Jumamosi asubuhi, Musa alifika Kijani kabla jua halijawa kali. Alikuwa amebeba daftari dogo, tape measure yake ya chuma na photocopy ya sketch iliyokuwa ndani ya sale agreement. Survey assistant aliyeitwa Biko alikuwa tayari amefika na mafundi wawili ambao Musa aliwaomba wamsaidie kuweka alama za muda za workshop footprint. Hakutaka kujenga chochote siku hiyo. Alitaka kuona mstari uliokuwa kwenye karatasi ukiwa ardhini.
Biko akachomeka pegs mbili mbele ya duka la zamani, akavuta kamba ya njano kutoka upande wa kushoto kuelekea nyuma. Musa alitembea nyuma yake akihesabu nafasi ya gari kuingia, sehemu ya lift ya pikipiki na upana wa store aliyokuwa ameiona kichwani tangu jana.
“Ukileta compressor hapa,” mmoja wa mafundi alisema, “mlango wa workshop utakuwa vizuri upande huu.”
Musa akatikisa kichwa. “Na drainage?”
“Tutainua floor kidogo.”
Walipofika nyuma, kamba ilivuka mbele ya mlango wa kiosk ndogo iliyokuwa na padlock tofauti. Jiko la mkaa lilikuwa limewaka. Sufuria kubwa ilitoa mvuke, na mwanamke aliyekuwa amevaa kanga ya bluu alikuwa anapanga vikombe vya chai kwenye tray.
Biko hakusimama. Akaweka peg nyingine.
Mwanamke akatazama kamba, akatazama Musa, kisha akatoka nje bila haraka.
“Hiyo kamba ni ya nani?” aliuliza.
Musa akasema, “Tunapima mpaka wa plot.”
“Plot ya nani?”
“Rashid Raza amenauza kwangu. Bado final payment haijatoka. Leo ni survey.”
Mwanamke hakupandisha sauti. Aliinama, akachukua kamba kwa vidole viwili, akaivuta kutoka peg moja na kuikata kwa kisu kidogo cha jikoni.
Mafundi wawili walikaa kimya.
Biko akasema, “Mama, usiharibu alama. Tunaweza kuongea.”
Mwanamke akaweka kipande cha kamba mkononi. “Mnaongea baada ya kupitisha line mbele ya jiko langu?”
Musa alihisi hasira ya kwanza ikipanda, si kwa sababu ya mwanamke peke yake bali kwa sababu jana Rashid alikuwa amesema mpaka ni rahisi. Aliitazama sketch. Kwenye karatasi, mstari ulikuwa karibu na eneo hili. Lakini kwenye ardhi, mstari ulikuwa umepita sentimita chache mbele ya mlango ambao ulikuwa wazi na wenye biashara inayofanya kazi.
“Jina lako?” Musa akauliza.
“Mariam Raza.”
Musa akakumbuka swali la Halima: spouse consent?
“Rashid amesema kiosk itaondolewa kabla closing.”
Mariam akacheka kwa sauti moja fupi. “Amesema nani ataiondoa?”
Musa hakujibu.
Mariam akaonyesha paa. “Hiyo bati nilinunua. Hiyo cement ya foundation nililipa. Hapa nimepika miaka. Hapa nimeuza chai na maandazi. Hapa watoto wangu walikaa wakati nyumba ya mbele ilikuwa bado haijapanuliwa.”
Biko akasema, “Mama, hiyo ni claim ya contribution. Survey yenyewe inaangalia boundary.”
“Boundary ya karatasi inaweza kupita juu ya maisha ya mtu bila kumuuliza?”
Musa akamwangalia Biko. “Simamisha kwanza.”
Mafundi walitazamana.
“Musa, morning charge yetu inaenda,” mmoja akasema.
“Najua.”
Akaenda karibu na kiosk lakini hakuvuka mlango. “Mariam, una papers gani?”
“Si title.”
“Sijauliza title. Nimeuliza unachosema una.”
Hilo lilifanya uso wa Mariam upungue ukali kidogo.
Akaingia ndani, akarudi na envelope ndogo ya kahawia. Ndani kulikuwa na receipts za mabati, receipt ya cement supplier, na karatasi mbili zenye majina ya mafundi. Kwenye receipt moja jina la Mariam lilikuwa limeandikwa kwa mkono. Nyingine ilikuwa na namba ya simu ambayo hakuitambua.
Musa akasoma tarehe.
“Miaka mingapi?”
“Kumi na moja hapa. Si kila mwaka kwenye jengo hili, lakini biashara yangu na matumizi yangu ya nyuma ni ya muda huo.”
“Na Rashid anasema nini?”
“Anasema title ni yake.”
“Ni yake?”
“Sijabisha title. Ninasema hii sehemu haikuanza jana alipoamua kuuza.”
Musa akaandika sentensi hiyo kwenye daftari. Hakutaka kumbukumbu yake ibadilishe maneno baadaye.
Mariam akamwangalia. “Unaandika nini?”
“Kile ulichoisema.”
“Usiandike kwamba nimesema plot yote ni yangu.”
“Hujasema hivyo.”
“Good.”
Biko akakaribia, akionyesha sketch. “Tunaweza kuendelea na front strip, tukiacha rear disputed area mpaka seller aeleze.”
Musa akafikiria. Kila saa ya mafundi ilikuwa pesa. Lakini kila peg mpya ingebadilisha macho ya watu kuwa kazi iliyokwisha anza. Halima angeuliza kwa nini aliendelea baada ya kusikia claim.
Mmoja wa mafundi akasema, “Boss, tukianza front hakuna shida. Rear tutarudi.”
Musa akatikisa kichwa. “Hakuna digging leo.”
“Lakini tumeleta tools.”
“Tutalipa morning charge. Hakuna kujenga mpaka nijue ninachonunua.”
Mariam akaangalia Musa kwa mara ya kwanza bila ulinzi wote usoni.
“Utaenda kwa Rashid?”
“Ndiyo.”
“Atakwambia mimi ni family problem.”
“Basi nitahitaji family problem iwe written kwenye deal.”
Biko akakusanya pegs ambazo hazikuwa zimefungwa. Musa akamwambia aache alama za front reference ambazo hazikugusa kiosk, lakini hakuna kamba nyingine iliyovutwa nyuma.
Baada ya mafundi kuanza kufunga vifaa, Musa akapiga picha za physical layout kutoka sehemu ya wazi: duka la mbele, njia ya pembeni, kiosk, drainage na pegs za survey. Hakupiga picha ya Mariam bila kumuuliza.
“Unaweza kupiga kiosk,” Mariam alisema. “Mimi si evidence yako.”
Musa akaweka simu mfukoni.
“Fair.”
Mariam akaingia ndani na kuleta chai mbili. Akampa Musa moja bila tabasamu.
“Hii si bribe,” alisema.
Musa akacheka. “Ningeandika receipt.”
“Naona.”
Walikaa kwenye viti viwili vya plastiki. Musa akauliza, “Unataka nini hasa?”
Mariam akavuta pumzi. “Nataka mtu asiseme ‘itaondolewa’ kana kwamba mimi ni crate. Kama Rashid anauza sehemu ambayo familia imejenga na kutumia, lazima iwe wazi nini kinaondoka, nani anakubali, na nini hakibadiliki.”
“Unadai pesa?”
“Pesa inaweza kuwa sehemu. Lakini si pesa tu.”
“Unadai right ya kukaa?”
“Najua nilichoweka hapa. Sijui sheria itaitaje. Ndiyo maana sitakupa neno kubwa ambalo mtu mwingine atageuza dhidi yangu.”
Musa akaona kwa nini Halima alisema stamp si jirani. Hapa hakukuwa na forgery inayoweza kugunduliwa kwa microscope. Kulikuwa na mtu aliyekuwa ndani ya mpaka, na history yake haikuwa kwenye draft ya sale agreement.
Simu yake ikaita. Rashid.
“Survey imeendaje?”
Musa akatazama Mariam.
“Tumesimamisha.”
“Kwa nini?”
“Rear boundary inapita kwenye kiosk inayotumika. Mariam amesema ana contribution claim.”
Rashid akavuta pumzi kwa nguvu. “Musa, nilikwambia hiyo ni family issue. Usifanye jambo dogo liwe kubwa.”
“Jambo dogo limenigharimu mafundi wa morning.”
“Nitarekebisha. Endelea na survey.”
“Hapana. Nitatuma list ya maswali.”
“Closing ni Jumatatu.”
“Closing ilikuwa baada ya survey clear.”
Rashid akakata simu bila kuaga.
Musa akabaki akiangalia screen. Tarehe ya landlord rent increase ilikuwa bado inamkimbiza. Milioni nane ilikuwa tayari imetoka. Milioni tatu ya Halima ilikuwa ndani yake. Lakini kwa mara ya kwanza tangu alipe deposit, aliona risk ikiwa na umbo linaloweza kuguswa.
Mariam akachukua kile kipande cha kamba ya njano alichokuwa amekata. Akatembea hadi kwenye meza ndogo nje ya kiosk, mahali Musa alikuwa ameweka sketch yake.
Mariam anarusha kipande cha kamba mezani na kusema, “Hii line yako imepita ndani ya miaka yangu kumi na moja.”
---