Jioni hiyo Mariam alikaa kwenye kiti cha plastiki katika ua wa jirani yao Tabata, mahali ambapo kikundi cha akiba cha wanawake wa mtaa kilikutana kila mwezi. Balbu moja ya nje ilining’inia juu ya mlango, watoto walikuwa wakicheza upande wa pili wa ua, na sahani ya karanga ilikuwa ikizunguka pamoja na daftari la michango. Harufu ya samaki wa kukaanga kutoka nyumba ya jirani ilichanganyika na vumbi la barabara; kila baada ya dakika chache bodaboda ilipita nje ya geti na kufanya mazungumzo yakatike kwa sekunde.
Asha, mwenyekiti wa kikundi, alipofika kwenye jina la Mariam alisimama.
“Mchango wa mwezi huu haujaingia.”
Watu watano wakamtazama.
Mariam hakupenda hisia hiyo. Alikuwa amezoea kuwa mtu ambaye jina lake liliposomewa, jibu lilikuwa “amelipa.” Kwa miaka kadhaa alikuwa hata akiwakopesha wengine sehemu ndogo kabla ya tarehe ya mshahara. Sasa alihisi aibu ya kuwa upande mwingine wa daftari.
“Nimeomba pause ya mwezi mmoja,” alisema.
Asha akavua miwani yake. “Kwa sababu ya nini?”
Mariam alitazama Mama Kweka aliyekuwa amekaa karibu naye. “Income imepungua kwa muda. Sitaki kuingia kwenye details za kazi hapa.”
Mwanamke mmoja akasema, “Kuna emergency loan.”
Asha akatikisa kichwa. “Ipo. Lakini lazima tuone uwezo wa kulipa mwezi ujao.”
Mariam alijua hiyo ndiyo sehemu ngumu.
“Siwezi kuahidi next salary amount sasa.”
Asha akamwangalia kwa umakini zaidi. “Una uhakika hutaki loan ndogo tu ili ulipie ada na kodi?”
“Nikikopa nikitegemea mshahara ambao wao wenyewe hawajaueleza, nitakuwa nimehamisha hofu tu.”
Ua ukatulia kidogo.
Mariam hakutaka huruma. Aliweka karatasi yake ya household budget mezani. “Nina rent date hapa. Ada ya Nuru tumeigawanya. Dawa za Mama haziguswi. Tunaweza kupunguza matumizi ya chakula cha nje, data bundles na mchango huu kwa mwezi mmoja.”
Mama Kweka akasema, “Na mimi naweza kuuza vitambaa viwili nilivyonavyo.”
Mariam akageuka kwake. “Hatutaanza kuuza vitu vya nyumbani wiki ya kwanza.”
Asha akatabasamu kidogo. “Hiyo ndiyo sauti yako ninayoijua.”
Mariam hakutabasamu. “Nataka deadline. Si matumaini yasiyo na mwisho.”
Wakaanza kupitia kanuni za kikundi. Pause ya mchango iliruhusiwa mara moja kwa mwaka bila penalty kubwa. Emergency loan ingekuwa na interest ndogo kuliko app loans, lakini bado ingehitaji repayment schedule. Mariam akachagua pause.
Asha akachukua calculator ya mezani na kuanza kuweka namba. “Kodi?”
Mariam akataja kiasi.
“Ada iliyobaki?”
Akataka kutaja namba ya chini ili isionekane mbaya, lakini akajizuia na kutaja kiasi halisi. Asha akaongeza nauli ya Mariam, dawa za Mama Kweka na budget ndogo ya chakula.
“Na akiba ya dharura?”
“Nina kiasi cha karibu wiki mbili na nusu, nikikata vitu vingine.”
“Usitumie yote kwa siku moja,” Asha alisema. “Emergency fund ikifa kabla jibu la kazi halijafika, utakuwa umejiwekea emergency nyingine.”
Mariam akatikisa kichwa. Ujumbe huo ulikuwa rahisi, lakini aliuhitaji. Kwa siku kadhaa alikuwa akiangalia fedha kama moto wa kuzima leo. Asha alikuwa akimlazimisha kuona wiki tatu mbele.
Asha akaongeza swali la nauli. Mariam akakiri kwamba safari za Tabata hadi Vingunguti zilikuwa zimeanza kuwa gharama ya kila siku bila uhakika wa assignment. Wakaweka mstari tofauti kwa daladala na bodaboda za dharura, kisha Mama Kweka akapendekeza Mariam aache kutumia bodaboda isipokuwa akichelewa kwa sababu ya kazi yenyewe. Mariam alicheka kwa uchovu, lakini alikubali. Ilikuwa tofauti ndogo—elfu chache hapa na pale—ila kwa mara ya kwanza tangu salary ipungue, kila shilingi ilikuwa na kazi iliyotajwa badala ya kuwa hofu isiyo na jina.
Mwanamke mwingine, Zawadi, alisema, “Kama kazi imekuwa mbaya hivyo, si uache tu?”
Mama Kweka akatikisa kichwa kwa nguvu. “Hata mimi nimemwambia.”
Mariam akavuta pumzi. “Kuna tofauti kati ya kubaki kwa sababu unaogopa kuondoka na kubaki kwa sababu unahitaji muda wa kujua unadaiwa nini.”
Asha akasema, “Na wewe uko upande gani?”
“Kwa sasa, wa pili.”
Hilo lilikuwa jibu jipya hata kwake mwenyewe.
Kwa miaka mingi Mariam alijiona kama mtu anayestahimili. Akipata manager mgumu, alivumilia. Akipata shift ndefu, alivumilia. Akikosa mapumziko, alijisemea familia inahitaji salary. Lakini sasa kukaa kazini siku nyingine hakukuwa tena ibada ya uvumilivu. Ilikuwa sehemu ya kupata records, kusahihisha pay na kupanga exit ikiwa ingehitajika.
Asha akafungua kalenda ndogo ya kikundi. “Kodi yako ni lini?”
“Tarehe kumi na nne.”
“Na next payroll?”
“Baada ya hapo.”
“Basi lazima tuone kama una buffer.”
Wakaandika kiasi cha rent, ada iliyobaki, chakula na nauli. Mariam aligundua kwamba kwa kupunguza vitu vingine na kutumia sehemu ndogo ya emergency savings, familia inaweza kuishi karibu wiki tatu bila kuchukua loan ya haraka.
Haikuwa faraja kubwa. Lakini ilikuwa muda.
Mama Kweka alisema, “Wiki tatu si nyingi.”
“Ni bora kuliko kuondoka kesho kwa sababu nimeingiwa na hofu.”
Mmoja wa wanawake, Bi. Neema, ambaye mara nyingi hakuzungumza sana, akasema, “Mimi niliacha kazi ya saluni miaka mingi iliyopita siku ileile nilipogombana na boss. Nilijisikia huru saa mbili. Wiki iliyofuata nilikuwa na deni la rent. Usichanganye hasira na timing.”
Mariam akamwangalia. “Ndiyo ninachojaribu kuepuka.”
“Hiyo haimaanishi ukae milele,” Neema alisema. “Inamaanisha uondoke ukiwa umechagua, si ukiwa umesukumwa.”
Maneno hayo yakakaa karibu sana na kile Mariam mwenyewe alikuwa anajifunza.
Baada ya meeting, wanawake wengine walirudi kwenye mazungumzo ya kawaida: bei ya mchele, mtoto wa mtu aliyekuwa ameanza secondary school, na jirani aliyekuwa anatafuta fundi wa paa. Mariam alihisi aibu yake ikipungua kidogo. Tatizo la pesa halikufanya dunia isimame.
Asha alimzuia kabla hajaondoka.
“Usifanye pride ikuzuie kuomba msaada.”
“Najua.”
“Na usifanye msaada uwe sababu ya kukaa sehemu inayokumaliza.”
Mariam akatikisa kichwa.
Asha akachukua kalenda, akachora duara kuzunguka tarehe moja na kuisogeza mbele ya Mariam.
“Hadi tarehe hii. Baada ya hapo lazima uwe na jibu au mpango mwingine.”
---