Wakati jeneza la Bibi Asha liliposhushwa ardhini, redio ya zamani iliyokuwa imekufa kwa miaka ishirini na miwili iliwaka yenyewe.
Hakuna aliyekuwa ndani ya kituo cha Sauti ya Kizingo.
Hakuna aliyekuwa karibu na swichi kuu.
Lakini taa nyekundu juu ya paa iling'aa mara moja, ikazimika, kisha ikawaka tena.
Rehema Mbarak aliiona akiwa amesimama upande wa pili wa ua wa makaburi.
“Umeona?” aliuliza Hamisi.
Kaka yake mdogo hakumgeukia. Alikuwa ameinamisha kichwa, mikono yake ikiwa juu ya kifua. Upepo wa bahari ulivuta shati lake jeupe na kupeleka harufu ya chumvi mpaka kwenye miti ya nazi.
“Hamisi.”
Safari hii aliinua macho.
Taa nyekundu ilizimika.
“Ni mwanga wa betri,” alisema.
“Kituo hakina betri.”
“Bibi alikuwa anahifadhi vitu kila mahali.”
Rehema hakubisha. Alikuwa amerudi Kizingo baada ya miaka sita, si kwa ajili ya mabishano. Alikuwa amerudi kumzika mwanamke aliyemlea baada ya mama yao, Salma, kutoweka katika usiku wa mvua miaka kumi na minane iliyopita.
Watu waliendelea kutupa udongo juu ya jeneza.
Mama Pendo Charo alisimama karibu na kaburi, akitamka jina la Bibi kwa uangalifu.
“Asha binti Mbarak. Asha binti Mbarak. Asha binti Mbarak.”
Mwanamke mmoja wa kijiji alimuuliza kwa nini alirudia mara tatu.
Mama Pendo akasema, “Jina lisiteleze.”
Rehema alisikia, lakini hakutaka kuuliza maana yake.
Baada ya mazishi, watu walikusanyika katika nyumba ya Bibi. Sahani za wali wa nazi, samaki na maharagwe ziliwekwa chini ya mkeka. Wazee walizungumza juu ya kodi, ardhi na kampuni mpya ya Bahari Crown Resort iliyokuwa imenunua maeneo karibu na msitu wa mikoko.
Farid Mtoni, mmiliki wa mradi, alifika akiwa amevaa kanzu nyeupe iliyokuwa safi kupita kiasi kwa udongo wa makaburi.
“Bibi Asha alikuwa historia ya kijiji,” alisema.
“Tutahakikisha jina lake linaheshimiwa katika maendeleo mapya.”
Rehema alimwangalia.
“Maendeleo yenu yako karibu sana na redio yake.”
Farid akatabasamu. “Kituo hakitumiki. Tutaweza kukitengeneza kuwa kituo cha wageni. Watu watasikia historia ya Kizingo kwa njia ya kisasa.”
“Historia ya nani?”
Tabasamu lake halikupotea. “Ya wote.”
Chief Omar Bakari aliingilia. “Leo si siku ya kujadili vibali. Rehema, umefika nyumbani baada ya muda mrefu. Pumzika.”
Rehema hakujibu.
Alikuwa amefanya kazi miaka tisa Nairobi akirekebisha na kuchambua sauti za ushahidi—simu zilizokatika, video zilizohaririwa, rekodi za vitisho.
Alijua sauti ya mtu aliyekuwa akijibu swali kwa kulifunika na sentensi nzuri.
Jioni, baada ya wageni kuondoka, Hamisi alimpa ufunguo wa chumba cha Bibi.
“Alisema uingie peke yako.”
“Alisema lini?”
“Wiki iliyopita.”
“Alijua angekufa?”
Hamisi alitazama mbali.
“Bibi alijua mambo mengi bila kuyasema.”
Chumba kilikuwa na harufu ya karafuu, dawa za miti na vumbi la karatasi.
Kwenye meza kulikuwa na kicheza kaseti cha zamani, daftari la majina na mkanda mmoja uliowekwa ndani ya bahasha.
Juu ya bahasha, Bibi alikuwa ameandika:
**REHEMA PEKE YAKE.**
**USIUPIGE KABLA YA SAA 3:17 USIKU.**
Rehema akacheka kwa pumzi.
“Hata baada ya kufa, bado anatoa maagizo.”
Hamisi alikuwa mlangoni.
“Usiupige.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu alikuambia.”
“Kaseti haiwezi kujua saa.”
Hamisi hakusema.
Rehema aliweka bahasha ndani ya begi lake.
Alitaka kurudi Nairobi kesho, lakini sasa kulikuwa na kitu kingine: redio iliyowaka, Farid aliyezungumza juu ya historia, na Bibi aliyeacha agizo la wakati maalum.
Kabla ya giza kuingia, Rehema alizunguka nyumba ya Bibi kwa mara ya kwanza bila watu wa maombolezo kumfuata.
Ukuta wa nyuma ulikuwa umejaa alama za chumvi, ingawa nyumba ilisimama mbali vya kutosha na mawimbi.
Kwenye dirisha la jikoni, Bibi alikuwa ametundika chupa ndogo zenye majina yaliyoandikwa kwa wino uliofifia. Rehema alidhani ni dawa za miti mpaka alipofungua moja na kukuta kipande cha karatasi tu.
**Mariam binti Nuru.**
Chupa nyingine ilikuwa na jina la mtoto. Nyingine jina la mwanaume ambaye Rehema hakuwahi kumsikia. Hakukuwa na tarehe za kuzaliwa wala vifo, wala maelezo ya ukoo. Majina tu.
Hamisi alipomkuta ameshika chupa, alinyakua na kuirudisha mahali pake.
“Usigusue vitu vyake bila kuuliza.”
“Niulize nani? Yeye amezikwa.”
“Uniulize mimi.”
Rehema aliona jinsi alivyoshikilia chupa kwa uangalifu, kana kwamba ilikuwa na kitu hai.
“Ulijua anafanya nini na majina haya?”
Hamisi alikaza mdomo. “Alikuwa akiyahifadhi.”
“Kwa sababu gani?”
“Alisema karatasi za serikali hupotea. Watu wasipotee pamoja nazo.”
Rehema alitaka kusema hilo lilikuwa jambo la kawaida kwa mwanamke mzee aliyepitia miaka mingi ya kufa kwa watu.
Lakini daftari la chumbani lilikuwa na mistari iliyopangwa kwa tarehe za mwezi na mawimbi.
Huo haukuwa mkusanyiko wa kumbukumbu usio na mpangilio.
Walipokula chakula kilichobaki, Hamisi alimweleza kuhusu miezi ya mwisho ya Bibi. Alikuwa anaamka kila alfajiri, akitembea mpaka redioni na kurudi kabla watu wa sokoni hawajafungua vibanda.
Alikuwa amekataa Farid alipompa pesa ya kununua nyumba na kituo.
Wiki mbili zilizopita, mtu alivunja kufuli la redio lakini hakuchukua chochote.
“Kwa nini hukuniambia?”
Rehema aliuliza.
“Ulipiga simu mara ngapi mwaka huu?”
Swali lilikuwa laini, lakini lilimgonga.
“Nilikuwa kazini.”
“Na sisi tulikuwa hapa.”
Hamisi alisimama kuondoa sahani. Rehema akamwona si kama yule kijana aliyemwacha miaka sita iliyopita, bali mtu aliyekuwa amebeba nyumba, karakana na Bibi bila dada yake.
Hasira yake dhidi ya fumbo la Bibi ilikuwa rahisi kuliko kukubali kwamba Hamisi alikuwa na sababu ya kutomwamini.
Jioni ilipokaribia, Yusuf alifika na taa mbili za mafuta. Alikuwa mrefu kuliko Rehema alivyomkumbuka, ngozi yake ikiwa imechomwa na jua na mikono yake ikiwa na mikwaruzo ya kamba za mashua. Alitoa pole bila kumkumbatia.
“Msitu utajaa maji mapema usiku huu,” alisema. “Mwezi na upepo vimebadilika.”
Hamisi akamuuliza, “Umeona taa ya redio?”
Yusuf akatazama upande wa mbuyu. “Nimeiona. Jana iliwaka kwa muda.”
“Kwa nini hukuniambia?”
Rehema aliuliza.
“Nilimwambia Hamisi.”
Jibu hilo lilimfanya ajihisi tena kama mgeni katika nyumba yake mwenyewe.
Yusuf alipoondoka, aliwaonya wasifuate sauti yoyote kutoka mikokoni baada ya usiku. Hakusema mizimu. Alisema maji hubeba sauti kwa njia za ajabu, hasa pale mifereji inapobadilika.
Rehema alikubali maelezo . Maji, upepo, chuma cha redio— yalikuwa mambo yanayoweza kupimwa.
Lakini aliporudi chumbani, bahasha ya kaseti haikuwa pale alipoiacha. Ilikuwa imehamishwa mpaka katikati ya meza, upande wenye maneno ya Bibi ukiangalia mlango.
Hamisi aliapa hakuingia.
Rehema akapiga picha ya meza, akapima umbali kutoka bahasha mpaka ukingo, kisha akaweka kikombe juu yake ili isisogee.
“Unachunguza kaseti kama ushahidi wa mahakama?” Hamisi aliuliza.
“Ninachunguza mtu anayejaribu kututisha.”
“Na ukikuta si mtu?”
Rehema hakujibu.
Saa sita usiku, umeme wa kijiji ulikatika.
Hamisi aliwasha taa ya mafuta.
Upepo ulipiga milango. Mbali, mikoko ilitoa sauti kama watu waliokuwa wakitembea ndani ya maji.
Saa tisa na dakika kumi na sita, Rehema alikuwa bado macho.
Kicheza kaseti kilikuwa mezani, hakijaunganishwa na umeme.
Kisha redio ndogo ya Hamisi, iliyokuwa imezimwa, ilitoa kelele ya kelele ya redio.
Saa ikabadilika.
3:17.
Taa nyekundu ya Sauti ya Kizingo ikawaka kupitia dirisha.
Na kutoka redio iliyozimwa, sauti ya Bibi Asha ikasema:
“Usijibu jina lako.”
Baada ya hapo, kukawa na ukimya wa sekunde tatu na sehemu kidogo.
Kisha sauti nyingine, sauti ambayo Rehema hakuwa ameisikia kwa miaka kumi na minane, ikanong'ona:
“Hamisi.”
Mama yao alikuwa amerudi hewani.
Maelezo ya kina ya sura ya 1 yaliandikwa kulingana na muundo halisi wa hadithi.