Juma alikataa kuonekana mbele ya wote hadi jioni. Alituma ujumbe mfupi tu kwamba duka lilikuwa na wateja wengi. Amina alijua hiyo haikutosha kuwa sababu ya kuahirisha hesabu. Kama salio lilitakiwa ndani ya siku tano, kila saa ilikuwa sehemu ya habari.
Alienda dukani akiwa na Neema. Halima alibaki nyumbani kuangalia sanduku na kujaribu kufungua kadi ya kumbukumbu ya simu ya baba. Mama Rehema alisema angekaa na yeye ili hakuna mtu aseme dada walikuwa wamechukua nyaraka bila mzee wa ukoo.
Duka la vifaa vya kilimo lilikuwa limejaa mifuko ya mbegu, pampu ndogo za maji, ndoo na zana za shambani. Wateja walimjua Juma kwa sauti yake ya kujiamini. Alipowaona Amina na Neema wakiingia, akamwita kijana aliyekuwa akipanga bidhaa.
“Endelea na kaunta. Sisi tuna jambo la familia.”
Amina aliona droo ya fedha ikiwa wazi, lakini hakuiangalia. Alitoa nakala ya karatasi ya kodi na kuiweka juu ya kaunta.
“Tunahitaji vitabu vya miezi sita.”
“Vitabu viko ofisini.”
“Na taarifa za malipo ya simu?”
“Ziko kwenye simu yangu.”
“Basi tutaangalia zote mbili.”
Juma alifuta vumbi kwenye mikono yake.
“Unakuja na amri?”
“Ninakuja na tarehe ya mdai.”
Neema akasimama karibu na mlango wa ofisi.
“Juma, hatutaki kukufedhehesha. Tunataka kujua kama amana ya kiwanja inahusiana na deni la duka.”
Juma aliangalia watu waliokuwa dukani. Kisha akavuta pazia dogo lililotenganisha ofisi na sehemu ya mauzo.
“Ndani.”
Ofisi ilikuwa ndogo na yenye harufu ya karatasi iliyolowa. Kwenye ukuta kulikuwa na kalenda ya mwaka uliopita. Juma alifungua kabati, akatoa vitabu viwili vya hesabu na kuweka mezani.
“Duka linaingiza na kutoa kila siku. Msitarajie namba zote ziwe safi.”
“Hatutarajii,” Amina akasema. “Tunatarajia ziwepo.”
Neema alifungua kitabu cha kwanza. Malipo ya wateja yalikuwa yameandikwa kwa mistari ya haraka. Baadhi ya namba zilikuwa na alama za penseli, nyingine zikazungushiwa duara.
Amina alilinganisha na taarifa za simu alizopewa na Halima. Kila baada ya siku chache, kulikuwa na uhamisho kutoka kwenye namba ya duka kwenda kwenye akaunti isiyokuwa imeandikwa jina.
“Uhamisho huu ni wa nani?” akauliza.
“Muuzaji wa jumla.”
“Jina lake?”
“Ni malipo ya bidhaa.”
“Kwa nini baadhi yanaenda siku ambayo hakuna bidhaa iliyoingia?”
Juma akakunja kitabu.
“Wakati mwingine tunalipia mapema.”
“Na hii yenye maelezo ‘MZIGO WA BABA’?”
Juma hakujibu.
Neema akamwangalia.
“Juma?”
“Ni jambo la zamani.”
“Baba alikuwa na mzigo gani?”
“Msiniulize kama niko mahakamani.”
Amina aliweka simu yake mezani, skrini ikiwa na picha ya barua ya baba.
“Barua yake ilitaja akaunti ya deni. Hatujaona akaunti hiyo kwenye daftari la kodi.”
Juma akavuta kiti.
“Baba alikopa ili duka lisifungwe wakati wa msimu mbaya. Alisema angeirudisha baada ya mavuno. Mavuno hayakuwa mazuri.”
“Lini alikopa?” Neema akauliza.
“Miaka miwili iliyopita.”
“Na wewe ulijua?”
“Nilikuwa namsaidia.”
“Kwa jina gani?”
Juma aliinua macho. Kwa mara ya kwanza, aliangalia Neema moja kwa moja.
“Kwa jina la familia.”
“Basi familia inahitaji kuona mkataba.”
Juma alisukuma kitabu mbali.
“Mkataba hauko hapa.”
Amina alikaa kimya kwa sekunde kadhaa. Hakutaka kukubali kwamba kukosekana kwa mkataba kulimaanisha Juma alikuwa mwongo. Lakini mlolongo wa mambo ulikuwa unajengwa: amana ya kiwanja, deni lisilotajwa, uhamisho usio na jina, na hati iliyopotea.
“Ulienda kwa mdai lini mara ya mwisho?” akauliza.
“Jana.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu amani yao imefika mwisho.”
“Wamekupa siku tano?”
Juma alitazama nje ya pazia. Sauti ya mteja aliyekuwa akiuliza bei ya pampu ilisikika.
“Waliniambia niandae salio.”
“Salio la kiasi gani?”
“Siwezi kulitaja kabla sijathibitisha.”
“Umeomba amana ya kiwanja kwa sababu ya hili?”
Juma alinyamaza.
Neema akainuka.
“Juma, kama umeuza mali ya familia ili kulipa deni la baba, tutakusaidia kutafuta njia. Lakini kama umeficha deni na ukatumia jina la mwana wa kiume kutufungia nje, hiyo ni jambo lingine.”
Juma alisimama pia.
“Unadhani nilifurahia kuzunguka nikiomba muda? Unadhani nilitaka kuuza kiwanja?”
“Hatukujui unachotaka kwa sababu hutusemi.”
Amina alifungua ukurasa wa risiti. Kwenye uhamisho wa kila mwezi, kulikuwa na namba ya kumbukumbu iliyokuwa ikirudiwa. Aliiandika kwenye karatasi.
“Namba hii ni ya mdai?”
Juma aliitazama na kugeuka upande mwingine.
“Wapi umeiona?”
“Kwenye uhamisho uliotoka dukani.”
“Usichukue karatasi hiyo.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu si kila namba ni ushahidi wa kile unachofikiria.”
“Basi itueleze.”
Juma alichukua simu yake, lakini hakufungua ujumbe. Alianza kuandika namba kwenye programu ya ujumbe, akaacha, akafuta, kisha akaiweka mfukoni.
“Kesho tutakwenda pamoja,” alisema.
“Kwa mdai?”
“Kwa yeyote anayehusika.”
“Leo tunatenganisha pesa ya kodi na pesa ya duka,” Amina akasema.
Juma akageuka kwa hasira.
“Kodi ndiyo inayolipa sehemu ya mzigo wa familia.”
“Basi itajulikana inapoenda.”
“Ukifunga njia hiyo, utaacha watu wa duka bila bidhaa.”
“Hatufungi duka. Tunazuia pesa ya wapangaji kutoweka kwenye hesabu ambayo hakuna anayeliona.”
Neema alishika mkono wa Amina kwa muda mfupi. Haikuwa kumzuia. Ilikuwa kumkumbusha kwamba wote walikuwa ndani ya jambo moja.
Juma alifungua kabati tena na kutoa faili jembamba. Juu yake kulikuwa na muhuri uliokuwa umefutika nusu. Ndani kulikuwa na karatasi ya malipo, lakini sehemu ya jina la taasisi ilikatwa.
“Baba alitia saini hii,” Juma alisema. “Alisema duka liokolewe. Nilipoanza kulipa, hakuna aliyekuwa tayari kusikia.”
“Ulituambia?” Neema akauliza.
“Nilisema kuna mzigo.”
“Ulisema wewe ndiye mwana wa kiume anayepaswa kuamua.”
Juma alifunga faili.
“Kwa sababu kila nilipowaambia, mliniambia tuuze kitu kingine bila kujua tunacholinda.”
Amina alichukua picha ya karatasi hiyo. Hakumchukua asili.
“Tutaipeleka kwa mdai. Lakini kuanzia leo, kila uhamisho wa duka utaandikwa sababu, tarehe na jina la anayepokea.”
Juma alimtazama.
“Utanifanya nisimamie duka kwa karatasi?”
“Tutakufanya usimamie kwa kazi inayoonekana.”
Aliondoka ofisini pamoja na Neema. Kabla hajafika mlangoni, Juma alimwita.
“Amina.”
Aligeuka.
“Usimwambie Halima kuhusu faili hili mpaka nijue deni lote.”
“Halima ni mmoja wa wanaohusika.”
“Yeye atachoma kila kitu kwa hasira.”
“Na wewe unataka kulinda siri kwa hofu ya hasira yake.”
Juma hakujibu.
Jioni, waliporudi nyumbani, Halima alikuwa amepanga risiti za duka kwenye sakafu. Mama Rehema alikuwa ameshikilia kadi ya kumbukumbu ya simu ya baba, lakini alikuwa hajafungua.
Amina aliwaambia walichokiona bila kuongeza maneno ya kumhukumu Juma. Aliweka mbele yao picha ya faili lililokatwa jina.
Halima alikasirika.
“Kwa hiyo amekuwa akituma pesa kwa mdai na kutuambia yeye ndiye anayelinda kila kitu?”
Neema akamzuia.
“Picha hii haijatuambia deni lilitokana na nini.”
“Lakini imetuambia kuna deni!”
Amina akainua karatasi yenye namba ya kumbukumbu.
“Tunaenda kesho kuithibitisha. Leo hatutagawana hasira.”
Simu ya Juma ikaita. Safari hii aliweka kwenye meza bila kujua kwamba wote walikuwa wakiitazama. Namba haikuwa imehifadhiwa.
Alipokea.
“Mambo?”
Sauti ya upande wa pili haikusikika, lakini uso wa Juma ulipoteza rangi.
“Nilisema nitaandaa.”
Alisikiliza.
“Usichukue hatua kwa haraka. Nimeanza kuzungumza na familia.”
Alichukua simu na kwenda ukumbini, lakini mlango haukufunga kabisa. Amina alisikia sentensi ya mwisho.
“Amana si salio lote. Nipe siku mbili.”
Juma aliporudi, hakuna aliyemwuliza alizungumza na nani. Amina aliweka namba ya kumbukumbu kwenye ukurasa wa kwanza wa jalada jipya.
Chini yake akaandika:
**MTOA HUDUMA HAJATHIBITISHWA. MALIPO YA DUKA YANA NJIA ISIYOELEZWA.**
Kisha akaongeza:
**KESHO TUTAMTAFUTA MDAI KWA RISITI, SI KWA HOFU YA JUMA.**
---