Mama Pendo hakutaka kuingia kituo cha redio baada ya jua kutua.
“Tutazungumza hapa,” alisema, akaketi chini ya mbuyu.
Rehema aliweka kaseti, kebo na picha za nyayo mbele yake.
“Bibi alijua nini?”
Mama Pendo akatazama majani ya juu.
“Alijua sauti haifi kwa sababu mwili umeondoka.”
“Hilo ni jambo la kumbukumbu. Si jibu.”
“Rehema, wakati mwingine mtu wa mjini anatumia maneno mengi ili asisikie jibu.”
Leila alikuwa amekaa upande mwingine, daftari mkononi.
“Tuambie sheria ambayo Bibi alimfundisha Hamisi,” alisema.
Mama Pendo akasema, “Usiku wa saa 3:17, ukisikia aliyekufa akiita jina lako, usiseme nipo.
Usiseme ndiyo.
Usiseme jina lako lote.”
“Kwa nini?”
Rehema aliuliza.
“Kwa sababu kitu kilicho chini hakijui kama sauti ni mtu mpaka mtu ajitambulishe.”
“Ni kitu gani?”
Mama Pendo hakujibu mara moja.
“Mkusanyaji wa Majina.”
Rehema akavuta pumzi kwa hasira.
“Hilo ni jina Bibi aliwapa watu ili waogope redio?”
“Hapana.
Ni jina tulilolipa kitu ambacho hakikuwa na jina.”
Leila akauliza, “Kuna watu wengine waliopotea?”
Mama Pendo akasema majina matano.
Wote walipotea karibu na usiku wa maji makubwa. Wawili walipatikana siku kadhaa baadaye, wakiwa hai lakini hawakuweza kusema majina yao kwa miezi.
Rehema aliandika.
“Na mama yangu?”
Mama Pendo akatazama mikono yake.
“Salma alisikia sauti ya watoto wake.”
“Alituacha?”
“Aliingia kuwatafuta.”
“Hamisi na mimi tulikuwa nyumbani.”
“Si usiku wote.”
Rehema alisimama.
“Bibi aliniambia nilikuwa na homa na nililala.”
“Bibi aliwaambia watoto kile walichoweza kubeba.”
Rehema alitaka kumlazimisha aendelee, lakini Leila akasema, “Tutapata rekodi.”
Jioni hiyo, Rehema aliamua kufunga kituo cha redio rasmi.
Leila alikuwepo. Walikagua milango, madirisha, swichi kuu na jenereta iliyokuwa imeharibika.
Walitoa fyuzi kuu.
Rehema aliweka kamera mbili ndani.
Akafunga mlango kwa kufuli mpya na kuweka utepe wa ushahidi.
Saa 3:10, wao watatu walikuwa nje, umbali wa mita ishirini.
Hakuna aliyesema.
Mama Pendo aliwaeleza sheria nyingine kabla hawajaweka kamera.
“Usiku wa kuita majina hauanzi kila mara kwa sauti ya mtu unayempenda,” alisema.
“Wakati mwingine inaanza kwa sauti yako mwenyewe.
Inajaribu kuona ni jina gani litakalokufanya ugeuke.”
Leila akauliza, “Umeona mtu akipotea baada ya kujibu?”
Mama Pendo akakaa kimya kwa muda. “Mwaka 2004, watu wawili.
Mmoja alikuwa Salma.”
Rehema alisimama ghafla.
“Ulisema Mama alijibu?”
“Sijasema hivyo.”
“Umesema alikuwa mmoja wao.”
“Salma aliingia msituni baada ya sauti kuanza.
Bibi hakutaka nizungumze kabla wakati wake.”
“Wakati wake umefika lini?
Baada ya Hamisi kutoweka?”
Mama Pendo alikubali hasira yake bila kujitetea.
“Bibi aliamini ukijua nusu, ungefuata mama yako.
Akakunyima yote. Huenda alikosea.”
Rehema alihisi miaka kumi na minane ikirudi kwa wakati mmoja.
Bibi alimlinda au alimfunga ndani ya uongo?
Hakujua lipi lilimuumiza zaidi.
Leila aliingilia kabla ugomvi haujaondoa lengo. “Tunataka sheria zinazoweza kutusaidia leo.”
Mama Pendo akazihesabu kwa vidole.
“Usijibu ukiitwa na aliyekufa.
Usiseme jina lako kamili. Usifuate sauti peke yako. Ukisikia mtu mwingine anaitwa, sema jina la aliyekufa na ‘tunakukumbuka’.
Usiseme ‘njoo’ wala ‘nipo’.”
“Kwa nini kusema tunakukumbuka ni salama?”
Rehema aliuliza.
“Kwa sababu sauti hiyo ina njaa ya watu ambao hawajatambuliwa.
Ukiitambua bila kujitoa, mlango unabaki upande wake.”
Rehema aliandika, ingawa sehemu yake iliona sentensi hiyo kama hadithi iliyotengenezwa baada ya misiba. Leila, kwa upande mwingine, aliandika kama kanuni ya usalama: hata kama maelezo ya Mama Pendo yalikuwa ya kiimani, kumzuia mtu kufuata sauti usiku kulikuwa na maana.
Walifunga kituo kwa utepe wa ushahidi.
Kamera moja ikaangalia mlango, nyingine dirisha, nyingine chumba cha matangazo. Rehema aliweka kifaa cha kurekodi ndani na nyingine nje ili kulinganisha nafasi. Aliweka kipima muda kwenye skrini, akihakikisha saa zote zinalingana.
Saa mbili na nusu, watoto wawili walikuja wakisema wamesikia baba yao aliyekufa akiimba karibu na kisima. Leila aliwarudisha nyumbani na kuwaambia wazazi wasizime taa. Saa tatu, mbwa wa kijiji walianza kubweka kuelekea mbuyu. Hakuna mtu aliyeonekana.
Dakika kumi kabla ya 3:17, Mama Pendo alianza kutaja majina kwa sauti ya chini. Rehema aliona kila jina lilipotamkwa, kifaa cha kurekodi ya ndani ikitoa alama ndogo ingawa chumba kilikuwa tupu.
“Unafanya nini?”
“Nawaambia hawajasahaulika.”
“Ni nani?”
“Watu ambao daftari halikuwahi kuwapa nafasi.”
Rehema alitaka kurudia swali, lakini simu yake ikatoa ujumbe.
Ilikuwa picha iliyotumwa kutoka nambari ya Hamisi.
Picha ilionyesha dari ya chokaa, maji yaliyofika karibu na kamera na alama ya mkono kwenye ukuta.
Chini yake kulikuwa na maneno matatu:
**USISEME JINA LOTE.**
Alipiga nambari. Haikupatikana.
Leila akaihifadhi picha na kuomba kampuni ya simu ifuatilie ishara ya mwisho. Ishara ilionekana karibu na resort, kisha ikaruka mita kadhaa ndani ya bahari—jambo lisilowezekana kwa simu iliyotulia.
Saa ilipofika 3:16:50, hewa karibu na mbuyu ikawa baridi. Hakukuwa na upepo, lakini majani yake yakaanza kugusana kama watu wakinong’ona.
Kabla jaribio halijaanza, Rehema aliomba kila mtu aseme kwa sauti kile ambacho angefanya akilisikia jina lake. Leila alisema angekaa kimya na kuonyesha ishara kwa wengine.
Yusuf alisema angegusa kamba aliyokuwa amefunga kiunoni ili kukumbuka mahali aliposimama.
Mama Pendo alisema angejibu jina la aliyekufa, si lake.
Rehema alipofika zamu yake, alisita.
“Nitasikiliza chanzo,” alisema.
“Hilo si jibu,” Leila akamwambia.
“Nitakaa kimya.”
Mama Pendo akatikisa kichwa.
“Ukiisikia sauti ya Salma, kimya kitakuwa kigumu kuliko unavyofikiria.”
Rehema alijua.
Ndiyo maana aliweka karatasi kwenye mfuko wake yenye maneno makubwa:
**SAUTI SI MTU. USIJITAMBULISHE.**
Aliweka nakala nyingine kwa Yusuf na Leila.
Huo ulikuwa utaratibu wa kitaalamu unaotumika wakati mtu anaweza kufanya kosa chini ya mshtuko: usitegemee kumbukumbu pekee; andika hatua kabla tukio halijaanza.
Wanakijiji wawili walijitolea kusimama mbali na uzio. Mmoja alikuwa amepoteza mwana katika bahari, mwingine mama yake mwaka uliopita. Rehema aliwaonya kwamba huenda sauti zingetumia maombolezo yao. Wote walikubali, lakini yule mwanaume aliyepoteza mwana aliomba redio yake izimwe kabisa.
“Sitaki kujua kama sauti yake inaweza kurudi,” alisema.
“Ninataka kuendelea kumkumbuka alivyoondoka.”
Hilo lilimfundisha Rehema jambo jingine: si kila mtu alihitaji kusikia ili kuthibitisha upendo.
Kumbukumbu haikuwa lazima iwe mlango.
Saa 3:17, taa nyekundu juu ya paa ikawaka.
Kamera ya nje ilirekodi.
Tape ya ushahidi haikusogea.
Kutoka ndani ya kituo, sauti ya Rehema ikaanza kusikika.
Ilikuwa ikipumua.
Pumzi moja.
Mbili.
Tatu.
Kisha sauti yake ikasema:
“Mimi ni Rehema Mbarak.”
Rehema halisi alikuwa nje, mdomo umefungwa.
Mama Pendo akamshika mkono.
“Usiijibu hata ikiwa ni wewe.”
Ndani, sauti ya uongo ikacheka kwa sauti ya Salma.
Kamera ya pili ilituma picha ya chumba kilichofungwa.
Kwenye sakafu, nyayo za maji zilionekana moja baada ya nyingine.
Zilianza katikati ya chumba.
Zikaenda mpaka kwenye mlango.
Kisha mpini wa ndani ukaanza kuzunguka.
Maelezo ya kina ya sura ya 5 yaliandikwa kulingana na muundo halisi wa hadithi.