Simu ya Nasma ilianza kuita wakati watu wawili walikuwa wakikunja hema la mazishi nyuma ya nyumba.
Alikuwa amekaa kwenye kiti cha plastiki karibu na mlango wa jikoni, viatu vikiwa vimejaa vumbi la siku nzima, kichwa kikiwa kizito kwa sala, salamu na sentensi zilezile ambazo watu humwambia aliyefiwa kwa sababu hakuna sentensi nzuri ya kutosha.
*Mama yako alikuwa mwanamke wa watu.*
*Alijenga kitu kikubwa.*
*Sasa nyinyi watoto mnapaswa kushikana.*
Sauti ya simu ilikatiza yote hayo.
Nasma aliangalia screen.
**DEREVA — SUDI.**
Alitaka kuiacha iite.
Siku hiyo alikuwa amemzika mama yake. Hakutaka kuwa msimamizi wa kiwanda, dada mkubwa, mtu wa invoice, mtu wa stock au mtu wa kujibu swali lolote. Alitaka kuwa mtoto wa marehemu kwa saa chache tu.
Simu ikakata.
Ikaita tena.
Yusuf, aliyekuwa amesimama karibu na gate akiongea na binamu wawili, aligeuka kumtazama.
“Pokea,” alisema. “Akirudia mara mbili kuna kitu.”
Nasma akainua simu.
“Hallo?”
“Nasma, niko gate ya KVK.”
Sauti ya dereva ilikuwa imechoka.
“Gate?”
“Ndiyo. Lori la Sudi. Mzigo wa pilipili kavu na tangawizi. Hii order iliwekwa na Mama Saada wiki iliyopita. Nimeambiwa nisiingie bila mtu wa familia.”
Nasma alifumba macho kwa sekunde.
“Leo?”
“Ndio tulivyopangiwa. Mimi sikujua…” Dereva alisita. “Pole tena.”
“Asante.”
“Lakini pia nimeambiwa nisirudi na mzigo bila maelekezo. Sudi yuko kwenye simu.”
Nasma akatazama nyumba. Leila alikuwa akikusanya vikombe vya chai. Kito, mdogo wao wa miaka kumi na nne, alikuwa amejificha ndani tangu wageni wengi waanze kuondoka. Mjomba Rashid alikuwa bado sebuleni na wanaume wawili wa ukoo.
“Subiri,” Nasma alisema. “Nakuja.”
Yusuf alikuwa tayari amesikia nusu ya mazungumzo.
“Mzigo?”
“Order ya Mama. Lori liko kiwandani.”
“Basi twende.”
Mjomba Rashid alitokea mlangoni kabla hawajafika gate.
“Twende wapi?”
Nasma hakupenda swali hilo, si kwa sababu halikuwa halali, bali kwa sababu lilisikika kama ruhusa.
“Kiwandani. Supplier ameleta mzigo uliokuwa umeagizwa kabla Mama haja…” Alishindwa kumalizia.
Rashid akatikisa kichwa. “Urudishwe.”
Yusuf akamwangalia. “Bila hata kuangalia?”
“Leo tumemzika dada yangu. Hakuna mtu anayefungua biashara usiku wa mazishi na kuanza ku-sign vitu.”
“Sisaini urithi,” Nasma alisema. “Naangalia mzigo ambao tayari uliagizwa.”
“Na nani amesema wewe ndiyo unaangalia?”
Hilo lilifanya hewa iliyokuwa nzito tayari iwe nzito zaidi.
Nasma akamwangalia mjomba wake. Rashid alikuwa amesaidia mama yao miaka mingi iliyopita kupata supplier wa kwanza wa viungo. Hakukuwa na sababu ya kumchora kama adui. Lakini siku hiyo huzuni ilikuwa imeanza kubadilika kuwa mamlaka.
“Kwa sababu mimi ndiye ninayejua order hiyo ilikuwa ya nini,” Nasma alisema. “Na kama tukirudisha bila kujua, kesho tunaweza kupoteza customer.”
Yusuf akaongeza, “Na transport cost itaingia tena.”
Rashid akavuta pumzi ndefu. “Nasma, kujua kiwanda hakukupi mamlaka ya kufanya maamuzi ya mali ya familia.”
Nasma akachukua funguo kutoka kwenye mkoba wake.
“Kujua funguo si sawa na kumiliki mlango.”
Kimya kilipita.
Yusuf alimtazama dada yake kwa haraka, kama mtu aliyesikia sentensi kali kuliko alivyotarajia.
Rashid hakujibu mara moja.
“Na ukishafungua?” aliuliza.
“Nitaangalia mzigo. Hakuna production leo. Hakuna sale. Hakuna asset inayotoka.”
“Na malipo?”
“Hilo ndilo nitakaloongea na Sudi.”
“Basi twende wote.”
Walitembea kwa dakika kumi na mbili hadi Kiwanda cha Viungo cha Kasawe. Mji ulikuwa umeanza kurudi kwenye sauti zake za kawaida—pikipiki, honi za magari madogo ya mizigo, muziki kutoka duka la simu—kana kwamba Kasawe haikujua Saada Jengo alikuwa amezikwa saa chache zilizopita.
KVK ilikuwa katika mstari wa viwanda vidogo karibu na soko la jumla. Gate yake ya chuma ilikuwa imefungwa, na mbele yake lori jeupe lilikuwa limesimama likiwa limepinda kidogo upande mmoja kwa uzito wa magunia.
Dereva alishuka.
“Pole sana.”
“Asante.”
Nasma akafungua gate.
Harufu ya kiwanda ilimpiga mara moja: pilipili, tangawizi, unga wa manjano na hewa ya chuma kutoka mashine zilizokuwa kimya.
Kwa sekunde moja alitarajia kumuona Saada akitoka ofisini akiwa na scarf yake ya kichwani, akisema mtu amewahi kufungua mixer bila kusafisha vizuri.
Hakutokea.
Nasma akavuta pumzi na kuingia.
Workers wawili waliokuwa wameitwa na mlinzi kwa sababu ya lori walimsubiri karibu na ghala. Mama Pendo hakuwepo; alikuwa ameenda mazishini na wengine.
“Tusishushe kitu mpaka tuone delivery note,” Nasma alisema.
Dereva akampa karatasi.
Order ilikuwa ya magunia ya pilipili na tangawizi kavu, pamoja na kiasi kidogo cha mdalasini. Nasma aliitambua. Ilikuwa order ya Saada kwa ajili ya batch ya mteja mkubwa wa migahawa—moja ya oda ambazo walikuwa wamechelewesha mara mbili wakati mama yao akiwa hospitalini.
“Invoice?” Nasma akauliza.
Dereva akatoa nyingine.
Alipofika kwenye amount, Yusuf alipiga mluzi mdogo.
“Na hii ya zamani?”
Dereva akasema, “Ndiyo tatizo. Sudi alisema order mpya isishushwe bila commitment juu ya invoice iliyopita.”
Nasma akapiga simu.
Sudi alipokea mara moja.
“Nasma.”
“Shikamoo.”
“Marahaba. Pole sana kwa Mama.”
“Asante.”
Walikaa kimya kwa sekunde mbili, halafu sauti ya Sudi ikabadilika kuwa ya biashara.
“Sijapenda kukufuata leo.”
“Ninaelewa.”
“Lakini mimi pia nina watu nyuma yangu. Haya magunia si yangu peke yangu. Wakulima wamenisubiri. Transport imelipwa. Na invoice ya zamani imevuka tarehe.”
Rashid alikuwa amesimama umbali wa hatua mbili, mikono nyuma ya mgongo. Yusuf alikuwa akisoma delivery note tena.
Nasma akauliza, “Ukirudisha lori leo, next delivery slot ni lini?”
“Wiki moja, labda zaidi.”
“Nikikosa raw material hii, order ya restaurant inaweza kufa.”
“Najua. Mama yako ndiye aliyeniambia hiyo order imesharudi nyuma mara mbili.”
Jina la Saada lilipoingia kwenye mazungumzo ya invoice, kifua cha Nasma kilibana.
Sudi akaendelea. “Lakini hiyo haimaanishi naweza kuendelea kutoa stock kwa huruma.”
“Sikuombi hivyo.”
“Unaweza kulipa kiasi gani leo?”
Nasma aliangalia Yusuf.
Yusuf akatikisa kichwa kidogo. “Hatujui cash position.”
Alikuwa sahihi.
Nasma hakutaka kujifanya ana figure ambayo hakuwa nayo.
“Leo sitakupa number ya uongo,” alisema. “Ninaomba ushushwe sehemu ya mzigo inayohitajika kwa order ya sasa. Salio libaki kwenye lori lirudi nalo. Ndani ya saa sabini na mbili tukutane juu ya invoice ya zamani na balance ya mzigo mpya.”
Sudi akacheka kwa uchovu. “Unataka nigawanye delivery?”
“Ndiyo.”
“Hiyo inanipa transport problem.”
“Naweza kubeba sehemu ya gharama kwenye next shipment kama tukikubaliana payment plan.”
Rashid akasogea karibu.
“Nasma,” alisema chini, “unaingia commitment nyingine.”
Nasma akafunika mouthpiece ya simu.
“Nina-save order iliyopo.”
“Kwa pesa gani?”
“Hilo ndilo tunahitaji kujua kesho.”
Yusuf akaingilia. “Mjomba, tukirudisha yote tunapoteza customer na bado invoice ya zamani ipo.”
Rashid akamtazama, lakini hakujibu.
Sudi alikuwa bado kwenye simu.
“Ni kiasi gani unataka ishuke?”
Nasma akataja idadi ya magunia ambayo ingeweza kuendesha batch ya kwanza bila kujaza ghala kwa stock mpya.
Sudi akasema, “Sawa. Lakini niandikie kwenye delivery note kwamba remainder haijakataliwa kwa quality. Ni hold ya payment.”
“Nitafanya hivyo.”
“Na saa sabini na mbili ni saa sabini na mbili. Si ‘tutaongea baada ya familia kutulia.’”
“Nimekuelewa.”
Call ilipoisha, Nasma akahisi macho ya Rashid juu yake.
Workers wakaanza kushusha magunia yaliyokubaliwa. Nasma aliwaambia wayaweke kwenye sehemu ya stock pending inspection, si kuyamwaga kwenye bins za production.
“Hakuna grinder inayowashwa leo,” alisema.
Worker mmoja akauliza, “Kesho?”
Nasma akajibu, “Kesho asubuhi tutafungua shift moja.”
Rashid akageuka ghafla.
“Wewe umeamua?”
“Customer order ina deadline.”
“Na family?”
“Family haitalipwa na mashine iliyozimwa ikiwa order tayari ipo.”
Rashid akasogea mpaka akawa karibu naye.
“Nasma, nasema hili kwa sababu nakujua tangu mtoto. Dada yako—” Alijirekebisha. “Mama yako alikuamini sana. Hiyo inaweza kukufanya uamini wewe ndiye mtu wa kuokoa kila kitu.”
Nasma alihisi sentensi ikimpiga sehemu ambayo tayari ilikuwa wazi.
“Sijarithi cheo chake leo,” alisema.
“Lakini unafanya maamuzi yake.”
“Kwa siku tatu.”
Rashid akakunja uso.
Nasma akaendelea, “Siku tatu. Operational responsibility. Hakuna sale ya asset. Hakuna distribution. Hakuna mkataba mpya mkubwa. Ninasimamia order, payroll na supplier conversation. Baada ya hapo lazima tukae wote.”
Yusuf akauliza, “Payroll?”
Nasma akamwangalia.
“Ndani ya siku tano.”
“Hii ndiyo first time nasikia.”
“Kwa sababu Mama ndiye alikuwa anashika final payroll approval.”
Rashid akasema, “Unaona? Tayari kuna sababu ya kufunga na kuhesabu kila kitu.”
“Ndio. Kuhesabu, si kuua cash flow.”
Worker aliyekuwa anabeba gunia akasimama kidogo kana kwamba anataka kusikia zaidi. Nasma akagundua mabishano ya familia yalikuwa tayari yanakuwa habari ya watu wanaotegemea kiwanda kwa maisha.
Aliwashusha sauti.
“Kesho saa mbili asubuhi,” alisema kwa workers. “Hakuna overtime. Tutaanza line moja. Mama Pendo atapanga shift.”
“Na mishahara?” worker akauliza.
Nasma hakutaka kusema *tutaona*.
“Tutatoa schedule kesho baada ya cash check.”
Hilo halikuwa jibu la kupendeza, lakini lilikuwa jibu.
Lori liliondoka likiwa bado na zaidi ya nusu ya mzigo. Dust ilipanda gate ilipofungwa tena.
Yusuf alibaki kuangalia magunia yaliyoshushwa.
“Hiyo stock inaweza kuokoa order,” alisema.
“Ndiyo.”
“Na invoice inaweza kutuua.”
“Ndiyo.”
Rashid akacheka bila furaha. “Mnaanza kuelewa kwa nini mali lazima ijulikane kabla mtu hajaanza kusema ‘tutaiendesha’.”
Nasma alifunga office na kuandika kwenye karatasi moja iliyobaki juu ya meza ya Saada:
**Siku 3: supplier conversation.**
**Siku 5: payroll.**
**Order ya restaurant: urgent.**
Chini yake akaandika kwa herufi kubwa:
**INTERIM — SI OWNERSHIP.**
Alipogeuka, Yusuf alikuwa mlangoni.
“Unadhani hiyo sentence itatosha kuwafanya watu waamini?”
Nasma akaweka funguo mfukoni.
“Hapana.”
“Basi nini kitatosha?”
“Kile tutakachofanya na numbers.”
Walirudi nyumbani wakati giza likianza. Viti vya mazishi vilikuwa vimeondolewa. Leila alikuwa amefunika chakula mezani. Kito alikuwa amelala kwenye sofa, kitabu cha shule kikiwa kifuani.
Nasma alitaka kukaa, kulia na kutosikia neno *invoice* tena.
Badala yake simu yake iliwaka.
Ujumbe kutoka Sudi.
**Nimekubali partial unload. Kesho nitume record. Saa 72 zinaanza leo.**
Nasma akaweka simu mezani.
Mama yao alikuwa amezikwa.
Lakini biashara haikujua jinsi ya kuomboleza.
Sudi anampa invoice na kusema, “Siku tatu, Nasma. Baada ya hapo siwezi kukulinda kwa sababu tu nilimheshimu mama yako.”
---