Amina aliweka karatasi ya baba katikati ya meza, ikazungukwa na daftari la kodi, taarifa ya SACCO na makubaliano ya awali ya kiwanja. Wote walikaa upande mmoja wa chumba isipokuwa Juma, ambaye alikaa karibu na mlango.
Kwenye karatasi kulikuwa na maneno machache tu, lakini kila mmoja aliyasoma tofauti.
**KODI IWE NGUZO YA RATIBA YA MALIPO; MALI ISIUZWE KWA MSUKUMO WA HOFU.**
“Baba aliandika akiwa tayari anajua deni lipo,” Neema alisema.
“Lakini hakutuachia ratiba yenye kiasi,” Halima akajibu.
Amina akafungua daftari la kodi. Kurasa zake zilikuwa zimejaa majina ya wapangaji, tarehe za malipo, matengenezo na alama za penseli. Baadhi ya mistari ilikuwa ya baba, mingine ya Amina. Kwenye ukurasa wa nyuma kulikuwa na hesabu ya miezi sita.
“Kodi ya nyumba nne haikuwa sawa kila mwezi,” Amina alisema. “Kulikuwa na nyumba iliyochelewa, matengenezo ya bomba na mwezi mmoja wa paa.”
Juma akasogea.
“Ndiyo maana nilisema kodi haitoshi.”
“Haikutosha kulipa kila kitu mara moja,” Amina akasema. “Lakini huenda ilitosha kwa ratiba.”
Juma alifungua faili la SACCO.
“Hii ni salio la zamani, si la sasa.”
“Tutalinganisha.”
Neema akachukua kalamu na kugawanya karatasi katika sehemu tatu: mapato ya kodi, gharama za lazima na malipo ya deni.
Mama Rehema alikaa kwenye kiti cha baba akiwa ameshikilia rosari yake. Kwa muda mrefu hakusema chochote. Kisha akaweka rosari kwenye mapaja.
“Mzee Mhando aliniambia kuhusu deni kabla hajafa,” alisema.
Juma alinyanyua kichwa.
“Ulimwambia nani?”
“Aliniambia kodi inaweza kusaidia. Alisema Juma angeangalia duka, Amina angeangalia hesabu, Neema angeangalia mambo ya afya na Halima angefuatilia wapangaji.”
Amina akamgeukia.
“Kwa nini hukusema mapema?”
“Nilidhani watoto wenyewe walijua.”
Juma alikaza mikono.
“Baba hakuniambia kuwa alikuambia.”
“Alisema hakutaka kuwatisha wote wakati alikuwa hospitalini.”
Halima akapiga kidole kwenye daftari.
“Hiyo ndiyo sababu alitoa barua nne?”
Mama Rehema alitikisa kichwa.
“Alisema kila mtoto angekuwa na jukumu, lakini hakuwa amekamilisha makubaliano ya maandishi. Aliniambia ‘mwana wa kiume’ asingekuwa msimamizi wa kila kitu kwa sababu tu alikuwa mwana wa kiume.”
Chumba kilinyamaza.
Juma alimtazama Mama Rehema kwa muda.
“Ulisikia hivyo kutoka kwake?”
“Ndiyo.”
“Kwa nini hukuniambia?”
“Kwa sababu nilidhani utaongea na dada zako.”
Juma alicheka kwa uchungu.
“Wote mlidhani mtu mwingine ataongea.”
Amina hakumkataza kusema. Alijua kauli hiyo ilikuwa kweli kwa sehemu.
Walianza kuingiza hesabu kwenye karatasi mpya. Mapato ya kodi yaliyothibitishwa yalikuwa na kiasi cha kutosha kuweka malipo ya kwanza, lakini hayakuwa ya kutosha kulipa salio lote kabla ya muda wa SACCO.
“Tunafanya nini kuhusu pengo?” Neema akauliza.
Amina akageuza ukurasa wa taarifa ya duka.
“Kuna bidhaa zisizo za msingi ambazo duka lilinunua kabla ya msimu. Zinaweza kuuzwa bila kufunga biashara.”
Juma alikunjua uso.
“Hizo ni mbegu za msimu unaokuja.”
“Ni sehemu gani inahitajika ndani ya wiki mbili, na ipi inaweza kuuzwa?”
“Tukiuza vibaya, tutapoteza faida.”
“Na tukiuza kiwanja kwa haraka, tutapoteza mali ya msingi.”
Juma alimtazama orodha hiyo. Hakujibu mara moja.
Halima alitoa nakala ya risiti za duka.
“Hizi pampu ndogo tatu bado hazijatumika. Pia kuna mifuko ya mbegu ambayo muda wake wa kupanda haujafika.”
Juma akasema, “Mteja anaweza kuhitaji baadaye.”
“Deni linahitaji fedha sasa,” Neema akamjibu.
Mama Rehema alisema kwa sauti ya taratibu, “Baba yenu hakusema mali isiguswe. Alisema watoto wasiuze kwa hofu.”
Amina akaandika pendekezo:
**KODI YA MIEZI MIWILI + UUZWAJI WA BIDHAA ZISIZO ZA MSINGI + MALIPO YA JUMA YALIYOTHIBITISHWA.**
Chini yake akaongeza:
**KIWANJA KINABAKI KUSITISHWA HADI MAKADIRIO NA UAMUZI WA WOTE.**
Juma alisoma mstari huo.
“Hii inaweza kulipa sehemu, si yote.”
“Basi tunajua pengo,” Amina akasema. “Pengo likiwa na namba, tunaweza kulijadili.”
“Na kama SACCO ikikataa?”
“Tutaomba mpango wa awamu.”
“Ulishasema muda wao ni mfupi.”
“Na wewe ulisema umesimama mbele yao. Sasa tutasimama sisi wote.”
Juma alifungua simu, akatafuta ujumbe wa Mzee Kaseke, kisha akafungua ujumbe mwingine uliokuwa umetumwa na SACCO. Alikuwa ameuficha chini ya ujumbe wa duka.
Amina aliuona.
“Ujumbe huo unasema nini?”
Juma aliweka simu mezani.
**TAARIFA YA SALIO NA MPANGO WA MALIPO UTAKIWA KABLA YA IJUMAA SAA SITA. BAADA YA HAPO, TARATIBU ZA DHAMANA ZITAANZA.**
Halima alihesabu kwa vidole.
“Leo ni Jumanne.”
“Ndiyo,” Juma akasema.
“Ulikuwa unatuambia tuna siku mbili,” Neema alisema. “Lakini hapa kuna muda mpaka Ijumaa.”
“Nilisema muda ni mfupi.”
“Uliifanya ionekane kama kesho asubuhi kwa sababu ulitaka tumpe Kaseke jibu haraka,” Amina akasema.
Juma alishusha macho.
“Nilijua tukikaa sana, mtakataa kila kitu.”
“Na sasa tunajua ulikuwa na siku zaidi za kupanga,” Halima akasema.
Amina hakutaka kutumia tofauti hiyo kumdhalilisha. Alifungua daftari la kodi tena.
“Hatupotezi siku zilizobaki. Kesho asubuhi tunapata makadirio mawili ya kiwanja. Mchana tunampelekea SACCO mpango wa awali. Jioni tunathibitisha bidhaa zinazoweza kuuzwa.”
Juma akamtazama.
“Na kama makadirio yanaonyesha kiwanja ndicho chenye thamani kubwa zaidi?”
“Bado haitauzwi bila uamuzi wa wote.”
“Na kama hakuna njia nyingine?”
“Basi tutajadili kwa ukweli, si kwa makubaliano ya siri.”
Mama Rehema alisimama. Alifungua droo ya meza ya baba, akatoa ufunguo mdogo na karatasi iliyokunjwa mara nne.
“Nilipata hii siku ya mazishi,” alisema. “Sikujua kama ni muhimu.”
Amina aliifungua. Ilikuwa orodha ya majina na namba za simu za wapangaji. Pembeni baba alikuwa ameandika:
**MAMA REHEMA ASIACHE MTU MMOJA ASIMAMIE KODI.**
Neema akashika pumzi.
“Alijua kabisa.”
Juma alisoma mstari huo. Uso wake haukuwa wa hasira. Ulikuwa wa mtu aliyekuwa akitazama picha ya zamani iliyomwonyesha yeye mwenyewe akiwa ndani yake.
“Baba aliniambia nikishika funguo, watu wataniheshimu,” alisema.
“Alikupa funguo ili ufanye kazi,” Amina akamjibu. “Sio ili wengine wakose taarifa.”
Juma alikaa tena.
“Basi tutaweka akaunti ya muda.”
Amina akamwangalia.
“Kwa wote wanne?”
“Kwa wote wanne. Lakini duka lisifungwe na kila uamuzi usipitie kikao cha saa tatu.”
“Tutagawa majukumu,” Amina akasema. “Wewe unasimamia duka. Neema anathibitisha malipo ya afya na deni. Halima anafuatilia wapangaji. Mimi nashikilia jedwali na ripoti ya kila wiki.”
“Na Mama Rehema?”
“Anapata nakala kama shahidi wa familia,” Neema akasema.
Mama Rehema akatikisa kichwa.
“Sitaki kuwa muhuri wa kile ambacho watoto hawajasoma.”
Juma alitoa simu yake.
“Tutafungua akaunti ya muda kesho.”
Amina aliandika uamuzi huo kwenye karatasi na kila mmoja akasoma kabla ya kusaini. Juma alitia sahihi chini ya mstari wa mwisho.
**HAKUNA KODI, AMANA AU MALIPO YA DENI YATAKAYOHAMISHWA BILA TAARIFA KWA WATOTO WOTE WANE.**
Halima alifunga faili la makubaliano ya Kaseke.
“Rashid hatatumwa tena.”
“Ndiyo,” Amina akasema. “Tutapata makadirio mapya kutoka kwa watu wawili wasiokuwa na uhusiano na familia.”
Juma akasema, “Nitawasiliana na mmoja.”
Amina akamwangalia.
“Tutawasiliana wote.”
Juma alisita, kisha akakubali.
Usiku ulipoingia, Amina alihifadhi nakala za mpango wa awali kwenye simu za wote. Alidhani siku ilikuwa imewapa nafasi ya kupumua, lakini ujumbe wa SACCO uliingia tena.
Safari hii uliandikwa kwa maneno machache zaidi:
**KABLA YA IJUMAA SAA SITA, LAZIMA TUONE MALIPO YA KWANZA. SIO AHADI YA MPANGO.**
---