Baada ya kurudi kutoka SACCO, Amina hakuruhusu mtu yeyote kutawanyika na taarifa zake. Alifungua mlango wa chumba cha baba, akavuta meza ndogo karibu na dirisha, kisha akaweka daftari, risiti na picha za malipo katika mafungu manne.
Juu ya fungu la kwanza aliandika **Deni la baba**.
La pili likawa **Malipo ya Juma**.
La tatu likawa **Kodi na duka**.
La nne likawa **Mchango wa kila mmoja**.
Halima alipoona vichwa hivyo, alisimama mlangoni.
“Unatengeneza kesi au hesabu?”
“Hesabu,” Amina akasema. “Kesi tayari imetengenezwa na kila mtu ndani ya kichwa chake.”
Neema aliingia akiwa ameshika faili la SACCO.
“Na hii iwe juu,” alisema. “Mzee Kaseke ametutumia nakala ya taarifa ya msingi. Salio rasmi bado linahitaji muhuri, lakini tarehe za malipo zinaonekana.”
Juma alikaa upande wa pili wa meza. Hakuwa amevua viatu. Alionekana kana kwamba angeondoka mara tu mazungumzo yangemgeukia sana.
Mama Rehema alikuwa amekaa kwenye kiti cha baba karibu na ukuta. Tangu warudi, alikuwa amesoma ukurasa uleule mara mbili.
“Kwa hiyo baba alikopa,” alisema.
“Ndiyo,” Neema akajibu.
“Na Juma alilipa sehemu.”
“Ndiyo.”
Mama Rehema akamtazama Juma. “Kwa nini hukusema?”
Juma alitazama chini.
“Kwa sababu nilitaka kwanza nimalize.”
Amina aliweka risiti ya kwanza mbele yake.
“Tatizo ni kwamba ulipokuwa unataka kumaliza, ulianza kuuza kiwanja.”
“Nilitaka kukilinda.”
“Bila sisi.”
Juma hakujibu.
Amina alifungua kompyuta yake ndogo. Alikuwa ametengeneza jedwali lenye safu za tarehe, mtoa fedha, matumizi yaliyotajwa na ushahidi uliopo. Kwenye mstari wa kwanza aliweka jina la baba. Kwenye mingine akaweka duka, kodi, matibabu na malipo ya Juma.
“Hatutaamua nani ana haki kwa sauti kubwa,” alisema. “Tutaangalia nani alibeba nini, lini, na kwa sababu gani.”
Halima alisogeza kiti.
“Mimi sina risiti zote,” alisema. “Nilipowasaidia wapangaji, nilikuwa nikitumia muda wangu. Sikuandika kila nilipokwenda kuchukua kodi.”
“Basi tutaandika muda huo,” Amina akasema.
“Utaweka saa zangu sawa na pesa za Juma?”
“Sijasema sawa. Nimesema itaonekana.”
Neema alifungua mfuko wake na kutoa bahasha ndogo za rangi tofauti.
“Nilihifadhi risiti za matibabu ya baba. Pia nilituma pesa kwenye simu yake kwa miezi ya mwisho. Sikujua kwamba tungehitaji kuzitumia kuthibitisha nilichofanya.”
Juma akanyanyua macho.
“Hizo zilikuwa za matibabu, si deni la duka.”
“Matibabu yalimfanya baba asiweze kurudi dukani,” Neema akasema. “Ukiweka kila kitu katika mfuko mmoja wa ‘mimi nilibeba,’ lazima tujue ni mzigo gani uliokuwa wa nani.”
Mama Rehema aliguna kwa upole. “Watoto, msifanye uchungu uwe mashindano.”
“Hatutaki mashindano,” Amina akasema. “Tunataka tu Juma asitumie deni moja kutawala mali zote, na sisi tusitumie malipo yake kumfanya aonekane kama hakufanya chochote.”
Juma alisogea kwenye meza.
“Umesema utarekodi malipo yangu.”
“Ndiyo.”
“Na deni la baba?”
“Litawekwa kama deni la familia mpaka tujue mkataba unasema nini kuhusu wajibu wa watoto.”
“Basi usiandike tu namba. Andika pia nilichofanya wakati hakuna aliyekuwa hapa.”
Amina akampa kalamu.
“Niambie tarehe.”
Juma alitulia. Alifungua simu yake, akasogeza kidole kwenye ujumbe wa zamani, kisha akasoma kimya. Baada ya muda, aliandika tarehe mbili kwenye karatasi.
“Januari nilitumia fedha kutoka duka kulipa sehemu ya riba. Machi niliuza pikipiki.”
Halima akageuka haraka.
“Uliuza pikipiki lini?”
“Baada ya deni kuchelewa tena.”
“Kwa nini hukutuambia?”
“Kwa sababu pikipiki ilikuwa yangu.”
“Lakini malipo yalikuwa kwa deni la familia.”
Juma alikaza uso.
“Hapo ndipo mnapochanganya mambo. Niliuza kitu changu ili kuzuia dhamana ya baba isipotee.”
Amina hakumkatiza. Aliandika **pikipiki** kwenye safu ya ushahidi unaohitaji kuthibitishwa.
“Kuna risiti?”
“Kwa gereji. Na ujumbe wa mnunuzi.”
“Utaleta.”
“Ndiyo.”
Neema alifungua bahasha nyingine.
“Na mimi nililipa bili mbili za hospitali. Si kwa sababu nataka sehemu kubwa ya duka, bali kwa sababu baba alikuwa baba yangu.”
Juma akasema kwa sauti ya chini, “Sikusema hukusaidia.”
“Lakini ulitumia sentensi ya ‘mimi ndiye nilikuwa hapa’ kila tulipokuuliza kuhusu uamuzi.”
Kabla Juma hajajibu, Halima aliweka daftari lake mezani.
“Nilipanga marekebisho ya nyumba mbili za kupanga mwaka uliopita. Fundi alitaka kulipwa taslimu, lakini nilimfuatilia mpaka akatuma risiti. Hii hapa.”
Amina akapokea karatasi hiyo. Iliyoandikwa si jina la Halima, bali jina la baba.
“Uliomba risiti iwe kwa jina la baba?”
“Ndiyo. Nilijua mali ni yake.”
Mama Rehema alitazama mafungu yaliyokuwa mezani.
“Kwa hiyo kila mmoja alikuwa akifanya sehemu, lakini hakuna aliyekuwa akiandika.”
“Juma aliandika,” Amina akasema. “Aliandika kwa duka, lakini si kila kitu. Baba aliandika kwa mkono kwenye daftari la kodi. Sisi wengine tulihifadhi picha na ujumbe.”
Juma akasimama, akaenda kwenye kabati la chumba cha baba, na kutoa boksi dogo la kadibodi. Aliliweka mbele ya Amina.
“Ndani kuna nakala za baadhi ya malipo.”
Amina hakulifungua mara moja.
“Ulikuwa nalo tangu lini?”
“Baba aliponipa baada ya kuanza kuumwa.”
“Kwa nini halikuwa kwenye sanduku?”
“Nililichukua dukani siku nilipokuwa natafuta mkataba.”
Halima akamwangalia kwa mashaka.
“Ulikuwa ukitafuta mkataba au ukichagua karatasi za kutuonyesha?”
Juma aligeuka kwake.
“Ukiendelea kuniona mwizi, sitakaa kwenye meza hii.”
“Na ukiondoka, siri zitajipanga zenyewe?”
Neema akanyanyua mkono. “Hatutamaliza kwa vitisho vya kuondoka.”
Amina alifungua boksi. Ndani kulikuwa na risiti za ununuzi wa mbegu, malipo ya dawa za baba, picha ya pikipiki ikiwa mbele ya gereji, na karatasi mbili za uhamisho zilizotumwa na namba isiyokuwa na jina.
Alizitoa zote, akaziweka kwenye mstari.
“Malipo haya mawili yalitoka kwenye akaunti gani?” akauliza.
Juma akasogea karibu.
“Moja ni ya duka.”
“Na nyingine?”
“Siikumbuki.”
Halima akachukua picha ya skrini.
“Tarehe yake ni siku mbili kabla ya top-up ya kwanza.”
Neema akamwangalia Juma.
“Ulikuwa bado na fedha kwenye akaunti nyingine?”
Juma alifunga boksi kwa mkono mmoja.
“Nilikuwa na mambo mengi.”
“Juma,” Amina alisema, “hii ndiyo sababu tunatengeneza jedwali. Sio kukufedhehesha. Kila fedha isiyojulikana inafanya watu waamini hadithi mbaya zaidi.”
Juma alitoa simu yake, akafungua programu ya benki, lakini akasimama kabla ya kuonyesha skrini.
“Sitaki namba yangu yote iandikwe.”
“Hatuhitaji namba yote. Tunahitaji uthibitisho wa mtoa fedha na matumizi.”
“Na ikiwa ni yangu?”
“Basi tutaandika ni yako.”
“Na ikiwa sitaki kila mtu ajue nilichokuwa nacho?”
Amina alimtazama kwa utulivu.
“Umeomba kuuza kiwanja cha kila mtu. Huwezi kutaka faragha kamili kuhusu fedha zako huku ukidai uwazi wa mali yetu.”
Juma alishusha simu. Neema hakumsukuma. Halima alitazama dirisha.
Baada ya muda, Juma alifungua taarifa mbili na kuziweka kwenye simu ya Amina. Uhamisho mmoja ulikuwa umetoka kwenye akaunti yake binafsi na kwenda kwa SACCO. Mwingine ulikuwa umetoka kwenye akaunti ya mtu aliyekuwa ameandikwa kwa herufi za mwanzo tu.
Amina akainua macho.
“Huyu ni nani?”
Juma hakujibu.
“Juma.”
“Ni mtu niliyekopa kwake.”
“Kwa ajili ya nini?”
“Kwa ajili ya deni.”
Halima akapiga pumzi kwa hasira.
“Kwa hiyo sasa kuna deni la baba, top-up zako, pikipiki, na mtu mwingine aliyekukopesha?”
“Ndiyo.”
“Na bado ulitaka kutuambia tu uuzaji wa kiwanja ulikuwa jambo rahisi?”
Juma alikaa. Kwa mara ya kwanza, alionekana kuchoka kuliko kukasirika.
Amina hakuficha taarifa hiyo. Aliweka mstari mpya kwenye jedwali: **Fedha za Juma kutoka chanzo cha tatu — chanzo na matumizi kuthibitishwa.**
Juma akamwangalia.
“Utaweka hii mbele ya Mama Rehema?”
“Ndiyo. Lakini nitaweka pia risiti za pikipiki na malipo yako kwa SACCO.”
“Usiondoe chochote kinachonisaidia?”
“Sitaondoa.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu tunahitaji ukweli, si ushindi wa upande.”
Halima alisogea karibu na jedwali.
“Basi na mimi nitaandika kwamba nilikosea niliposema Juma hakuwahi kufanya chochote.”
Juma hakumwangalia, lakini mabega yake yakashuka kidogo.
Neema akasema, “Na mimi nitaandika kwamba nilitaka tu amani mpaka nikagundua amani bila taarifa inamlinda mwenye funguo.”
Mama Rehema alisimama na kuja kwenye meza.
“Niweke sahihi wapi?”
Amina akampa karatasi ya chini.
“Hapa. Unathibitisha kwamba taarifa hizi zitawekwa wazi kwa watoto wote, si kwamba umeamua nani anamiliki nini.”
Mama Rehema alisoma, kisha akatia sahihi.
Jioni ilipokaribia, jedwali lilikuwa limejaa tarehe na alama za nyaraka zinazokosekana. Amina alipiga picha ya kila ukurasa na kuihifadhi kwenye simu za wote. Walikubaliana kwamba hakuna mtu angeondoa asili yoyote bila kuweka nakala na kuandika mahali ilipo.
Juma alibaki na karatasi moja mkononi. Ilikuwa risiti ya malipo makubwa aliyodai kuwa ilitoka kwake. Tarehe ilikuwa ya wiki moja kabla ya malipo ya kwanza ya SACCO.
Amina aliitazama.
“Kwa nini hii haionekani kwenye taarifa ya duka?”
“Kwa sababu haikutoka dukani.”
“Basi ilitoka wapi?”
Juma akakunja risiti ile, akaifungua tena, kisha akaiweka juu ya meza.
“Kesho tutatafuta chanzo.”
Amina alichukua picha yake bila kuigusa.
Chini ya jina la mtoa fedha kulikuwa na herufi tatu tu, na hakuna akaunti iliyoorodheshwa.
Neema akasema kwa sauti iliyotulia, “Hiyo ni malipo makubwa kuliko top-up zote mbili tulizoziona.”
Juma hakujibu.
Amina akafunga kompyuta, lakini hakufunga jalada.
Mstari mpya uliingia kwenye kichwa chake cha hesabu:
**MALIPO MAKUBWA YA JUMA HAYANA CHANZO KINACHOONEKANA.**
---