo lilimkasirisha na kumsaidia kwa wakati mmoja.
Kabla ya kuondoka, Amina aliuliza kama angeweza kurekodi ushauri huo. Njeri akasema hapana; badala yake alimpa muhtasari wa maandishi wenye lugha ya jumla. Amina akacheka kwa sababu hata katika ofisi ya ushauri alijikuta akijifunza kwamba rekodi nzuri haimaanishi kukusanya kila sauti. Inamaanisha kujua nini kimekubaliwa kuhifadhiwa.
Njeri alipomaliza, alimwomba Amina aseme kwa sauti kile ambacho angeweza kukubali hata mbele ya Kato: kwamba Baraka aliingia kwake, kwamba aliugua akiwa pale, kwamba familia ina haki ya kuuliza matendo yaliyofanyika, na kwamba msaada wa mazishi unaweza kutolewa bila kununua ukimya. Kisha akamwomba aseme kile asichoweza kukubali: sababu ya kifo au uzembe ambao haujathibitishwa. Zoezi hilo lilimsaidia Amina kutenganisha ukuta wa kujilinda na mpaka halali. Hakuwa na haja ya kukataa kila swali ili kukataa hitimisho moja.
Amina alipoondoka, hakuhifadhi muhtasari wa Njeri pamoja na video za tukio bali katika faili tofauti la ushauri. Alitaka kutenganisha ukweli na interpretation hata kwenye kabati lake. Mpangilio huo wa karatasi ulionekana mdogo, lakini ulimsaidia kutokugeuza kila kitu kuwa bundle moja ya kujitetea.
Juma alisogeza karatasi kwake. “Niliahidi kiasi bila idhini yako. Na nilitoa amana ndogo tayari.”
#